- Με τις κάλπες να ανοίγουν και το αποτέλεσμα να προμηνύεται οριακό, οι Ισλανδοί καλούνται να αποφασίσουν αν θέλουν να ανοίξει ξανά ο δρόμος προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Περίπου 273.000 ψηφοφόροι συμμετέχουν στο δημοψήφισμα, 13 χρόνια μετά την αναστολή των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις να καταγράφουν μάχη στήθος με στήθος ανάμεσα στο «ναι» και το «όχι».
Το ερώτημα της κάλπης είναι συγκεκριμένο: αν η Ισλανδία θα πρέπει να ξεκινήσει εκ νέου διαπραγματεύσεις για την ένταξή της στην ΕΕ. Ένα «ναι», ωστόσο, δεν σημαίνει αυτόματα ένταξη στην Ένωση, αλλά επανεκκίνηση μιας μακράς διαπραγματευτικής διαδικασίας, μετά την οποία οι Ισλανδοί θα κληθούν ξανά να εγκρίνουν ή να απορρίψουν μια ενδεχόμενη συμφωνία.
Η Ισλανδία είχε καταθέσει αίτημα ένταξης το 2009, στον απόηχο της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης. Οι διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες προχώρησαν για αρκετά χρόνια, όμως το 2015 το Ρέικιαβικ έβαλε τέλος στην υποψηφιότητά του.
Μάχη για την αγροτική παραγωγή και την ανεξαρτησία
Στο στρατόπεδο του «όχι» κυριαρχεί ο φόβος ότι η επανέναρξη της ευρωπαϊκής πορείας θα μπορούσε να πλήξει την αγροτική παραγωγή και να περιορίσει την οικονομική ανεξαρτησία της χώρας.
Ο 29χρονος αγρότης Ντάβιντ Κλάουζεν Πέτουρσον βλέπει με ανησυχία την προοπτική ένταξης, θεωρώντας ότι η αβεβαιότητα των διαπραγματεύσεων μπορεί να ανακόψει την πορεία ενός κλάδου που τα τελευταία χρόνια έχει παρουσιάσει ανάπτυξη και καινοτομία.
«Θέλω τουλάχιστον να μπορώ να χτίσω τη ζωή μου γύρω από τη γεωργία για τα επόμενα 30-40 χρόνια και θα ήθελα και τα παιδιά μου να μπορούν να κάνουν το ίδιο. Απλώς δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό θα είναι δυνατό αν ακολουθήσουμε αυτόν τον δρόμο».
Οι αντίπαλοι της ένταξης υποστηρίζουν ακόμη ότι η Ισλανδία μπορεί να διατηρήσει τις εμπορικές της σχέσεις χωρίς να γίνει μέλος της ΕΕ, προστατεύοντας παράλληλα την εγχώρια παραγωγή.
«Μπορούμε να το λύσουμε μόνοι μας. Κάνουμε εμπορικές συμφωνίες με όλους τους γύρω μας, προσπαθούμε να καταργούμε τους δασμούς και να έχουμε ελεύθερο εμπόριο στα προϊόντα που πραγματικά χρειαζόμαστε. Επιβάλλουμε δασμούς στα προϊόντα που προσπαθούμε να παράγουμε εδώ».
Για τους υποστηρικτές αυτής της άποψης, το ζήτημα δεν αφορά μόνο το κόστος των προϊόντων, αλλά και την επισιτιστική ασφάλεια της χώρας.
«Το κόστος για την επισιτιστική ασφάλεια στην Ισλανδία είναι υψηλό. Αλλά το κόστος του να τη χάσουμε και να εξαρτόμαστε από άλλους είναι ακόμη μεγαλύτερο».
Το επιχείρημα του «ναι»
Απέναντι στους υποστηρικτές της παραμονής εκτός ΕΕ, όσοι τάσσονται υπέρ της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων θεωρούν ότι η ένταξη θα μπορούσε να προσφέρει οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη.
Η μείωση του υψηλού κόστους ζωής και του πληθωρισμού, αλλά και η ενίσχυση της ασφάλειας της Ισλανδίας, βρίσκονται μεταξύ των βασικών επιχειρημάτων της πλευράς του «ναι».
Ο 79χρονος πρώην ψαράς Κάρι Μπέντβαρσον δηλώνει ότι θα ψηφίσει υπέρ της επανέναρξης των συνομιλιών, παρά τη δεξιά πολιτική του τοποθέτηση.
«Δεν έχει σημασία αν είσαι δεξιός ή αριστερός. Ο κόσμος απλώς ψηφίζει ανεξάρτητα από την πολιτική του τοποθέτηση».
Η πρωθυπουργός Κρίστριν Φροστναντότιρ έχει χαρακτηρίσει την ευρωπαϊκή προοπτική «μοναδική ευκαιρία», συνδέοντάς την και με την ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας της χώρας σε ένα ολοένα πιο αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον.
«Η κυριαρχία της Ισλανδίας δεν είναι ένα μουσειακό έκθεμα που κρατάμε σε ένα ντουλάπι, ενώ απομονωνόμαστε από τις άλλες χώρες».
Η ίδια υποστηρίζει ότι η σημερινή συγκυρία είναι κατάλληλη για να εξεταστεί εκ νέου η ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, επικαλούμενη τις διεθνείς οικονομικές και γεωπολιτικές εξελίξεις.
Οριακή η μάχη
Το αποτέλεσμα αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν εξαιρετικά μικρή διαφορά μεταξύ των δύο στρατοπέδων. Στην τελευταία μέτρηση της Gallup, το 51,6% τάσσεται κατά της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων και το 48,4% υπέρ, διαφορά που αφήνει ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα.
Παράλληλα, ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας παραμένει προβληματισμένο ή αναποφάσιστο, καθώς το δημοψήφισμα αγγίζει μια σειρά από ζητήματα που ξεπερνούν την ίδια την ένταξη στην ΕΕ: από την αλιεία και τη γεωργία έως το κόστος ζωής, τη στέγαση, την εθνική ταυτότητα και την ασφάλεια.
Η κάλπη, επομένως, δεν κρίνει σήμερα την οριστική ένταξη της Ισλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Κρίνει αν η χώρα θα ανοίξει ξανά την πόρτα των διαπραγματεύσεων — σε μια ψηφοφορία που αναμένεται να κριθεί στο νήμα.