Η δημόσια καθαίρεση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης της Βόρειας Κορέας, Γιανγκ Σουνγκ-χο, από τον ίδιο τον Κιμ Γιονγκ Ουν δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο αυταρχικής επίδειξης ισχύος. Είναι ένα πολιτικό μήνυμα, με πολλαπλούς αποδέκτες, για την κατάσταση της βορειοκορεατικής οικονομίας, την εσωτερική πειθαρχία του καθεστώτος και τις ισορροπίες εξουσίας ενόψει κρίσιμων εξελίξεων στο εσωτερικό της χώρας.
Ο ηγέτης της Βόρειας Κορέας επέλεξε να ανακοινώσει την αποπομπή κατά τη διάρκεια επίσκεψής του σε βιομηχανικό συγκρότημα στην επαρχία Νότια Χαμγκιόνγκ, μπροστά σε εργάτες και στελέχη. Η γλώσσα που χρησιμοποίησε ήταν σκληρή, σχεδόν χλευαστική. Παρομοίασε τον πρώην αντιπρόεδρο με «κατσίκα δεμένη σε κάρο», υποστηρίζοντας ότι επρόκειτο για έναν «λάθος διορισμό», αφού «τα κάρα τα τραβούν τα βόδια και όχι οι κατσίκες».
Η επιλογή αυτής της μεταφοράς δεν είναι τυχαία. Στη βορειοκορεατική πολιτική κουλτούρα, οι δημόσιες επιπλήξεις λειτουργούν ως παραδειγματικές τιμωρίες. Ο Γιανγκ δεν απομακρύνθηκε απλώς από τη θέση του· παρουσιάστηκε ως σύμβολο αποτυχίας, ανικανότητας και θεσμικής παρακμής, σε ένα σύστημα όπου η προσωπική ευθύνη χρησιμοποιείται συχνά ως άλλοθι για τα πολλά δομικά αδιέξοδα.
Η Βόρεια Κορέα αντιμετωπίζει εδώ και δεκαετίες μια οικονομία κρατικού ελέγχου που αδυνατεί να καλύψει βασικές ανάγκες του πληθυσμού. Οι διεθνείς κυρώσεις, που επιβλήθηκαν λόγω των πυρηνικών και βαλλιστικών προγραμμάτων της χώρας, έχουν περιορίσει δραστικά τις εμπορικές της δυνατότητες. Την ίδια στιγμή, η προτεραιοποίηση των στρατιωτικών δαπανών σε βάρος της κοινωνικής πολιτικής έχει εντείνει τις ελλείψεις σε τρόφιμα, ενέργεια και βασικά αγαθά.
Ο Κιμ Γιονγκ Ουν μίλησε για «καθυστέρηση αιώνων» στην οικονομική ανάπτυξη και κάλεσε σε επιτάχυνση της εκβιομηχάνισης και του τεχνολογικού εκσυγχρονισμού. Ωστόσο, οι επικρίσεις του προς τους «ηττοπαθείς, παθητικούς και ανεύθυνους» κρατικούς αξιωματούχους αποσιωπούν το γεγονός ότι το ίδιο το πολιτικό και οικονομικό μοντέλο της χώρας περιορίζει κάθε δυνατότητα μεταρρύθμισης.
Η δημόσια καθαίρεση ενός τόσο υψηλόβαθμου αξιωματούχου είναι σπάνια, ακόμη και για τα δεδομένα της Πιονγιάνγκ. Γι’ αυτό και πολλοί αναλυτές τη συνδέουν με την προσπάθεια του Κιμ να ενισχύσει τον έλεγχο του κομματικού και κρατικού μηχανισμού ενόψει του πρώτου συνεδρίου του Εργατικού Κόμματος που γίνεται πέντε χρόνια μετά το προηγούμενο.
Το συνέδριο αυτό αναμένεται να καθορίσει τις βασικές στρατηγικές κατευθύνσεις της χώρας, τόσο στο οικονομικό όσο και στο στρατιωτικό επίπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο, η απομάκρυνση του Γιανγκ λειτουργεί ως προειδοποίηση προς την ελίτ. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι πως η αποτυχία δεν συγχωρείται και η πίστη στον ηγέτη δεν αρκεί χωρίς «αποτελέσματα».
Η ιστορία της Βόρειας Κορέας έχει αρκετά σκοτεινά προηγούμενα. Η πιο γνωστή περίπτωση είναι εκείνη του Τζανγκ Σονγκ-τεκ, θείου του Κιμ, ο οποίος εκτελέστηκε το 2013 μετά από δημόσια διαπόμπευση και κατηγορίες για προδοσία. Αν και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Γιανγκ θα έχει παρόμοια τύχη, η δημόσια φύση της αποπομπής του ενισχύει το κλίμα φόβου.
Πέρα από την εσωτερική πειθαρχία, το μήνυμα απευθύνεται και προς τα έξω. Ωστόσο, η μετάθεση ευθυνών σε μεμονωμένα πρόσωπα δύσκολα πείθει τη διεθνή κοινότητα ότι επίκειται ουσιαστική αλλαγή πορείας.
Η εικόνα ενός ηγέτη που επιπλήττει δημόσια τους υφισταμένους του μπορεί να ενισχύει την αυταρχική του ισχύ στο εσωτερικό, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει ένα σύστημα σε κρίση, σημειώνει η Le Monde. Όταν η αποτυχία προσωποποιείται, οι δομές μένουν στο απυρόβλητο, και η «κατσίκα» γίνεται αποδιοπομπαίος τράγος για ένα κάρο που δεν κινείται.