Oι μυστικές υπηρεσίες στη Γαλλία στέλνουν τους πράκτορές τους στο πανεπιστήμιο.
Σε μια αίθουσα διδασκαλίας στα προάστια του Παρισιού, ο πανεπιστημιακός καθηγητής Xavier Crettiez διδάσκει φοιτητές, τα πραγματικά ονόματα των οποίων, τις περισσότερες φορές, δεν γνωρίζει.
Πρόκειται για μια κατάσταση ασυνήθιστη αλλά απολύτως φυσιολογική για το αντικείμενο του μαθήματος που διδάσκει, ή σωστότερα για τους φοιτητές που απευθύνεται: Πράκτορες των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών.
«Σπάνια γνωρίζω το παρελθόν των πρακτόρων όταν παρακολουθούν το μάθημα και, ειλικρινά, αμφιβάλλω αν τα ονόματα που μου δίνουν είναι αληθινά», παραδέχεται ο ίδιος. Το μάθημά του αποτελεί μέρος ενός μοναδικού προγράμματος σπουδών που προσφέρει το Sciences Po Saint-Germain, ένα campus με αυστηρά, μελαγχολικά κτίρια των αρχών του 20ού αιώνα, περιτριγυρισμένα από μεγάλες μεταλλικές πύλες και πολυσύχναστους δρόμους.
Εκεί στεγάζεται το Diplôme sur le Renseignement et les Menaces Globales – το Δίπλωμα Πληροφοριών και Παγκόσμιων Απειλών. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που συγκεντρώνει στην ίδια τάξη νεαρούς φοιτητές γύρω στα 20 και εν ενεργεία πράκτορες των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών, ηλικίας συνήθως από 35 έως 50 ετών. Το πρόγραμμα δημιουργήθηκε σε συνεργασία με την Académie du Renseignement, τον εκπαιδευτικό βραχίονα των υπηρεσιών πληροφοριών της Γαλλίας.
Η ίδρυση του διπλώματος δεν ήταν τυχαία. Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015 στο Παρίσι, η γαλλική κυβέρνηση ξεκίνησε μια εκτεταμένη εκστρατεία ενίσχυσης των μυστικών υπηρεσιών. Ζήτησε από το Sciences Po, ένα από τα πιο φημισμένα πανεπιστήμια της χώρας, να σχεδιάσει ένα πρόγραμμα που θα προετοίμαζε νέους υποψήφιους κατασκόπους και θα παρείχε συνεχή εκπαίδευση στους ήδη υπηρετούντες.
Το δίπλωμα αποτελείται από 120 ώρες μαθημάτων, κατανεμημένες σε ενότητες τεσσάρων μηνών. Για τους εξωτερικούς συμμετέχοντες -πράκτορες, στελέχη επιχειρήσεων και ασκούμενους- το κόστος φτάνει περίπου τις 5.000 ευρώ. Τα βασικά αντικείμενα περιλαμβάνουν την οικονομία του οργανωμένου εγκλήματος, τον ισλαμικό τζιχαντισμό, τη συλλογή επιχειρηματικών πληροφοριών, την πολιτική βία και την υπερβολική εξάρτηση από την τεχνολογία.
Για να παρακολουθήσει κανείς ένα από αυτά τα μαθήματα απαιτείται έλεγχος από τις γαλλικές υπηρεσίες ασφαλείας.
Σε μία από τις διαλέξεις, με θέμα τη σχέση πληροφοριών και τεχνολογίας, παρόντες ήταν φοιτητές με εντελώς διαφορετικά προφίλ. Ένας από αυτούς, ένας άνδρας γύρω στα 40 που συστήνεται ως Ρότζερ, δηλώνει επενδυτικός τραπεζίτης. «Δραστηριοποιούμαι στη Δυτική Αφρική και χρειάζομαι ακριβείς εκτιμήσεις κινδύνου για τους πελάτες μου», εξηγεί με λακωνικό ύφος, μιλώντας στο BBC.
Ο καθηγητής Crettiez τονίζει ότι τα τελευταία χρόνια οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες έχουν επεκταθεί σημαντικά και αριθμούν πλέον περίπου 20.000 άτομα στον λεγόμενο «εσωτερικό κύκλο». Σε αυτόν ανήκουν η DGSE, αρμόδια για επιχειρήσεις στο εξωτερικό -αντίστοιχη της CIA ή της MI6- και η DGSI, που ασχολείται με απειλές εντός της Γαλλίας, όπως το FBI ή η MI5. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η Tracfin, υπηρεσία που ειδικεύεται στο ξέπλυμα χρήματος και στην αντιμετώπιση της μαφίας, ιδιαίτερα στη νότια Γαλλία.
Στους διδάσκοντες περιλαμβάνονται υψηλόβαθμα στελέχη των υπηρεσιών, πρώην διπλωμάτες και επικεφαλής ασφάλειας μεγάλων επιχειρήσεων, όπως η γαλλική ενεργειακή EDF. Το ενδιαφέρον του ιδιωτικού τομέα για το πρόγραμμα αυξάνεται διαρκώς, καθώς εταιρείες άμυνας, αεροδιαστημικής και πολυτελών προϊόντων αντιμετωπίζουν απειλές κυβερνοκατασκοπείας και σαμποτάζ. Απόφοιτοι έχουν ήδη προσληφθεί από την Orange, τη Thales και τον κολοσσό πολυτελείας LVMH.
Στη φετινή τάξη συμμετέχουν 28 φοιτητές, εκ των οποίων έξι είναι εν ενεργεία κατάσκοποι, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του βρετανικού ΜΜΕ.
Ξεχωρίζουν εύκολα γιατί στέκονται μαζί στα διαλείμματα, αποφεύγουν τις συζητήσεις και υπογράφουν το παρουσιολόγιο μόνο με τα μικρά τους ονόματα. Ένας από αυτούς αναφέρει ότι το πρόγραμμα λειτουργεί ως γρήγορο σκαλοπάτι για προαγωγή.
Οι νεότεροι φοιτητές βλέπουν το δίπλωμα ως είσοδο σε έναν λιγότερο ρομαντικό αλλά πιο ουσιαστικό κόσμο από αυτόν του James Bond.
Σχεδόν οι μισοί φοιτητές είναι γυναίκες – μια εξέλιξη σχετικά πρόσφατη. Σύμφωνα με τον καθηγητή Sebastien-Yves Laurent, οι γυναίκες προσελκύονται από την ιδέα ότι η συλλογή πληροφοριών μπορεί να συμβάλει σε έναν καλύτερο κόσμο. Κοινό χαρακτηριστικό όλων είναι ο έντονος πατριωτισμός, κάτι που, όπως λένε οι καθηγητές, δεν ήταν αυτονόητο πριν από δύο δεκαετίες.
Η γαλλική υπηκοότητα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την εισαγωγή στο πρόγραμμα, ενώ οι αιτήσεις από ξένους υπηκόους απορρίπτονται άμεσα. Και παρά τη μυθολογία των ταινιών, ο Crettiez επιμένει: «Οι περισσότερες θέσεις στις μυστικές υπηρεσίες είναι γραφείου. Η κατασκοπεία σήμερα είναι κυρίως ανάλυση, όχι περιπέτεια».