Με αφορμή την πρεμιέρα της θεατρικής διασκευής του μυθιστορήματος «Ο Αφρός των Ημερών» του Μπορίς Βιάν, η σκηνοθέτρια Μαριτίνα Πάσσαρη μιλά για την πρόκληση της μεταφοράς ενός βαθιά ποιητικού και φαντασιακού έργου στη σκηνή.
Η παράσταση κάνει πρεμιέρα στις 14 Απριλίου στο Studio Μαυρομιχάλη, επιχειρώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην πιστότητα προς το πρωτότυπο και τη δημιουργική θεατρική προσέγγιση.
H σκηνοθέτρια μιλάει στο TVXS για τη δυσκολία του εγχειρήματος ενώ παράλληλα, σχολιάζει την κοινωνική διάσταση του κειμένου του Βιάν και πώς θέματα όπως η εργασία, οι θεσμοί και οι ανθρώπινες σχέσεις εξακολουθούν να συνομιλούν με το σήμερα, δίνοντας μια σύγχρονη ανάγνωση ενός κλασικού έργου.
Ο Αφρός των Ημερών θεωρείται ένα κατεξοχήν λογοτεχνικό και ποιητικό έργο. Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στη μεταφορά του στη σκηνή;
Μπήκα στη διαδικασία με ενθουσιασμό. Γνώριζα ότι έχει μεταφερθεί στον κινηματογράφο δυο φορές τουλάχιστον, πολλές φορές στο θέατρο -στο εξωτερικό – ως μιούζικαλ, πειραματική παράσταση ή ως βίντεο εγκατάσταση. Γνώριζα ότι υπάρχει λιμπρέτο όπερας (μάλιστα ανέβηκε πάλι πρόσφατα ξανά στη Γαλλία). Επέλεξα να μην επηρεαστώ ούτε να χρησιμοποιήσω έτοιμη διασκευή. Για να πάρω τα δικαιώματα του βιβλίου οι κληρονόμοι επέμεναν σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πιστότητα στα πρόσωπα, την πλοκή και το ύφος της γλώσσας. Βρέθηκα λοιπόν, πριν ξεκινήσω μπροστά στο ερώτημα: τι είναι αυτό που θεωρώ εγώ ότι δεν πρέπει να χαθεί από το πρωτότυπο.
Αφού είμαστε στο θέατρο και όχι στον κινηματογράφο, αφού τα μέσα της παραγωγής μας είναι περιορισμένα, αφού ολόκληρος αυτός ο φανταστικός κόσμος δεν μπορεί να αναπαρασταθεί με ακρίβεια, επέλεξα να επενδύσω στα πρόσωπα, στις σχέσεις, τη μουσική που αναφέρει ο ίδιος ο Βιάν στο βιβλίο, και τη γλώσσα. Όταν έστειλα στους κληρονόμους εκτενή σύνοψη της διασκευής μου απάντησαν αμέσως ενθουσιασμένοι. Για μένα όμως, για τους ηθοποιούς και τους συνεργάτες ήταν απλά το πρώτο βήμα. Ακόμη προσπαθούμε να βρούμε την ισορροπία ανάμεσα στα στοιχεία του βιβλίου και τη μεταφορά του στη σκηνή.
Τι σας έκανε να αισθανθείτε ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να παρουσιαστεί το έργο στην ελληνική σκηνή;
Η κατάλληλη στιγμή είναι από τη μια η έμπνευση, η τόλμη και το κέφι, από την άλλη οι συνθήκες. Στην πραγματικότητα ποτέ η στιγμή δεν είναι κατάλληλη αν δεν βρεθούν συνεργάτες, μια ομάδα που να υποστηρίξει το εγχείρημα και μια μικρή χρηματοδότηση. Η ιδέα προέκυψε σε μια συζήτηση με έναν φίλο που ενώ στην αρχή υποστήριζε θερμά το σχέδιο μετά αποχώρησε.
Όμως οι μόνιμοι συνεργάτες της BLOOM είχαν ήδη ενθουσιαστεί. Περάσαμε από πολλές φάσεις μέχρι να φτάσουμε σε αυτή τη μορφή. Υπήρξε επίσης μια μικρή επιχορήγηση από το Υπουργείο Πολιτισμού, που χωρίς αυτήν θα ήταν αδύνατον να ξεκινήσουμε.
