Η διοργάνωση ενός διεθνούς φεστιβάλ λογοτεχνίας, αποτελεί σύμφωνα με τον πρόεδρο της Τεχνόπολης Κωστή Παπαϊωάννου, πρωτογενή πολιτική στάση γιατί «…δείχνει στην αντίθετη κατεύθυνση ενός μοντέλου διαχείρισης των δημόσιων πραγμάτων που έχει μόνο γνώμονα την ωμή ισχύ, τη μονολιθικότητα, την επιθετικότητα» όπως λέει στο tvxs.
Ο νομπελίστας Λάσλο Κρασναχορκάι θα είναι το κεντρικό πρόσωπο στο 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας Αθήνας (AILF) που θα πραγματοποιηθεί στις 27–29 Μαρτίου 2026 στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων και θα επιχειρήσει να ανοίξει έναν πολύτιμο διάλογο για τις μεγάλες κοινωνικές, πολιτικές και λογοτεχνικές προκλήσεις της εποχής μας. Ωστόσο είναι αρκετοί οι σπουδαίοι -ες συγγραφείς που θα συμμετέχουν σε αυτή τη γιορτή της πόλης που φιλοδοξεί να φέρει τη διεθνή λογοτεχνική σκηνή στην Αθήνα και να μεταφέρει την ελληνική λογοτεχνική σκηνή στο διεθνές πεδίο.
Ποια ήταν η βασική ιδέα πίσω από τη δημιουργία ενός διεθνούς φεστιβάλ λογοτεχνίας στην Αθήνα αυτή τη χρονική στιγμή; Τι απουσίαζε από το πολιτιστικό τοπίο το οποίο φιλοδοξείτε να καλύψετε;
Η πόλη διαθέτει ισχυρή εκδοτική δραστηριότητα και ενεργό αναγνωστικό κοινό. Δεν είναι τεράστιο, αλλά είναι παρόν και ενεργό. Υπάρχουν δραστήριες λέσχες ανάγνωσης, έχουμε συγγραφείς και αναγνώστες. Υπάρχουν ήδη πολλές εκδηλώσεις γύρω από το βιβλίο — εκθέσεις, παρουσιάσεις, συζητήσεις.
Αυτό που εμείς φιλοδοξούμε να εισφέρουμε είναι ένα άνοιγμα της πόλης στον διεθνή ορίζοντα, μια γέφυρα που θα φέρνει τη διεθνή λογοτεχνική σκηνή στην Αθήνα και ταυτόχρονα θα προβάλλει τη δική μας γραφή και φωνή προς τα έξω. Να δούμε τι συζητά η λογοτεχνία σήμερα. Αλλά όλα αυτά όχι με τρόπο ακαδημαϊκό, στεγνό ή θεωρητικό. Θέλουμε μια γιορτή της λογοτεχνίας, ένα φεστιβάλ, με τους συγγραφείς στο επίκεντρο.
Να έρχεται κάποια ή κάποιος στην Τεχνόπολη με τη διάθεση που πάει και στο φεστιβάλ τζαζ, με φιλότεχνη περιέργεια, με την όρεξη να ανοιχτεί στο νέο και να περάσει καλά.
Αυτό λοιπόν θέλουμε να είναι το AILF: μια κίνηση εξωστρέφειας της Αθήνας, ένα νέο γεγονός πολιτιστικής μας αυτοπεποίθησης. Για τρεις ημέρες, η Αθήνα θα γίνει σημείο συνάντησης συγγραφέων, δημοσιογράφων, ακτιβιστών, ακαδημαϊκών και ανήσυχων αναγνωστών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Το φεστιβάλ θέτει στο επίκεντρο ζητήματα όπως η έμφυλη βία, η άνοδος της ακροδεξιάς και οι κοινωνικές ανισότητες. Θεωρείτε ότι η λογοτεχνία σήμερα λειτουργεί περισσότερο ως αισθητική πράξη ή ως πολιτική και κοινωνική παρέμβαση;
Οι θεματικές του φεστιβάλ είναι ενδεικτικοί οδοδείκτες των συζητήσεων, αλλά αποτελούν και ίχνη της εποχής μας. Είναι μερικά μόνο από τα πεδία μέσα από τα οποία μπορεί να διερευνηθεί η σχέση της λογοτεχνίας με όσα σήμερα μας απασχολούν: την άνοδο του αυταρχισμού και της ακροδεξιάς, τις διαφορετικές αντιλήψεις γύρω από την ελευθερία, την έμφυλη βία και τις αναπαραστάσεις του φύλου, τα ζητήματα ταυτότητας, τον ρατσισμό και τις κοινωνικές ανισότητες, το μέλλον της ανάγνωσης, τη σχέση πολιτικής και αφήγησης.
Σκέφτομαι και κάτι ακόμα. Αυτή τη στιγμή κυριαρχεί πλανητικά ένα μοντέλο διαχείρισης των δημόσιων πραγμάτων και εντέλει των κοινωνιών που έχει μόνο γνώμονα την ωμή ισχύ, τη μονολιθικότητα, την επιθετικότητα. Αποτελεί λοιπόν πρωτογενή πολιτική στάση η διοργάνωση ενός φεστιβάλ λογοτεχνίας γιατί δείχνει στην αντίθετη κατεύθυνση. Δείχνει την έλλογη σκέψη, την αισθητική και την ανοιχτότητα.
