Επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την υπερβολική και «εθιστικού τύπου» χρήση οθονών στην πρώιμη εφηβεία, καθώς νέα αμερικανική μελέτη δείχνει ότι παιδιά 11-12 ετών που δυσκολεύονται να ελέγξουν τη χρήση κινητού, social media και βιντεοπαιχνιδιών εμφανίζουν αυξημένη πιθανότητα να αντιμετωπίσουν προβλήματα ψυχικής υγείας, διαταραχές ύπνου και ακόμη και αυτοκτονικές συμπεριφορές μόλις έναν χρόνο αργότερα.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Preventive Medicine (Elsevier), επισημαίνει ότι η σχέση ανάμεσα στην προβληματική χρήση οθονών και την ψυχική επιβάρυνση είναι ισχυρότερη απ’ ό,τι είχε φανεί σε προηγούμενες καταγραφές.
Το εύρημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η πρώιμη εφηβεία θεωρείται «κομβική» περίοδος: εκεί αυξάνεται απότομα ο χρόνος μπροστά σε οθόνες, ενώ την ίδια στιγμή συχνά αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια ψυχικών δυσκολιών, προβλήματα ύπνου ή και η πρώτη επαφή με ουσίες.
Ενδεικτικά, στις ΗΠΑ εκτιμάται ότι σχεδόν ένας στους δύο εφήβους (49,5%) έχει βιώσει κάποια μορφή ψυχικής νόσου.
Στο επίκεντρο της μελέτης δεν μπαίνει απλώς «πόσες ώρες» περνούν τα παιδιά στις οθόνες, αλλά το μοτίβο χρήσης: όταν η επαφή με το κινητό, τα κοινωνικά δίκτυα ή τα παιχνίδια παίρνει χαρακτηριστικά καταναγκασμού – δηλαδή όταν ο έφηβος δεν μπορεί να σταματήσει, αγχώνεται χωρίς πρόσβαση ή η χρήση αρχίζει να διαλύει τον ύπνο, τη διάθεση και τη λειτουργικότητά του.
Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από περισσότερους από 8.000 συμμετέχοντες της μεγάλης μακροχρόνιας μελέτης Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), που παρακολουθεί την ανάπτυξη του εγκεφάλου και την υγεία παιδιών στις ΗΠΑ.
Η ανάλυση εξέτασε τα παιδιά στην ηλικία 11-12 ετών και τα συνέκρινε με την εικόνα τους έναν χρόνο αργότερα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η προβληματική χρήση κινητού και κοινωνικών δικτύων συνδέεται προοπτικά με υψηλότερες βαθμολογίες σε συμπτώματα κατάθλιψης, ΔΕΠΥ, εναντιωματικής-προκλητικής διαταραχής, αλλά και με αυτοκτονικές συμπεριφορές, διαταραχές ύπνου και έναρξη χρήσης ουσιών.
Αντίστοιχα, η προβληματική ενασχόληση με τα βιντεοπαιχνίδια συσχετίστηκε με αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης, ΔΕΠΥ και εναντιωματικής-προκλητικής συμπεριφοράς, καθώς και με αυτοκτονικές συμπεριφορές και προβλήματα ύπνου.
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι τα ευρήματα «δείχνουν προς» την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις ειδικά για αυτές τις ηλικίες, ακριβώς επειδή η πρώιμη εφηβεία είναι περίοδος όπου οι ψυχολογικές ευαλωτότητες μπορεί να εμφανιστούν για πρώτη φορά ή να ενταθούν.
Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, Τζέισον Ναγκάτα από το Τμήμα Παιδιατρικής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, τονίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι «όλος ο χρόνος οθόνης» γενικά, αλλά η στιγμή που η χρήση γίνεται ανεξέλεγκτη: «δεν είναι όλος ο χρόνος μπροστά σε οθόνες επιβλαβής.
Ο πραγματικός κίνδυνος προκύπτει όταν η χρήση γίνεται εθιστική ή προβληματική, όταν τα παιδιά δεν μπορούν να σταματήσουν, νιώθουν άγχος αν δεν τις χρησιμοποιούν ή όταν αρχίζει να διαταράσσεται ο ύπνος, η διάθεση ή η καθημερινότητά τους».