Πώς προσεγγίσατε σκηνοθετικά τη συνύπαρξη φαντασίας και πραγματικότητας που διαπερνά το σύμπαν του Βιάν;
Σε αυτό βοηθά κυρίως η γλώσσα του κειμένου, απλή, ποιητική, παράτολμη, γεμάτη παρηχήσεις και διπλές σημασίες. Εμείς προσπαθούμε να τοποθετούμε μέσα στη δράση επί σκηνής, μικρές παρεκκλίσεις από τη λογική, παράλληλα συμβάντα, να εμφανίζουμε μερικά παράδοξα αντικείμενα. Δεν κυνηγάμε μια ψεύτικη εικόνα αλήθειας. Δεν αναπαριστούμε λεπτομερειακά. Με θεατρικά μέσα επιθυμούμε να κεντρίσουμε τη φαντασία του θεατή.
Στον κόσμο του έργου, θεσμοί όπως ο στρατός, η αστυνομία και η εργασία εισβάλλουν σταδιακά στη ζωή των ηρώων. Πώς διαβάζετε αυτή την κοινωνική κριτική σήμερα;
Όταν ο Βιάν έγραφε το μυθιστόρημα το 1946 δεν είχε σβήσει ο απόηχος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Σε μια σκηνή περιγράφει πώς τα όπλα για να φυτρώσουν χρειάζονται ανθρώπινη θερμότητα και είναι σαν να αναφέρεται και στα θύματα των πρόσφατων πολεμικών συγκρούσεων. Η “ανθρώπινη θερμότητα” βάζει φωτιά στον πόλεμο και είναι η πρώτη ύλη για τις πολεμικές βιομηχανίες. Από την άλλη σήμερα έχουμε αποδεχτεί ότι οι κρατικοί θεσμοί δρουν εν αγνοία μας και συχνά εναντίον μας. Δεν είναι παράξενο λοιπόν, να αναγνωρίζουμε σε καλλιτεχνικά έργα του παρελθόντος την σημερινή κατάσταση των πραγμάτων. Όπως ο Κάφκα και ο Όργουελ για παράδειγμα, δεν ήταν προφήτες, αλλά ευαίσθητοι καταγραφείς της ανθρώπινης κοινωνίας έτσι και η ποιητική φαντασία του Βιάν συνομιλεί με τη σημερινή δυστοπία που έχει εγκατασταθεί.
Η εργασία στο έργο παρουσιάζεται ως κάτι που εξαντλεί και δεν ανταμείβει. Θεωρείτε ότι αυτό αγγίζει ιδιαίτερα τη σημερινή γενιά;
Στο βιβλίο υπάρχει μια μεγάλη σκηνή όπου περιγράφεται μια αποτυχημένη συνέντευξη για πρόσληψη σε δουλειά. Η συνθήκη και ο διάλογος είναι αστείος και απελπιστικά παράλογος. Ένας παραλληλισμός με δικές μας εμπειρίες από ακροάσεις ή άλλου είδους συνεντεύξεις για δουλειά μας απέδειξε ότι δεν είναι υπερβολικός. Το κυνήγι της δουλειάς είναι πρωταρχικό θέμα ύπαρξης όχι μόνο στον δικό μας χώρο, όχι μόνο για τους νέους.
Αν έπρεπε να περιγράψετε την παράσταση με τρεις λέξεις, ποιες θα ήταν;
Φαντασία, φρεσκάδα και μουσική.
Πληροφορίες
«Ο Αφρός των Ημερών» του Μπορίς Βιαν
Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, το εμβληματικό μυθιστόρημα του Μπορίς Βιάν «Ο Αφρός των Ημερών», ένα από τα σημαντικότερα και πιο ποιητικά έργα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα ανεβαίνει στη σκηνή.
Πρεμιέρα 14 Απριλίου στο Studio Μαυρομιχάλη
Προπώληση: Ο ΑΦΡΟΣ ΤΩΝ ΗΜΕΡΩΝ του ΜΠΟΡΙΣ ΒΙΑΝ | Εισιτήρια online! | More.com