Η «εξόντωση» του Αλί Λαριτζανί συνιστά βαρύ πλήγμα για το Ιράν, με επιπτώσεις που ενδέχεται να ξεπερνούν ακόμη και την απώλεια του Αλί Χαμενεΐ στην αρχή του πολέμου.
Ιράν: Γιατί οι επιπτώσεις από την «εξόντωση» του Αλί Λαριτζανί ξεπερνούν αυτές της απώλειας του Χαμενεΐ
Ο Αλί Λαριτζανί στη Βηρυτό, στον Λίβανο, τον Αύγουστο του 2025. Το Ισραήλ ισχυρίστηκε την Τρίτη ότι τον σκότωσε σε νυχτερινά πλήγματα. Φωτογραφία: Bilal Hussein/AP
Το Ιράν επιβεβαίωσε το βράδυ της Τρίτης τον θάνατο του επικεφαλής ασφαλείας του, αναφέροντας ότι σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή του Ισραήλ. Η εξέλιξη αυτή ήρθε σε μια περίοδο όπου ανώτεροι αξιωματούχοι και διοικητές έχουν σκοτωθεί διαδοχικά μέσα σε λίγες εβδομάδες, υποδηλώνοντας, σύμφωνα με το BBC, μια συστηματική προσπάθεια αποδυνάμωσης της ηγεσίας εν μέσω πολέμου.
Ο Λαριτζανί δεν ήταν ένας απλός στρατιωτικός διοικητής, αλλά αποτελούσε κεντρική φιγούρα στη διαμόρφωση στρατηγικών αποφάσεων. Ως γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας βρισκόταν στην καρδιά της λήψης αποφάσεων για τον πόλεμο, τη διπλωματία και την εθνική ασφάλεια, ενώ η επιρροή του ήταν καθοριστική στη διαχείριση της αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στις 28 Φεβρουαρίου, εμφανίστηκε με σκληρή στάση, δηλώνοντας ότι το Ιράν είναι έτοιμο για μακροχρόνια σύγκρουση.
Η σημασία του Λαριτζανί ξεπερνούσε τη θεσμική του θέση. Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, ήταν ένας από τους βασικούς πυλώνες της ιρανικής πολιτικής, με ικανότητα να κινείται σε πολλαπλά επίπεδα εξουσίας και να διατηρεί ισχυρές διεθνείς επαφές, μεταξύ άλλων με την Κίνα και τη Ρωσία. Για αυτόν τον λόγο θα αποτελούσε βασικό στόχο σε οποιαδήποτε προσπάθεια αποκεφαλισμού της ηγεσίας.
Η απώλειά του συγκρίνεται σε σημασία με τη δολοφονία του Κασέμ Σουλεϊμανί το 2020 και θεωρείται πιθανό να αποτελεί ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα από τον θάνατο του Χαμενεΐ στην αρχή του πολέμου, λόγω της πρακτικής του επιρροής στη λειτουργία του συστήματος.
Παρά τη σκληρή στάση του απέναντι στη Δύση, ο Λαριτζανί περιγραφόταν ως πραγματιστής, συνδυάζοντας ιδεολογική πίστη με τεχνοκρατική προσέγγιση. Ήταν επιφυλακτικός απέναντι στη συνεργασία με δυτικές δυνάμεις, αλλά συμμετείχε ενεργά σε κρίσιμες διπλωματικές πρωτοβουλίες, όπως η συμφωνία συνεργασίας με την Κίνα και οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Ο Λαριτζανί χαιρετά καθώς υποστηρικτές της Χεζμπολάχ ρίχνουν ρύζι για να τον υποδεχθούν έξω από το διεθνές αεροδρόμιο Ραφίκ Χαρίρι στη Βηρυτό, τον Αύγουστο του 2025. Φωτογραφία: Bilal Hussein/AP
Τη στιγμή του θανάτου του είχε αναλάβει τη διαχείριση τριών μεγάλων κρίσεων. Η πρώτη ήταν ο πόλεμος, για τον οποίο υποστήριζε την ανάγκη προετοιμασίας για παρατεταμένη σύγκρουση και την πιθανή επέκτασή της σε περιφερειακό επίπεδο, ακόμη και με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Η δεύτερη ήταν η εσωτερική αναταραχή, η οποία ξεκίνησε από οικονομικά αιτήματα αλλά εξελίχθηκε σε ευρύτερο κίνημα αμφισβήτησης του καθεστώτος και αντιμετωπίστηκε με σκληρή καταστολή, με χιλιάδες νεκρούς.
Η τρίτη κρίση αφορούσε το πυρηνικό πρόγραμμα και τις παγωμένες έμμεσες διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες είχαν ήδη επηρεαστεί από στρατιωτικά πλήγματα.
