Από τον Κουβέλη και τον Αλαβάνο μέχρι τον Λαφαζάνη, την Κωνσταντοπούλου, τον Βαρουφάκη, τον Χαρίτση και τον Κασσελάκη, σχεδόν κάθε σημαντικό πολιτικό πρόσωπο που πρωταγωνίστησε στην πορεία του ΣΥΡΙΖΑ ακολούθησε κάποια στιγμή διαφορετικό δρόμο.
Το αποτέλεσμα είναι μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα. Ένα κόμμα που γεννήθηκε ως άθροισμα συνιστωσών εξελίχθηκε σταδιακά σε γεννήτρια νέων κομμάτων. Και μια παράταξη που οικοδομήθηκε πάνω στην ιδέα της ενότητας της Αριστεράς κατέληξε να αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της διαρκούς πολυδιάσπασής της. Οι ιδεολογικές αποκλίσεις, οι διαφορετικές αντιλήψεις για τη στρατηγική του χώρου, αλλά και οι προσωπικές διαδρομές των πρωταγωνιστών του αποδείχθηκαν ισχυρότερες από τους συνεκτικούς δεσμούς που διαμόρφωσαν την κοινή τους πορεία αλλά και τις ευθύνης που έφεραν απέναντι στον κόσμο που εκπροσωπούσαν. Και μετά την ίδρυση της ΕΛΑΣ από τον πρώην πρωθυπουργό της «κυβερνώσας Αριστεράς», ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται να βρίσκεται και πάλι στο σταυροδρόμι της διάσπασης.
Ο Αλαβάνος αποχώρησε το 2010, ιδρύοντας αρχικά το Μέτωπο Αλληλεγγύης και Ανατροπής και στη συνέχεια το «Σχέδιο Β’», εκφράζοντας το αντιευρωπαϊκό ρεύμα της εποχής. Ήταν η πρώτη προσωπική και πολιτική ρήξη που σημάδεψε την πορεία του μελλοντικού πρωθυπουργού.
Ο Κουβέλης και η πρώτη διάσπαση εξουσίας
Την ίδια χρονιά αποχώρησε και η Ανανεωτική Πτέρυγα του Φώτη Κουβέλη.
Η δημιουργία της Δημοκρατικής Αριστεράς αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη οργανωμένη διάσπαση του χώρου. Ο Κουβέλης θεωρούσε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ακολουθούσε ολοένα πιο συγκρουσιακή και αντισυστημική γραμμή, ενώ ο ίδιος επιδίωκε μια ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατική κατεύθυνση.
Η ΔΗΜΑΡ κατέγραψε αξιοσημείωτη εκλογική επιτυχία το 2012, συμμετείχε στην κυβέρνηση Σαμαρά και για ένα διάστημα έδειξε να αποτελεί εναλλακτικό πόλο για τους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους. Η πορεία της όμως αποδείχθηκε βραχύβια. Ο ΣΥΡΙΖΑ απορρόφησε μεγάλο μέρος της κοινωνικής επιρροής της, ενώ αρκετά στελέχη της επέστρεψαν αργότερα στον χώρο της Κουμουνδούρου.
Το μεγαλύτερο ίσως παράδοξο είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας, ο πολιτικός που αναδείχθηκε μέσα από τη λογική των συνθέσεων, των συμμαχιών και της συνύπαρξης διαφορετικών ρευμάτων της Αριστεράς κάτω από κοινή πολιτική στέγη, επιλέγει σήμερα, με την ίδρυση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης, ένα μοντέλο οργάνωσης με σαφώς προσωποπαγή χαρακτηριστικά.
Η ΔΗΜΑΡ κατέγραψε αξιοσημείωτη εκλογική επιτυχία το 2012, συμμετείχε στην κυβέρνηση Σαμαρά και για ένα διάστημα έδειξε να αποτελεί εναλλακτικό πόλο για τους κεντροαριστερούς ψηφοφόρους. Η πορεία της όμως αποδείχθηκε βραχύβια. Ο ΣΥΡΙΖΑ απορρόφησε μεγάλο μέρος της κοινωνικής επιρροής της, ενώ αρκετά στελέχη της επέστρεψαν αργότερα στον χώρο της Κουμουνδούρου.
Η εξουσία και η διάσπαση του 2015
Η πιο καθοριστική στιγμή ήρθε το καλοκαίρι του 2015.
Ο Αλέξης Τσίπρας είχε οδηγήσει τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία, έχοντας συγκροτήσει μια ετερόκλητη συμμαχία τάσεων και προσώπων. Δίπλα του συνυπήρχαν ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, η Ζωή Κωνσταντοπούλου, ο Γιάνης Βαρουφάκης, ο Νίκος Βούτσης, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος και δεκάδες ακόμη στελέχη που είχαν διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον της χώρας.
