Η απόφαση της κυβέρνησης Σάντσεθ να προχωρήσει σε μια από τις μεγαλύτερες διαδικασίες νομιμοποίησης μεταναστών των τελευταίων δεκαετιών, δημιουργεί προσδοκίες, αλλά και σημαντικές προκλήσεις. Ο προοδευτικός κόσμος, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικοί χαιρετίζουν το μέτρο ως βήμα κοινωνικής δικαιοσύνης. Κάποιοι από αυτούς όμως, εκφράζουν ταυτόχρονα ανησυχία για την έλλειψη σαφών οδηγιών και την πίεση που αναμένεται να δεχθεί ο κρατικός μηχανισμός, υπογραμμίζοντας εμπόδια και προκλήσεις.
Το νέο διάταγμα, που εγκρίθηκε από την ισπανική κυβέρνηση, προβλέπει τη δυνατότητα χορήγησης άδειας διαμονής και εργασίας σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που ζουν σήμερα χωρίς χαρτιά στη χώρα. Σύμφωνα με το υπουργείο Μετανάστευσης, οι αιτήσεις ενδέχεται να φτάσουν τις 750.000 έως τα τέλη Ιουνίου, αριθμός που από μόνος του αποτυπώνει το μέγεθος της πρόκλησης. Αν και ο επίσημος στόχος της κυβέρνησης είναι οι 500.000 μετανάστες, όλα δείχνουν σύμφωνα με πηγές πως ο αριθμός αυτός θα ξεπεραστεί.
Ο Πέδρο Σάντσεθ έκανε λόγο για μια κίνηση ενάντια στην γήρανση του ισπανικού πληθυσμού, και για την στήριξη της ισπανικής οικονομίας, της τέταρτης οικονομίας της ευρωζώνης και μίας από τις δυναμικότερες στην Ευρώπη σήμερα.
Το στοίχημα όπως σημειώνει και ο ισπανικός Tύπος πλέον είναι διπλό: αφενός να διασφαλιστεί ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι θα αποκτήσουν πρόσβαση σε νόμιμο καθεστώς και βασικά δικαιώματα, αφετέρου να αποδειχθεί ότι η δημόσια διοίκηση μπορεί να διαχειριστεί ένα τόσο μεγάλο και σύνθετο εγχείρημα χωρίς να καταρρεύσει υπό το βάρος των αιτήσεων.
Διαβάστε: Ανάλυση / Η Ισπανία αποδεικνύει ότι είναι δυνατή μια άλλη μεταναστευτική πολιτική
Γιατί, παρά τον ενθουσιασμό για την πολιτική σημασία της πρωτοβουλίας, οι εμπειρογνώμονες του χώρου επισημαίνουν πως στην πράξη πρέπει να ξεπεραστούν κάποια εμπόδια. Δικηγόροι και οργανώσεις που εργάζονται με μετανάστες δηλώνουν ότι δεν έχουν ακόμη στη διάθεσή τους βασικά εργαλεία, όπως τα επίσημα έντυπα αιτήσεων ή σαφείς οδηγίες για τα απαιτούμενα δικαιολογητικά.
Οι αρμόδιοι φορείς καλούνται να αξιολογήσουν σύνθετες παραμέτρους – από οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες έως οικογενειακά ή ψυχοκοινωνικά δεδομένα – χωρίς όμως να έχει διευκρινιστεί ο τρόπος τεκμηρίωσης ή αν θα υπάρξει ενιαίο πρότυπο αξιολόγησης.
Μια από τις δυσκολότερες προκλήσεις φαίνεται να είναι η προσκόμιση πιστοποιητικού μητρώου από τις χώρες προέλευσης. Για πολλούς μετανάστες, η διαδικασία αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολη ή χρονοβόρα, ιδίως όταν πρόκειται για κράτη με αδύναμες διοικητικές δομές. Ήδη, μεγάλες ουρές σχηματίζονται έξω από προξενεία σε πόλεις όπως η Μαδρίτη και η Βαρκελώνη.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες με ενίσχυση των υποδομών. Περίπου 450 γραφεία έχουν ανοίξει σε όλη τη χώρα, ενώ περισσότερα από 550 νέα στελέχη έχουν προστεθεί για να υποστηρίξουν τη διαδικασία. Παράλληλα, προβλέπεται η συμμετοχή κοινωνικών υπηρεσιών και μη κυβερνητικών οργανώσεων, καθώς και η εμπλοκή των ταχυδρομικών υπηρεσιών για την εξυπηρέτηση των αιτούντων.
Πολλοί επαγγελματίες του χώρου δηλώνουν ότι θα ήταν κρίσιμο να έχουν στη διάθεσή τους τις απαραίτητες πληροφορίες εβδομάδες πριν από την έναρξη της διαδικασίας, ώστε να οργανώσουν καλύτερα την υποστήριξη προς τους ενδιαφερόμενους.
Παρά τις δυσκολίες, η πρωτοβουλία θεωρείται ιστορικής σημασίας. Πρόκειται για μια πολιτική που έχει ισχυρή κοινωνική στήριξη, καθώς βασίζεται και σε λαϊκή κινητοποίηση: περισσότερες από 600.000 υπογραφές συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο σχετικής πολιτικής πρωτοβουλίας πολιτών. Αν και το αρχικό νομοσχέδιο δεν προχώρησε στο κοινοβούλιο, η κυβέρνηση επέλεξε τελικά να υλοποιήσει το μέτρο μέσω διατάγματος.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ισπανία προχωρά σε τέτοιες πρωτοβουλίες. Μεταξύ 1986 και 2005 πραγματοποιήθηκαν έξι προγράμματα νομιμοποίησης, ακόμη και υπό συντηρητικές κυβερνήσεις. Ωστόσο, το σημερινό εγχείρημα ξεχωρίζει τόσο για την κλίμακά του όσο και για το πολιτικό του πλαίσιο, σε μια Ευρώπη όπου το μεταναστευτικό αποτελεί πεδίο έντονων αντιπαραθέσεων.
Σε κάθε περίπτωση, η εξέλιξη αυτή αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική, αναδεικνύοντας τόσο τις δυνατότητες όσο και τα όρια των προγραμμάτων μαζικής νομιμοποίησης.