Στις 17 Ιουνίου γιορτάστηκε και πάλι η μέρα της ανεξαρτησίας της Ισλανδίας. Δεν είναι πολλά χρόνια ανεξάρτητη, μόλις το 1944 κατάφερε να αποτινάξει την κυριαρχία της Δανίας. Η μέρα αυτή γιορτάζεται κάθε χρόνο με χαρούμενες πολύχρωμες τελετές – γιορτές, που κορυφώνονται με το πάρτι των ακορντεόν, που οργανώνει ο Δήμος του Ρέικιαβικ και συμμετέχουν όλοι όσοι έχουν ακορντεόν, ενώ οι υπόλοιποι χορεύουν. Καμία κούφια επισημότητα, καμιά στρατιωτική παρέλαση, μόνο γιορτή.
Και κάθε χρόνο κεντρικό πρόσωπο στην γιορτή της χρονιάς είναι μια γυναίκα, μια νέα γυναίκα, η Kυρά του βουνού.
H Κυρά του βουνού είναι η ενσάρκωση της Ισλανδίας, όχι μόνο κατά το 88 τελευταία χρόνια της ανεξαρτησίας της αλλά αιώνες τώρα: μια γυναίκα που κρατάει ένα σπαθί στο ένα χέρι κι έναν πάπυρο στο άλλο μ’ ένα κοράκι να πετάει δεξιά απ’ το κεφάλι της κι ένα φεγγάρι στ’ αριστερά, ενώ τη στεφανώνει διάδημα που μοιάζει με ήλιο, ίσως του μεσονυκτίου.
Η Κυρά του βουνού, συμβολίζει την δύναμη την αποφασιστικότητα και την σοφία της Ισλανδίας.
Η νέα γυναίκα που κάθε χρόνο επιλέγεται για να παίξει το ρόλο της Κυράς του βουνού, φοράει την παραδοσιακή στολή της Ισλανδίας και στην κεντρική εκδήλωση διαβάζει ένα ποίημα. Θεωρείται ύψιστη τιμή για μια γυναίκα να επιλεγεί για το ρόλο αυτό.
Η Ισλανδία επί 13 συνεχή χρόνια, είναι πρώτη σε όλους τους δείκτες της γυναικείας συμμετοχής στα κοινά και της ισότητας των γυναικών σε κάθε επίπεδο. Αυτή τη στιγμή πρόεδρος της Ισλανδίας είναι γυναίκα, πρωθυπουργός της Ισλανδίας είναι γυναίκα, δήμαρχος του Ρέικιαβικ είναι γυναίκα, επίσκοπος είναι γυναίκα και αρχηγός της αστυνομίας επίσης γυναίκα. Η Ισλανδία εξάλλου έχει κλείσει κατά 90% το μισθοδοτικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Κι όμως κάθε χρόνο γίνεται μια μεγάλη διαδήλωση γυναικείων διεκδικήσεων εις ανάμνησιν της ιστορικής ημέρας του «ρεπό των γυναικών», στις 24 Οκτωβρίου του 1975. Την ιστορική εκείνη μέρα, περίπου το 90% με 95% των γυναικών στην Ισλανδία απείχε από την εργασία και τα οικιακά καθήκοντα.
Η χώρα ακινητοποιήθηκε και τα λουκάνικα εξαντλήθηκαν στην αγορά, επειδή οι άνδρες δεν μπορούσαν να μαγειρέψουν. Αυτή η απεργία άλλαξε την ιστορία της χώρας. Ακόμα όμως «υπάρχει πολλή δουλειά να γίνει» λένε οι διαδηλώτριες του σήμερα γιατί ακόμα αντιμετωπίζουν προβλήματα- βασικά προβλήματα βίας με βάση το φύλο-είναι γνωστό ότι οι άντρες στις βόρειες χώρες πίνουν πολύ.
Οι γυναικείοι αγώνες στην Ισλανδία έχουν πολλή κούραση, αγωνία και θάνατο πίσω τους. Στο κεντρικό πάρκο της πόλης το υπέροχο Laugardalur, υπάρχει ένα παράξενο άγαλμα. Το άγαλμα μιας πλύστρας (Þvottakona” (“Washerwoman”, 1937) by Ásmundur Sveinsson).
Εκεί κοντά στο άγαλμα υπάρχουν θερμές πηγές και πρωτόγονα για την εποχή μας πλυντήρια, όπου οι ισλανδέζες έπλεναν τα ρούχα του σπιτιού η και κάποιου άλλου πιο πλούσιου σπιτιού. Φορτωμένες με τους ογκώδεις σάκους με τα βρεγμένα πλυμένα ρούχα, περπατούσαν αχνίζοντας ακόμα από τη ζέστη των πηγών, μέσα στην φοβερή παγωνιά της Ισλανδίας και πολλές απ’ αυτές έχαναν τη ζωή τους. Το άγαλμα αυτό είναι από τα συγκλονιστικότερα μνημεία της εργατικής τάξης, που έχω δει στη ζωή μου.
