Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, ο Τζέρι Λιούις – ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους κωμικούς του αμερικανικού κινηματογράφου – επιχείρησε ένα τόλμημα που σόκαρε ακόμα και τους πιο πιστούς του θαυμαστές, όταν σκηνοθέτησε, έγραψε και πρωταγωνίστησε σε μια ταινία για το Ολοκαύτωμα. Ads Το φιλμ, με τίτλο Η Μέρα που ο Κλόουν Έκλαψε ( The Day the Clown Cried), εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους μύθους του Χόλιγουντ – όχι λόγω της επιτυχίας του, αλλά επειδή δεν προβλήθηκε ποτέ και πιθανότατα δεν πρόκειται να προβληθεί ποτέ.
Η υπόθεση ακολουθεί έναν Γερμανό κλόουν που συλλαμβάνεται επειδή κορόιδεψε τον Χίτλερ και τελικά καταλήγει σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου αναλαμβάνει να διασκεδάζει παιδιά πριν οδηγηθούν στους θαλάμους αερίων.
Στο φινάλε, μπαίνει μαζί τους, πεθαίνοντας στο πλευρό τους. Η ταινία χαρακτηρίζεται ως κωμωδία – τουλάχιστον στις προθέσεις της, παρότι είναι μάλλον προφανές ότι η πρόθεση του Λιούις ήταν να περιγράψει την δύναμη της παιδικής αθωότητας και του γέλιου εντός ενός αφόρητα ζοφερού πλαισίου. Ads «Αν πεις σε κάποιον ότι ο Τζέρι Λιούις γύρισε μια ταινία για έναν κλόουν που οδηγεί παιδιά στον θάνατο, θα σου πει: “Πώς δεν το ήξερα; Πώς δεν την έχω δει;”», λέει ο βιογράφος του, Σον Λέβι.
Δείτε ένα ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ του BBC για την ταινία:
Ο Λιούις, ο οποίος ήταν εβραϊκής καταγωγής, πήρε το πρότζεκτ προσωπικά. Πήγε σε πρώην στρατόπεδα συγκέντρωσης για έρευνα, ακολούθησε ειδική δίαιτα για να ταιριάξει στον ρόλο, και επένδυσε 2 εκατομμύρια δολάρια από τα δικά του χρήματα για να ολοκληρώσει την ταινία.
Αλλά άλλαξε ριζικά το αρχικό σενάριο, καθώς πρόσθεσε κωμικές πινελιές και μετονόμασε τον πρωταγωνιστή σε…Χέλμουτ Ντορκ – ένα όνομα που στα αγγλικά σημαίνει ο «ανόητος».
Η παραγωγή αντιμετώπισε προβλήματα από την πρώτη μέρα: Ο παραγωγός δεν είχε εξασφαλίσει πλήρως τα πνευματικά δικαιώματα, ενώ το σουηδικό στούντιο όπου γυρίστηκαν σκηνές, κατέσχεσε μέρος του υλικού λόγω οικονομικών διαφορών.
Όταν ο Λιούις επέστρεψε στις ΗΠΑ και έδειξε το αποτέλεσμα στην Τζόαν Ο’Μπράιεν, τη συν-σεναριογράφο της αρχικής ιστορίας, εκείνη κατέρρευσε.
«Έφυγε κλαίγοντας. Είπε: “Αυτό δεν θα προβληθεί ποτέ”», αφηγείται ο Λέβι. Η απόφαση αυτή συμπεριλήφθηκε ακόμη και στη διαθήκη της.
Με τα χρόνια, κυκλοφόρησαν αποσπάσματα και μαρτυρίες όσων είδαν την ταινία – ή έστω μέρη της.
Οι απόψεις διίστανται. Κάποιοι μιλούν για αριστούργημα που προηγήθηκε του Η Ζωή Είναι Ωραία του Μπενίνι κατά δεκαετίες, άλλοι κάνουν λόγο για αισθητικό και δραματουργικό χάος.
Διαβάστε επίσης: Το αριστούργημα του Ρομπέρτο Μπενίνι: «Η Ζωή Είναι Ωραία»
Ανεπίσημα, πλάνα διάρκειας 27′ από την ταινία έχουν διαρρεύσει στο διαδίκτυο από το 2016, ενώ μια πλήρης κόπια της ταινίας υποτίθεται ότι βρέθηκε στην Σουηδία το 2025.
Ο ίδιος ο Λιούις φάνηκε αμφίθυμος, όταν το 1982 δήλωνε ότι η ταινία πρέπει να προβληθεί, αλλά το 2013, σε δημόσια εμφάνιση, είπε: «Κανείς δεν θα τη δει ποτέ. Ντρέπομαι. Ήταν κακή. Πολύ κακή».
Δύο χρόνια πριν πεθάνει, δώρισε όλο το αρχείο του, μαζί και το υλικό από την ταινία, στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, με έναν όρο: Να μην προβληθεί για τουλάχιστον 10 χρόνια. Και ακόμη κι αν ο όρος αυτός λήξει, η ταινία δεν είναι ολοκληρωμένη, καθώς δεν υπάρχει ήχος, δεν υπάρχει μοντάζ, και νομικά εμπόδια συνεχίζουν να την κρατούν στο σκοτάδι.
«Το υλικό είναι ιστορικής σημασίας, αλλά ποτέ δεν θα γίνει κανονική ταινία», ξεκαθαρίζει ο Λέβι.
Αρκετοί δημιουργοί έχουν προσπαθήσει να αναβιώσουν το αρχικό σενάριο σε νέα παραγωγή – χωρίς επιτυχία. Όπως υποστηρίζει ο Λέβι, ίσως τελικά το μεγαλύτερο έργο του Τζέρι Λιούις να είναι το μυστήριο που άφησε πίσω του: «Ακόμη κι αν ήταν ένα αριστούργημα, θα ξεθώριαζε με τον χρόνο. Το γεγονός ότι δεν θα τη δούμε ποτέ, είναι αυτό που της δίνει αιώνια λάμψη».