Το ζήτημα των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς ιρανικά κρατικά μέσα υποστηρίζουν ότι βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο συναντίληψης (Memorandum of Understanding / MoU) που θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποδέσμευση έως και 12 δισ. δολαρίων εντός 60 ημερών.
Η Ουάσινγκτον, ωστόσο, απορρίπτει κατηγορηματικά τις σχετικές αναφορές, κάνοντας λόγο για «επινόημα» και ανυπόστατα δημοσιεύματα.
Σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση IRIB, το υπό συζήτηση πλαίσιο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προβλέπει την άρση περιορισμών σε κεφάλαια που έχουν παγώσει λόγω των αμερικανικών κυρώσεων, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να αποκτήσει πρόσβαση σε 12 δισ. δολάρια, τα οποία θα μπορούσαν να μεταφερθούν είτε στο εσωτερικό της χώρας είτε σε τρίτες χώρες της επιλογής της ιρανικής ηγεσίας.
Διασταυρούμενες διαψεύσεις
Το θέμα έχει προκαλέσει νέα ένταση στις ήδη εύθραυστες σχέσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένες Πολιτείες, με τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει την Παρασκευή ότι «δεν θα υπάρξει οικονομική συναλλαγή» στο παρόν στάδιο.
Η Ουάσινγκτον είχε ήδη διαψεύσει προηγούμενη αναφορά της IRIB για πιθανό σχέδιο συμφωνίας-πλαισίου που θα περιλάμβανε ακόμη και άρση ναυτικού αποκλεισμού στο Ιράν, χαρακτηρίζοντάς την «κατασκευασμένη».
Παρά τις διαψεύσεις, το ιρανικό αφήγημα επιμένει ότι υπάρχει κινητικότητα στο παρασκήνιο, με στόχο μια ευρύτερη συμφωνία που θα συνδέει οικονομικά ανταλλάγματα με γεωπολιτικές δεσμεύσεις.
Τι προβλέπει το υπό συζήτηση MoU
Όπως μεταδίδει το IRIB, το προσχέδιο του μνημονίου συναντίληψης φέρεται να προβλέπει:
Αποδέσμευση 12 δισ. δολαρίων εντός 60 ημερών
Πλήρη πρόσβαση της Τεχεράνης σε παγωμένα κεφάλαια
Δυνατότητα μεταφοράς χρημάτων χωρίς περιορισμούς σε επιλεγμένες χώρες ή τραπεζικά ιδρύματα
Πιθανή σταδιακή απελευθέρωση πρόσθετων κεφαλαίων σε επόμενη φάση
Παράλληλα, το ιρανικό πρακτορείο ISNA ανεβάζει το συνολικό ποσό που διεκδικεί η Τεχεράνη στα 24 δισ. δολάρια, εκτιμώντας ότι τα μισά θα μπορούσαν να απελευθερωθούν αμέσως με την υπογραφή ενός αρχικού μνημονίου.
Που βρίσκονται τα «παγωμένα» κεφάλαια
Το ζήτημα των δεσμευμένων ιρανικών πόρων δεν είναι νέο. Μετά την επαναφορά και σκλήρυνση των αμερικανικών κυρώσεων, δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών εσόδων από πετρέλαιο έχουν παραμείνει «παγωμένα» σε τραπεζικά συστήματα τρίτων χωρών.
Εκτιμήσεις διεθνών αναλυτών αναφέρουν ότι σημαντικά ποσά βρίσκονται σε κράτη όπως η Νότια Κορέα, το Ιράκ και η Ιαπωνία, ως αποτέλεσμα περιορισμών στις πληρωμές πετρελαϊκών συναλλαγών. Η πρόσβαση σε αυτά τα κεφάλαια αποτελεί σταθερό διαπραγματευτικό χαρτί για την Τεχεράνη σε κάθε γύρο συνομιλιών.
Η Ισλαμική Δημοκρατία, σύμφωνα με το πρακτορείο Tasnim, επιδιώκει όχι μόνο την αποδέσμευση συγκεκριμένων ποσών, αλλά και τη δημιουργία ενός «μηχανισμού εγγύησης», ώστε να διασφαλίζεται ότι οι όποιες οικονομικές δεσμεύσεις θα τηρηθούν από την αμερικανική πλευρά.
Τα Στενά του Ορμούζ και η γεωπολιτική πίεση
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο του φερόμενου MoU αφορά τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους ενέργειας παγκοσμίως.
Σύμφωνα με το IRIB, το Ιράν θα διατηρεί τον αποκλειστικό έλεγχο της διέλευσης πλοίων, με την αρμοδιότητα να καθορίζει ποια φορτία ή ποιοι φορείς εκμετάλλευσης θεωρούνται «μη αποδεκτοί». Οποιοδήποτε πλοίο κρίνεται εχθρικό ή επικίνδυνο, όπως αναφέρεται, δεν θα μπορεί να χρησιμοποιεί τους διαδρόμους ασφαλείας.
Η Ουάσινγκτον έχει επανειλημμένα εκφράσει την αντίθεσή της σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, θεωρώντας ότι θα ενίσχυε υπέρμετρα τη γεωστρατηγική επιρροή της Τεχεράνης σε ένα κρίσιμο σημείο της παγκόσμιας ενεργειακής ροής.
Ένα νέο διπλωματικό αδιέξοδο ή διαπραγματευτικό παιχνίδι;
Παρά τις εντυπωσιακές αναφορές των ιρανικών μέσων, διπλωματικές πηγές στις ΗΠΑ επιμένουν ότι δεν υπάρχει συμφωνημένο πλαίσιο οικονομικής συναλλαγής, πόσο μάλλον συμφωνία αποδέσμευσης κεφαλαίων.
Η αντίθεση αφηγήσεων μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον ενισχύει την αβεβαιότητα γύρω από τις συνομιλίες, την ώρα που οι δύο πλευρές προσπαθούν να διαχειριστούν μια ευρύτερη κρίση στη Μέση Ανατολή, με ενεργές συγκρούσεις και έντονη περιφερειακή αστάθεια.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν οι διαρροές αυτές αποτελούν πραγματική ένδειξη παρασκηνιακής προόδου ή μέρος ενός επικοινωνιακού και διαπραγματευτικού παιχνιδιού υψηλής πίεσης, όπου κάθε πλευρά επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της ενόψει ενός πιθανώς κρίσιμου γύρου συνομιλιών.