Η σφαγή αυτή των γυναικών ανακόπηκε όταν δημιουργήθηκε το πρώτο σωματείο, εκεί ακριβώς στα πλυντήρια και σταμάτησε ολοκληρωτικά με την τεχνολογική εξέλιξη. Ο τουρίστας δεν θα πάει εκεί φυσικά, θα πάει μόνο στα γεωλογικά αξιοθέατα. Ο ταξιδιώτης ελπίζω να πάει και σ’ αυτό και σε άλλα πολλά που αφορούν την ιστορία και την κουλτούρα αυτής της παράξενης υπέροχης χώρας.
Όλα αυτά αγαπητές φίλες και φίλοι που με διαβάζετε αυτή τη στιγμή, τα ανέσυρα στη μνήμη μου πώς νομίζετε; Ήθελα να γράψω κάτι για τη Λυσιστράτη. Την περίλαμπρη, ολόφωτη, μεγαλόψυχη και μεγαλόπνοη Λυσιστράτη του Σταμάτη Κραουνάκη. Την επαναστάτρια του 5ου π.Χ. αιώνα, την ευρηματικότερη γυναίκα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, την θυγατέρα του Αριστοφάνη και οπωσδήποτε ομόαιμη αδερφή του Σταμάτη.
Τη Λυσιστράτη, μακρινή προγιαγιά όλων των δυναμικών ηρωίδων της Ιστορίας και της Λογοτεχνίας, τη γυναίκα που παίρνει τα ηνία και διδάσκει τι μπορεί να πετύχει το σύνολο. Όχι μόνη της- μαζί με όλες. Και πετυχαίνει το απώτατο: να σταματήσει τον πόλεμο. Και το πετυχαίνει σε μια εποχή που οι γυναίκες ούτε ψήφιζαν, ούτε είχαν δημόσιο λόγο και ρόλο.
Και 20 αιώνες μετά, με τους πολέμους να μαίνονται γύρω μας, τους αθώους να σφαγιάζονται και τους ισχυρούς να σιωπούν, έρχεται ο Σταμάτης με τη δική του Λυσιστράτη να μιλήσει για όλα αυτά με ένα λιμπρέτο που δεν αφήνει να πέσει τίποτα κάτω, που διασκευάζει χωρίς να προδίδει το κείμενο του Αριστοφάνη, που το εμπλουτίζει με σπαρταριστές και συνταρακτικές σκηνές, που σε αρπάζει ξαφνικά από το τρανταχτό γέλιο της σεξοuαλικής στέρησης του Πρόβουλου και σε βυθίζει στην απελπισία του ανάπηρου στρατιώτη (σκηνή που μου θύμισε την “Επιστροφή” του Χαλ Ασμπυ την ταινία -καταγγελία του Βιετνάμ με τον Γιον Βόιτ και την Τζέην Φόντα, που χάρισε και στους δύο από ένα Οσκαρ α΄ ρόλου).
Έρχεται ο Σταμάτης με μία υπέροχη μουσική δημιουργία συνόλου, να μας κάνει δώρο μια αριστοφανική όπερα, που θα μείνει στην ιστορία. Καθιερώνοντας ως υπόδειγμα για το ρόλο μια τεράστια ηθοποιό και τραγουδίστρια, μια ευαίσθητη και πληθωρική περσόνα την Λένα Ουζουνίδου. Και καθοδηγώντας με μαεστρία σκηνοθέτη μεγάλης όπερας ένα εξαιρετικό σύνολο ερμηνευτών, που τους δίνει χώρο να αναπτύξουν τους χαρακτήρες με την προσωπική τους σφραγίδα.
Αλλά εδώ δεν είναι χώρος για να κάνω αναλυτική κριτική της παράστασης -ήταν όλοι τους υπέροχοι και ήταν όλοι τους παιδιά του. Με την καταλυτική προσθήκη της θεάς Δήμητρας, συγγνώμη Αθηνάς, και το δώρο των θεών στη γη, που δεν είναι άλλο από τη γυναίκα.
Η βασική σύνδεση λοιπόν της Λυσιστράτης με την Ισλανδία είναι ότι στην Ισλανδία και είναι νομίζω η μοναδική χώρα που συνέβη αυτό, οι γυναίκες απήργησαν και από το σπίτι.
Απήργησαν και από τις λεγόμενες δουλειές του σπιτιού, που παραδοσιακά θεωρούνται ακόμα γυναικείες. Απήργησαν από κάθε εργασία αμειβόμενη και μη.
Και απεργούν από τότε κάθε χρόνο σε ανάμνηση εκείνης της μεγάλης απεργίας του ‘75. Μπορεί ο Αριστοφάνης να μην είναι Ισλανδός οι γυναίκες της Ισλανδίας όμως, είναι σίγουρα κόρες της Λυσιστράτης. Ή όπως θα λέγαμε στα ισλανδικά Lysistratadotir.
ΥΓ. Θέλω να έχουμε πολλές ευκαιρίες ακόμα να θαυμάσουμε την Λυσιστράτη του Σταμάτη. Μία απ’ αυτές θα είναι στις 15 Ιουλίου στο Λυκαβηττό. Κάντε τα κουμάντα σας.