Η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που ανακοινώθηκε το βράδυ της Μ. Τρίτης, κρατιέται από μια κλωστή, και το Σάββατο, οι δυο πλευρές θα πραγματοποιήσουν συνομιλίες στο Πακιστάν, το οποίο έχει αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή.
Το Σάββατο οι συνομιλίες ΗΠΑ και Ιράν στο Πακιστάν για το τέλος του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Είναι οι διαφορές τους αγεφύρωτες;
Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές σε βασικά ζητήματα, παρόλο που ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι προτάσεις που παρουσίασε η Τεχεράνη αποτελούν “βάση” για συζήτηση.
Μια ιρανική αντιπροσωπεία αναμένεται να φτάσει στο Ισλαμαμπάντ για συνομιλίες βασισμένες σε ένα σχέδιο 10 σημείων, το οποίο παρουσιάζει ελάχιστα κοινά στοιχεία με ένα σχέδιο 15 σημείων που είχε προτείνει προηγουμένως η Ουάσινγκτον.
Αυτό υποδηλώνει ότι υπάρχουν σημαντικά χάσματα που πρέπει να γεφυρωθούν.
Για παράδειγμα, όπως αναφέρει το Reuters, η πρόταση του Ιράν περιλαμβάνει αίτημα για εμπλουτισμό ουρανίου, κάτι που η Ουάσινγκτον έχει ήδη απορρίψει, με τον Τραμπ να επιμένει ότι δεν είναι διαπραγματεύσιμο.
Παράλληλα, τα 10 σημεία της ιρανικής πρότασης δεν θίγουν καθόλου το ζήτημα των πυραυλικών δυνατοτήτων της χώρας, για τις οποίες τόσο το Ισραήλ όσο και οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι πρέπει να περιοριστούν δραστικά.
Η Τεχεράνη έχει ξεκαθαρίσει ότι το ισχυρό πυραυλικό της οπλοστάσιο δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης, αν και δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό έχει απομείνει μετά τον πόλεμο.
Σύμφωνα με έναν Πακιστανό αξιωματούχο στην περιοχή, το Ιράν θα μπορούσε να καταφέρει να εξασφαλίσει αρκετές από τις απαιτήσεις του —με έμφαση στην ανοικοδόμηση, τις αποζημιώσεις και την άρση των κυρώσεων— αλλά δεν θα πρέπει να αναμένει συμφωνία στο θέμα του εμπλουτισμού ουρανίου.
Οι προηγούμενες συνομιλίες είχαν επικεντρωθεί στο πυρηνικό πρόγραμμα και στους πυραύλους του Ιράν. Πλέον, όμως, αυτά τα ζητήματα έχουν επισκιαστεί από την τύχη των Στενών του Ορμούζ, ενός στρατηγικού περάσματος από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ροής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Το ουσιαστικό κλείσιμο αυτής της θαλάσσιας οδού από το Ιράν από την αρχή του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, έχει προκαλέσει σοβαρούς τριγμούς στην παγκόσμια οικονομία, οδηγώντας σε αύξηση των τιμών του πετρελαίου.
Η Τεχεράνη έχει αφήσει να εννοηθεί ότι, στο πλαίσιο μιας μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας, θα επιδιώξει να επιβάλει τέλος διέλευσης για τα πλοία που περνούν από τα Στενά.
Ο Τραμπ είχε απειλήσει ότι θα προκαλέσει καταστροφικά πλήγματα στο Ιράν εάν η Τεχεράνη δεν συμφωνούσε σε κατάπαυση του πυρός και στην επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού.
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν έχει άρει τον αποκλεισμό των Στενών, ο οποίος έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία στην ιστορία.
Παράλληλα, η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει συμφωνία όσο το Ισραήλ συνεχίζει τις επιθέσεις του στον Λίβανο.
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν ανέφερε σε ανακοίνωσή του ότι η Ουάσινγκτον έχει συμφωνήσει να αποδεχτεί το ιρανικό σχέδιο των 10 σημείων και ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν, κατ’ αρχήν, δεσμευτεί» στα εξής:
μη επιθετικότητα,
συνέχιση του ιρανικού ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ,
αποδοχή του εμπλουτισμού ουρανίου,
άρση όλων των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων,
κατάργηση όλων των αποφάσεων που έχουν εγκριθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και το Διοικητικό Συμβούλιο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας,
απόσυρση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή,
και παύση του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης στον Λίβανο.
Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, η πρόταση 15 σημείων του Τραμπ —η οποία είχε σταλεί στο Ιράν μέσω του Πακιστάν— προέβλεπε την απομάκρυνση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, τη διακοπή του εμπλουτισμού, τον περιορισμό του βαλλιστικού πυραυλικού προγράμματος και τη διακοπή χρηματοδότησης προς περιφερειακούς συμμάχους.
Καθώς οι δύο πλευρές προετοιμάζονται για τις διαπραγματεύσεις, ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θα διατηρήσει στρατιωτικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή μέχρι να επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν, ενώ έχει προειδοποιήσει για σοβαρή κλιμάκωση των συγκρούσεων σε περίπτωση αποτυχίας.
Παρόλο που ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ έχουν πετύχει τους στόχους τους, στην πραγματικότητα η Ουάσινγκτον δεν κατάφερε να επιτύχει όσα είχε θέσει ως στόχο στην αρχή του πολέμου: να εξαλείψει την ικανότητα του Ιράν να επιτίθεται στους γείτονές του, να καταστρέψει το πυρηνικό του πρόγραμμα και να δημιουργήσει συνθήκες που θα διευκόλυναν τους Ιρανούς να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους.
Το Ιράν, από την πλευρά του, είναι απίθανο να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις σε αυτά τα ζητήματα και έχει δείξει ότι μπορεί να συνεχίσει τον πόλεμο με υπομονή, αξιοποιώντας τα Στενά του Ορμούζ ως οικονομικό μοχλό πίεσης απέναντι σε έναν αντίπαλο με ανώτερη στρατιωτική ισχύ.
Το Ισραήλ, το οποίο παράλληλα πλήττει τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο —σύμμαχο του Ιράν— θεωρεί την Τεχεράνη υπαρξιακή απειλή.
Ο πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, επιθυμεί αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αν και κάτι τέτοιο θα απαιτούσε πιθανότατα χερσαία στρατιωτική επέμβαση και δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι θα οδηγούσε σε σταθερότητα.
Το ζήτημα του κατά πόσο η κατάπαυση του πυρός περιλαμβάνει και τον πόλεμο του Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολάχ έχει εξελιχθεί σε βασικό σημείο τριβής που απειλεί την εκεχειρία.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποστηρίζουν ότι ο Λίβανος δεν περιλαμβάνεται στη συμφωνία, ενώ ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει δηλώσει ότι η παύση των εχθροπραξιών στον Λίβανο αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια συμφωνία με την Ουάσινγκτον.
Το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός με το Ιράν, αλλά διευκρινίζει ότι αυτή δεν περιλαμβάνει τη διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων στον Λίβανο.
Τέλος, Ισραηλινός αξιωματούχος ανέφερε ότι οι ΗΠΑ είχαν συντονίσει εκ των προτέρων την προσωρινή εκεχειρία με το Ισραήλ, προσθέτοντας ότι το Ιράν συμφώνησε στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς να δεσμευτεί για οριστικό τέλος του πολέμου, για αποζημιώσεις ή για άρση των κυρώσεων.