Μια νέα, ομαδική αγωγή που κατατέθηκε στο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο του Σαν Φρανσίσκο έρχεται να αμφισβητήσει ευθέως αυτό που δισεκατομμύρια χρήστες θεωρούσαν δεδομένο: ότι οι συνομιλίες τους στο WhatsApp είναι απόρρητες.
Η αγωγή, η οποία κατατέθηκε από μια διεθνή ομάδα εναγόντων, ισχυρίζεται το αδιανόητο: ότι η Meta όχι μόνο έχει τη δυνατότητα να παρακάμπτει την περίφημη κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο (end-to-end encryption), αλλά ότι αποθηκεύει, αναλύει και έχει πρόσβαση στο περιεχόμενο των «ιδιωτικών» συνομιλιών των χρηστών.
Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα που είδαν το φως της δημοσιότητας, οι ενάγοντες κατηγορούν τον τεχνολογικό κολοσσό για μαζική εξαπάτηση. Η βασική κατηγορία εστιάζει στο ότι η εταιρεία έχει δημιουργήσει μια ψευδαίσθηση ασφαλείας. Ενώ το WhatsApp διαβεβαιώνει σε κάθε νέα συνομιλία με το γνωστό μήνυμα πως «κανείς, ούτε καν το WhatsApp, δεν μπορεί να διαβάσει ή να ακούσει» τα όσα ανταλλάσσονται, η αγωγή υποστηρίζει πως αυτό αποτελεί ένα καλοστημένο ψέμα.
Οι ενάγοντες, οι οποίοι προέρχονται από την Αυστραλία, τη Βραζιλία, την Ινδία, το Μεξικό και τη Νότια Αφρική —χώρες που αποτελούν μερικές από τις μεγαλύτερες αγορές της πλατφόρμας— υποστηρίζουν ότι η Meta έχει σχεδιάσει τα συστήματά της έτσι ώστε να διατηρεί «κερκόπορτες». Το δικόγραφο αναφέρει χαρακτηριστικά ότι η εταιρεία «αποθηκεύει, αναλύει και έχει πρόσβαση σε ουσιαστικά όλες τις δήθεν ιδιωτικές επικοινωνίες των χρηστών του WhatsApp».
Το στοιχείο που προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην υπόθεση είναι η επίκληση μαρτυριών από «πληροφοριοδότες». Αν και τα ονόματά τους δεν έχουν αποκαλυφθεί ακόμη, η πλευρά των εναγόντων ισχυρίζεται ότι πρώην ή νυν εργαζόμενοι έχουν επιβεβαιώσει πως το απόρρητο είναι διάτρητο και πως τεχνικοί της εταιρείας μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να δουν το περιεχόμενο των μηνυμάτων.
Για τη Meta, το WhatsApp αποτελεί το «πετράδι του στέμματος» όσον αφορά την ιδιωτικότητα, ειδικά μετά τα σκάνδαλα που έπληξαν το Facebook (όπως το Cambridge Analytica). Η τεχνολογία κρυπτογράφησης E2EE (End-to-End Encryption), βασισμένη στο πρωτόκολλο Signal, θεωρείται μέχρι σήμερα το χρυσό πρότυπο ασφαλείας. Θεωρητικά, αυτή η τεχνολογία διασφαλίζει ότι τα κλειδιά αποκρυπτογράφησης βρίσκονται μόνο στις συσκευές του αποστολέα και του παραλήπτη, καθιστώντας τα δεδομένα «ακαταλαβίστικα» για οποιονδήποτε ενδιάμεσο.
Ωστόσο, η αγωγή έρχεται να αμφισβητήσει την εφαρμογή αυτής της τεχνολογίας από τη Meta. Οι δικηγόροι των εναγόντων υποστηρίζουν ότι οι διαβεβαιώσεις της εταιρείας περί απορρήτου είναι παραπλανητικές και παραβιάζουν ομοσπονδιακούς και πολιτειακούς νόμους περί υποκλοπών και προστασίας καταναλωτή. Εάν οι ισχυρισμοί αυτοί αποδειχθούν αληθείς, δεν θα μιλάμε απλώς για μια παραβίαση όρων χρήσης, αλλά για μια από τις μεγαλύτερες απάτες στην ιστορία της ψηφιακής τεχνολογίας.
Η αντίδραση της Meta ήταν άμεση και ασυνήθιστα επιθετική, δείγμα της ανησυχίας που προκαλεί η συγκεκριμένη υπόθεση στα κεντρικά της εταιρείας. Ο εκπρόσωπος της Meta, Andy Stone, απέρριψε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς, χαρακτηρίζοντας την αγωγή ως «έργο φαντασίας».
Οποιοσδήποτε ισχυρισμός ότι τα μηνύματα των χρηστών στο WhatsApp δεν είναι κρυπτογραφημένα είναι κατηγορηματικά ψευδής και παράλογος. Το WhatsApp χρησιμοποιεί κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο με βάση το πρωτόκολλο Signal εδώ και μια δεκαετία. Αυτή η αγωγή είναι επιπόλαιη και αβάσιμη.
Μάλιστα, η εταιρεία δεν έμεινε μόνο στη διάψευση. Η Meta προειδοποίησε ότι θα ζητήσει την επιβολή κυρώσεων εναντίον των δικηγόρων που κατέθεσαν την αγωγή, κίνηση που δείχνει την πρόθεσή της να μετατρέψει την αίθουσα του δικαστηρίου σε πεδίο μάχης. Η νομική ομάδα της Meta γνωρίζει καλά πως ακόμη και η υποψία ότι η κρυπτογράφηση δεν λειτουργεί όπως διαφημίζεται, μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στη φήμη της πλατφόρμας.
Η συγκεκριμένη νομική διαμάχη δεν είναι άλλη μια τυπική υπόθεση εναντίον ενός Big Tech κολοσσού. Αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ πλατφόρμας και χρήστη. Το WhatsApp χρησιμοποιείται από περισσότερους από 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, πολλοί από τους οποίους είναι δημοσιογράφοι, ακτιβιστές, πολιτικοί και επιχειρηματίες που βασίζουν την ασφάλειά τους στην υπόσχεση της κρυπτογράφησης.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι τεχνικό αλλά και ουσιαστικό: Μπορεί η Meta να συλλέγει μεταδεδομένα (metadata) που, όταν συνδυαστούν, αποκαλύπτουν το περιεχόμενο; Ή μήπως υπάρχει κάποιος μηχανισμός διαχείρισης κλειδιών που επιτρέπει την «πίσω πόρτα» που περιγράφει η αγωγή;
Οι ενάγοντες ζητούν η υπόθεση να λάβει χαρακτήρα ομαδικής αγωγής, εκπροσωπώντας ουσιαστικά όλους τους χρήστες του WhatsApp που ένιωσαν ότι εξαπατήθηκαν. Καθώς η υπόθεση θα προχωρά στα δικαστήρια, τα βλέμματα όλων —από τις ρυθμιστικές αρχές της Ευρώπης μέχρι την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ— θα είναι στραμμένα στο Σαν Φρανσίσκο. Αν αποκαλυφθούν στοιχεία που να δικαιώνουν έστω και μέρος των καταγγελιών, το τοπίο της ψηφιακής επικοινωνίας θα αλλάξει βίαια και οριστικά.