Οι σκηνές πανικού σε αεροπλάνα που παλεύουν με κεραυνούς, αναταράξεις στο σκοτάδι είναι γνώριμες από τον κινηματογράφο. Στην ταινία Plane (2023), ένα επιβατικό αεροσκάφος χάνει τον έλεγχο έπειτα από χτύπημα κεραυνού και αναγκάζεται να συντριβεί σε εμπόλεμη ζώνη. Στην πραγματικότητα, όμως, τέτοια σενάρια απέχουν πολύ από την καθημερινότητα των εμπορικών πτήσεων. Ads Παρά τους φόβους πολλών επιβατών, τα αεροπορικά δυστυχήματα εξαιτίας καταιγίδων είναι εξαιρετικά σπάνια. Και αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή οι πιλότοι κάνουν ό,τι μπορούν για να μην πετούν ποτέ μέσα σε καταιγίδες.
«Δεν πετάς μέσα σε καταιγίδα», εξηγεί ο Πάτρικ Σμιθ, κυβερνήτης αερογραμμών και συγγραφέας του ιστολογίου Ask the Pilot (Ρώτα τον πιλότο). «Οι καταιγίδες περιέχουν τον πιο βίαιο για τα αεροσκάφη αέρα και πολλούς παράλληλους κινδύνους».
Πώς εντοπίζονται οι καταιγίδες
Η αποφυγή τους δεν είναι ζήτημα ενστίκτου αλλά συνεργασίας. Μετεωρολόγοι, ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας και πληρώματα ανταλλάσσουν συνεχώς δεδομένα, τόσο πριν όσο και κατά τη διάρκεια της πτήσης. Ads Πριν από κάθε απογείωση, οι πιλότοι λαμβάνουν αναλυτικές προβλέψεις και δορυφορικούς χάρτες. Ωστόσο, σε μεγάλες πτήσεις —ιδίως οι υπερατλαντικές— οι αρχικές πληροφορίες σύντομα «παλιώνουν». Εκεί καθοριστικό ρόλο παίζουν τα εργαλεία πραγματικού χρόνου, όπως ονομάζονται στη γλώσσα των ειδικών.
Τα σύγχρονα αεροσκάφη διαθέτουν ραντάρ και συστήματα αποφυγής κακοκαιρίας, τα οποία δείχνουν πού βρίσκονται οι καταιγίδες, πόσο δυνατές είναι, προς τα πού κινούνται και με ποια ένταση. Το ραντάρ στέλνει σήμα που ανακλάται στο νερό των νεφών: οι ειδικοί γνωρίζουν πως όσο περισσότερο είναι το νερό, τόσο πιο επικίνδυνη η καταιγίδα.
Οι πληροφορίες αυτές απεικονίζονται με χρώματα. Το πράσινο υποδηλώνει ελαφρές αναταράξεις, το κίτρινο σοβαρότερες συνθήκες και το κόκκινο ζώνες που οι πιλότοι αποφεύγουν πάση θυσία.
Η δύναμη της πληροφόρησης του συντονισμού και της συνεργασίας
Πέρα από την τεχνολογία, καθοριστική είναι και η επικοινωνία μεταξύ πιλότων. Όλα τα αεροσκάφη σε ένα ύψος βρίσκονται στην ίδια συχνότητα. Όταν ένα πλήρωμα συναντήσει αναταράξεις, οφείλει να το αναφέρει, προειδοποιώντας όσους ακολουθούν.
Έτσι, οι πιλότοι μπορούν να «δουν» τον καιρό εκατοντάδες χιλιόμετρα μπροστά και να ζητήσουν αλλαγή ύψους ή πορείας. Οι περισσότερες αεροπορικές εταιρείες συστήνουν απόσταση 10 έως 20 μιλίων από μια καταιγίδα, ανάλογα με την έντασή της.
Όταν η αποφυγή δεν είναι απόλυτη
Σε περιοχές με διάσπαρτες καταιγίδες, οι πιλότοι συχνά επιλέγουν να περάσουν ανάμεσα τους, αντί να κάνουν μεγάλες παρακάμψεις. Ωστόσο, ο καιρός μπορεί να αλλάξει απότομα.
«Μια καταιγίδα μπορεί να “φουσκώσει” πολύ γρήγορα», λέει ο Σμιθ. Γι’ αυτό και συνήθως δεν συνιστάται η πτήση πάνω από αυτές, καθώς τα καταιγιδοφόρα νέφη μπορούν να φτάσουν ή και να ξεπεράσουν τα 40.000–50.000 πόδια.
Ακόμη κι αν το αεροπλάνο περάσει κοντά στην άκρη μιας καταιγίδας, το αποτέλεσμα είναι συνήθως άβολο, αλλά όχι επικίνδυνο.
Αναταράξεις, χαλάζι και κεραυνοί
Οι αναταράξεις είναι ο πιο συνηθισμένος λόγος ανησυχίας των επιβατών, αλλά σπάνια απειλούν την ασφάλεια. Ο αυτόματος πιλότος ρυθμίζεται στην κατάλληλη ταχύτητα διείσδυσης σε αναταράξεις και το αεροσκάφος «καβαλά» τα ρεύματα.
Το χαλάζι μπορεί να προκαλέσει μικρές φθορές στα φτερά ή στο παρμπρίζ, συνήθως όμως αφορά περισσότερο οικονομικό κόστος παρά κάποιον κίνδυνο.
Όσο για τους κεραυνούς, τα περισσότερα επιβατικά αεροσκάφη χτυπιούνται από κεραυνό μία ή δύο φορές τον χρόνο. Είναι κατασκευασμένα έτσι ώστε το ηλεκτρικό φορτίο να διαχέεται στο εξωτερικό περίβλημα, χωρίς να επηρεάζει τους επιβάτες ή τα συστήματα.
«Είναι σαν να χτυπά κεραυνός ένα αυτοκίνητο», λένε οι πιλότοι. Ένα φως, ένας δυνατός ήχος και τίποτα παραπάνω.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος: Η προσγείωση
Ο μόνος πραγματικά κρίσιμος συνδυασμός είναι καταιγίδα και χαμηλό ύψος. Το φαινόμενο του wind shear (απότομη μεταβολή ανέμου) μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο κατά την προσγείωση. Γι’ αυτό και αν εντοπιστεί, οι πιλότοι προτιμούν να περιμένουν ή να εκτραπούν σε άλλο αεροδρόμιο.
Οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται συλλογικά, αλλά την τελική ευθύνη φέρει πάντα ο κυβερνήτης.
Οι καταιγίδες μπορεί να κάνουν μια πτήση δυσάρεστη, αλλά χάρη στην τεχνολογία, την εκπαίδευση και τη συνεργασία, σπανίως την κάνουν επικίνδυνη, σημειώνει το popsci. Οι ταινίες μπορεί να χρειάζονται δράμα, τα αεροπλάνα όμως είναι πολύ πιο ασφαλή από όσο θέλουν να πιστεύουμε οι σκηνοθέτες.