Μελέτη του ΙΟΒΕ αναδεικνύει την αδήριτη ανάγκη παρέμβασης και συγκράτησης των αυξήσεων στα ενοίκια.
Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα είναι ένα πρόβλημα που πλήττει και αποδυναμώνει τα νοικοκυριά. Δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα η κρίση αυτή, όμως αποτελεί απόρροια μακροχρόνιων προβλημάτων.
Σύμφωνα με τα δεδομένα της πρόσφατης μελέτη της διαΝΕΟσις, που εκπονήθηκε σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ και με συντονιστή τον γενικό διευθυντή του Ιδρύματος και καθηγητή στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νίκο Βέττα, η εικόνα της ελληνικής αγοράς κατοικίας σήμερα αποτελείται από ένα «παζλ»παραγόντων που λειτουργούν σωρευτικά.
Στην ελληνική αγορά κατοικίας υπάρχει περιορισμένη προσιτότητα εξαιτίας της αυξημένης διεθνούς ζήτησης, του μεγάλου αριθμού κενών κατοικιών, της υποχώρησης της στεγαστικής πίστης, του αυξημένου κόστους παραγωγής, της φορολογίας και της ενέργειας.
Το πρόβλημα, όπως φαίνεται είναι πολυπαραγοντικό.
Τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν πλέον εξαιρετικά υψηλό ποσοστό του εισοδήματός τους για τη στέγη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το κόστος στέγασης –που περιλαμβάνει ενοίκια, δόσεις στεγαστικών δανείων, φόρους ακίνητης περιουσίας και έξοδα ενέργειας– υπερβαίνει διαχρονικά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το 2024, τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεσαν το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τη στέγαση, έναντι 19,2% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Δεν επηρεάζονται όλες οι κοινωνικές ομάδες με τον ίδιο τρόπο.
Οι ενοικιαστές δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση, καθώς έξι στα δέκα νοικοκυριά που νοικιάζουν δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση.
Η επιβάρυνση είναι σημαντική και στα νοικοκυριά με στεγαστικό δάνειο, περίπου τα μισά από τα οποία ξεπερνούν το ίδιο όριο.
Οι νεότεροι ηλικιακά αντιμετωπίζουν ιδιαίτερο μεγάλο πρόβλημα, καθώς διαθέτουν χαμηλότερα εισοδήματα και περιορισμένη περιουσία. Το ίδιο ισχύει και για τα μονοπρόσωπα και μονογονεϊκά νοικοκυριά. Σχεδόν δύο στα τρία μονογονεϊκά νοικοκυριά δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για τη στέγη.
Η μελέτη προτείνει τη δημιουργία ενός κεντρικού κρατικού φορέα για την εφαρμογή Εθνικής Στρατηγικής Στέγασης. Παράλληλα, απαραίτητη είναι η βελτίωση των μέτρων στήριξης ενοικιαστών, οι παρεμβάσεις για τη συγκράτηση των αυξήσεων στα ενοίκια, καθώς και η αναβάθμιση προγραμμάτων αξιοποίησης κενών κατοικιών.
Η ανάγκη για την μείωση της γραφειοκρατείας, την ενίσχυση της ρευστότητας στην αγορά ακινήτων και στοχευμένες επενδύσεις σε υποδομές είναι τεράστια στην Ελλάδα του σήμερα, όπου τα νοικοκυριά πλήττονται όσο ποτέ άλλοτε.
Αναλυτικά οι προτάσεις:
Τη σκοπιμότητα ενός κεντρικού κρατικού φορέα επιφορτισμένου με την ευθύνη εφαρμογής μιας Εθνικής Στρατηγικής για τη Στέγαση.
Πιθανές μεταρρυθμίσεις για τη συγκράτηση των υπερβολικών αυξήσεων στα ενοίκια, σε συνδυασμό, όμως, με αύξηση της προστασίας της ιδιοκτησίας από ασυνέπειες.
Η καλύτερη οργάνωση των μέτρων ενίσχυσης των ενοικιαστών, όπως τα σχετικά επιδόματα και η επιστροφή ενοικίου.
Βελτιώσεις σε υφιστάμενα προγράμματα, όπως το «Ανακαινίζω-Νοικιάζω» «με ανώτατο όριο μίσθωσης και ελάχιστη διάρκεια μισθώσεων, ενώ συμπληρωματικά θα μπορούσαν να χορηγούνται φοροελαφρύνσεις σε ιδιοκτήτες ή κατασκευαστές που προσφέρουν κατοικίες με μειωμένο ενοίκιο».
Επέκταση για τους περιορισμούς που ισχύουν στη βραχυχρόνια μίσθωση και στη Χρυσή Βίζα, ανάλογα και με τις ανάγκες της κάθε γεωγραφικής περιοχής.
Περαιτέρω μέριμνα για τη φοιτητική στέγαση.
Κίνητρα για αποκέντρωση, όπως η ενίσχυση της τηλεργασίας, τα οποία μπορεί να μετριάσουν τη ζήτηση στην Αττική
Ξεκάθαρη θεσμοθέτηση ενός πλαισίου για τα ακίνητα σε καθεστώς πλειστηριασμού,
Μείωση της γραφειοκρατίας στις μεταβιβάσεις
Παρεμβάσεις ενίσχυσης της ρευστότητας στην αγορά ακινήτων
Διευκόλυνση της εξυγίανσης μη εξυπηρετούμενων στεγαστικών δανειακών χαρτοφυλακίων με ασφάλεια και διαφάνεια,
Ευρύτερες επενδύσεις σε υποδομές μεταφορών και συγκοινωνιών.