Η απομάκρυνσή του αφήνει όλα αυτά τα ζητήματα ανοιχτά και μεταφέρει την ευθύνη σε έναν άγνωστο διάδοχο, σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από υψηλή αστάθεια. Παρά την ανθεκτικότητα που έχει δείξει το Ιράν, μεταξύ άλλων μέσω της επίδρασης στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, ο εναέριος χώρος του παραμένει εκτεθειμένος σε συνεχιζόμενα πλήγματα, ενώ κάθε νέο ανώτερο στέλεχος κινδυνεύει να αποτελέσει άμεσο στόχο, αναφέρει το δημοσίευμα του BBC.
Η απώλεια του Λαριτζανί εντείνει την αβεβαιότητα γύρω από τη διαδοχή της ηγεσίας. Υπάρχουν ενδείξεις ότι το σύστημα δυσκολεύεται να διαχειριστεί τη μετάβαση, με καθυστερήσεις στις ανακοινώσεις και βασικά πρόσωπα, όπως ο νέος ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εκτός δημοσιότητας.
Ο ίδιος είχε επιχειρήσει να καθυστερήσει ή να επηρεάσει τη διαδικασία διαδοχής, συνεργαζόμενος με τον πρώην πρόεδρο Χασάν Ροχανί για να αναβληθεί η απόφαση ή να βρεθεί εναλλακτική λύση. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ θεωρείται ότι θα ενίσχυε τον ρόλο των Φρουρών της Επανάστασης στην πολιτική, παραγκωνίζοντας μετριοπαθείς φωνές.
Μετά την οριστικοποίηση της διαδικασίας, ο Λαριτζανί εμφανίστηκε δημόσια και χαρακτήρισε την επιλογή ως «έκφραση συναίνεσης», δείχνοντας τον πραγματισμό του.
Παράλληλα, η απομάκρυνσή του ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω μετατόπιση ισχύος προς τον στρατό. Υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ένοπλες δυνάμεις έχουν ήδη αποκτήσει ευρεία αυτονομία στη λήψη αποφάσεων σε περίπτωση αποδυνάμωσης της πολιτικής ηγεσίας, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερες αλλά λιγότερο συντονισμένες κινήσεις.
Η απώλειά του έχει και διεθνείς συνέπειες. Ήταν από τους λίγους που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως αξιόπιστος συνομιλητής σε πιθανές διαπραγματεύσεις ή σε μια μεταβατική περίοδο. Η απουσία του ενισχύει την εντύπωση ότι οι διαθέσιμες εναλλακτικές ηγετικές φιγούρες εντός του Ιράν είναι περιορισμένες.
Ταυτόχρονα, η δολοφονία του ακυρώνει την πιθανότητα να διαδραματίσει ρόλο σε ένα σενάριο ελεγχόμενης μετάβασης εξουσίας, ενώ εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο εξωτερικές δυνάμεις διαθέτουν αξιόπιστους συνομιλητές στο εσωτερικό της χώρας.
Ο Λαριτζανί και ο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ στην Τεχεράνη, τον Ιούνιο του 2012. Φωτογραφία: EPA
Ο Λαριτζανί είχε μακρά πολιτική πορεία, έχοντας διατελέσει επικεφαλής της κρατικής ραδιοτηλεόρασης και πρόεδρος του κοινοβουλίου για δώδεκα χρόνια. Υποστήριξε τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του 2015 και είχε επιχειρήσει ήδη από το 2006 να ανοίξει διάλογο με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το 2025 επέστρεψε στο επίκεντρο της εξουσίας ως γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, σε μια περίοδο που η εμπειρία του θεωρήθηκε απαραίτητη για τη διαχείριση μιας νέας φάσης σύγκρουσης.
Είχε σπουδάσει μαθηματικά και είχε γράψει διδακτορική διατριβή για τον Ιμμάνουελ Καντ, συνδυάζοντας πολιτική δράση με φιλοσοφική σκέψη. Στα γραπτά του ανέπτυσσε την έννοια της «συλλογικής ψυχής» της κοινωνίας και τον ρόλο της στην πορεία ενός έθνους.
Παρά την εμπειρία του, αποκλείστηκε από τις προεδρικές εκλογές του 2021 και του 2024, σε μια απόφαση που αποδόθηκε σε εσωτερικές ισορροπίες εξουσίας.
Βραχυπρόθεσμα, η απώλειά του αναμένεται να οδηγήσει σε πιο σκληρή στρατιωτική στάση και εντονότερη καταστολή στο εσωτερικό. Μακροπρόθεσμα, η συνεχής απώλεια ανώτερων στελεχών ενδέχεται να δυσκολέψει σοβαρά τη λειτουργία του συστήματος, ιδιαίτερα σε μια χώρα με περισσότερους από 90 εκατομμύρια κατοίκους.
Ο θάνατος του Λαριτζανί δεν αποτελεί απλώς την απώλεια ενός αξιωματούχου. Αντιπροσωπεύει την εμβάθυνση μιας κρίσης ηγεσίας που μπορεί να επηρεάσει τόσο την πορεία του πολέμου όσο και τη σταθερότητα του ίδιου του ιρανικού κράτους.