Λέτε ότι οι δημιουργοί και το έργο τους βρίσκονται στο επίκεντρο του φεστιβάλ. Πώς θα γίνει αυτό;
Το πρόγραμμα του φεστιβάλ οικοδομείται γύρω από τις συζητήσεις που φωτίζουν το έργο των ξένων καλεσμένων και τις θεματικές που διατρέχουν τη γραφή τους.
Μερικά παραδείγματα: το Booker 2025, ο Ντέιβιντ Σολόι, συνομιλεί με τη Σοφία Νικολαΐδου για τη σχέση γραφής και φύλου. Ο επίσης βραβευμένος με Booker Πολ Λιντς συζητά με τον συγγραφέα Νίκο Μάντη για τη σύγχρονη πεζογραφία και τις προκλήσεις της εποχής.
Θα είναι εδώ ο Ιρλανδός Κέβιν Μπάρι, η Αμερικανίδα Νικόλ Κράους, ο Ιταλός Ματέο Νούτσι. Η Γερμανίδα Καταρίνα Φόλκμερ θα συζητήσει για τη γραφή ως χώρο ρίσκου και έκθεσης. Η Αργεντινή Σέλβα Αλμάδα για τη μνήμη, την έμφυλη βία, τον τρόπο με τον οποίο το τοπικό μετατρέπεται σε παγκόσμια λογοτεχνική εμπειρία.
Ο παλιός μεγάλος ποδοσφαιριστής και τώρα ακτιβιστής κατά του ρατσισμού Λιλιάν Τυράμ θα συναντήσει τον Ντέμη Νικολαΐδη και τη Λορέτα Μακόλεϊ.
Το φεστιβάλ φιλοξενεί συγγραφείς που ασχολούνται έντονα με τη βία, την πολιτική και την κρίση της σύγχρονης κοινωνίας. Θεωρείτε ότι η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει ως μορφή αντίστασης ή ακόμα και ως εργαλείο κατανόησης της εποχής;
Κεντρική παρουσία στο φεστιβάλ είναι ο Λάσλο Κρασναχορκάι, Νομπελίστας 2025. Το έργο του σχετίζεται με αυτό που ρωτάτε: με την αίσθηση παρακμής, με την αγωνία, με την αναζήτηση ταυτότητας που διατρέχει τη σύγχρονη Ευρώπη.
Θα συνομιλήσει με την κριτικό του The New Yorker, Μερβ Έμρε, για τη βία, την παρακμή, την πολιτική αγωνία, θέτοντας ερωτήματα για τη λογοτεχνία ως πράξη αντίστασης και εγρήγορσης σε έναν κόσμο κρίσης.
Αναφορικά με την ερώτησή σας, η λογοτεχνία μπορεί να προσφέρει εργαλεία κατανόησης. Ας μην της αποδίδουμε ιδιότητες και δυνατότητες που δεν έχει ή δεν της αναλογούν. Δεν θα ανατρέψει κοινωνικές πραγματικότητες, δεν θα λύσει πολιτικά προβλήματα.
Η λογοτεχνία μπορεί όμως να προσφέρει βιωμένη εμπειρία, αναπαραστάσεις της πραγματικότητας, λοξές ματιές στον κόσμο. Και ειδικά στο θέμα της βίας που αναφέρατε, η λογοτεχνία φέρνει τους αναγνώστες στη θέση διαφορετικών ανθρώπων — των θυμάτων, των θυτών ή των παρατηρητών. Αυτό είναι πολύτιμο.
Ξέρετε, ως εκπαιδευτικός προσπαθώ να αμφισβητώ το στερεότυπο ότι η λογοτεχνία — όπως και η ιστορία — διδάσκει και φρονηματίζει. Δεν είναι δουλειά της. Δουλειά της είναι να δημιουργεί χώρο για προσωπικές αναγνώσεις και αυτογνωσία.
Αυτό δεν θέλουμε; Να δίνει στους νέους ανθρώπους τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους, να δίνει εργαλεία κατανόησης σε έναν κόσμο που συχνά κινείται πιο γρήγορα από αυτούς και τους αφήνει στο περιθώριο. Να αναδεικνύει τις ιδιαιτερότητες, τις σύνθετες όψεις της πραγματικότητας, εκείνες που θα συμβάλουν στο να συγκροτήσουν μια δική τους ταυτότητα πέρα από τις κατασκευασμένες, εμπορικές, μαζικές ταυτότητες της βιομηχανίας του θεάματος.
Ο Κωστής Παπαϊωάννου, πρόεδρος της Τεχνόπολης του Δήμου Αθηναίων, διευθύνει παράλληλα το Σημείο για τη μελέτη και την αντιμετώπιση της ακροδεξιάς ενώ έχει διατελέσει Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και Γενικός Γραμματέας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.