Το δημοψήφισμα του Ιουλίου και η υπογραφή του τρίτου μνημονίου λειτούργησαν ως σημείο καμπής.
Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης αποχώρησε ιδρύοντας τη Λαϊκή Ενότητα, παίρνοντας μαζί του σχεδόν ολόκληρη την Αριστερή Πλατφόρμα. Για πρώτη φορά ο ΣΥΡΙΖΑ έχανε ένα οργανωμένο ιδεολογικό ρεύμα που εκπροσωπούσε την επιλογή της ρήξης με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Λίγους μήνες αργότερα ακολούθησε η Ζωή Κωνσταντοπούλου. Η πρώην Πρόεδρος της Βουλής μετέτρεψε τη σύγκρουσή της με τον Τσίπρα σε μόνιμη πολιτική ταυτότητα και δημιούργησε την Πλεύση Ελευθερίας. Σε αντίθεση με άλλες διασπάσεις της εποχής, το εγχείρημά της αποδείχθηκε ανθεκτικό. Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια, όμως τελικά η Πλεύση κατάφερε όχι μόνο να επιστρέψει στη Βουλή αλλά και να εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς εκφραστές της αντισυστημικής ψήφου.
Ο Βαρουφάκης και το ευρωπαϊκό πείραμα
Ο τρίτος μεγάλος πρωταγωνιστής της περιόδου ήταν ο Γιάνης Βαρουφάκης.
Ο πρώην υπουργός Οικονομικών ακολούθησε δική του διαδρομή. Το 2018 ίδρυσε το ΜέΡΑ25, επιχειρώντας να μεταφέρει στην Ελλάδα το πανευρωπαϊκό εγχείρημα του DiEM25.
Σε αντίθεση με τη ΛΑΕ, το κόμμα του κατόρθωσε να εισέλθει στη Βουλή το 2019, προσφέροντας μια διαφορετική εκδοχή της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Η κοινοβουλευτική του παρουσία αποδείχθηκε προσωρινή, όμως το ΜέΡΑ25 παραμένει έως σήμερα ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτικά «παρακλάδια» που γεννήθηκαν από τη διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.
Η εποχή μετά τον Τσίπρα
Η πραγματική αποσύνθεση του ΣΥΡΙΖΑ άρχισε μετά την παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα από την ηγεσία το καλοκαίρι του 2023.Η εκλογή του Στέφανου Κασσελάκη προκάλεσε σοκ στο εσωτερικό του κόμματος. Για πρώτη φορά η ηγεσία περνούσε σε ένα πρόσωπο εκτός των παραδοσιακών μηχανισμών της Αριστεράς.
Οι αντιδράσεις ήταν άμεσες.
Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, η Έφη Αχτσιόγλου, ο Δημήτρης Τζανακόπουλος, ο Νάσος Ηλιόπουλος, η Σία Αναγνωστοπούλου και άλλα κορυφαία στελέχη αποχώρησαν και συγκρότησαν τη Νέα Αριστερά υπό τον Αλέξη Χαρίτση. Ήταν η πρώτη φορά που ένα τόσο μεγάλο τμήμα της γενιάς που κυβέρνησε τη χώρα εγκατέλειπε συλλογικά τον ΣΥΡΙΖΑ.
Η Έφη Αχτσιόγλου, ο Αλέξης Χαρίτσης, η Θεανώ Φωτίου (Φωτογραφία αρχείου: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ / EUROKINISSI)
Λίγους μήνες αργότερα ακολούθησε ο Πέτρος Κόκκαλης με τον «Κόσμο», εκφράζοντας ένα περισσότερο οικολογικό και φιλοευρωπαϊκό ρεύμα.
Η διάσπαση του Κασσελάκη
Η ειρωνεία της ιστορίας ήταν ότι ο ίδιος ο Στέφανος Κασσελάκης βίωσε τελικά όσα είχαν βιώσει οι προκάτοχοί του.Μετά από έναν χρόνο συνεχών συγκρούσεων, καθαιρέθηκε από την ηγεσία και αποχώρησε από το κόμμα, δημιουργώντας δικό του πολιτικό φορέα. Το Κίνημα Δημοκρατίας, το οποίο στη συνέχεια μετονομάστηκε σε Δημοκράτες, αποτέλεσε άλλη μία προσθήκη στον συνεχώς διευρυνόμενο κατάλογο των κομμάτων που γεννήθηκαν από τα σπλάχνα της Κουμουνδούρου.
Ο Στέφανος Κασσελάκης σε συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ (Φωτογραφία αρχείου: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ / EUROKINISSI)
Ο τελευταίος κρίκος
Και κάπως έτσι η ιστορία έφτασε στον πιο απρόσμενο σταθμό της.
Τον Μάιο του 2026, ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, κλείνοντας οριστικά τον κύκλο που άνοιξε σχεδόν είκοσι χρόνια νωρίτερα όταν ένας νεαρός πολιτικός αναλάμβανε την ηγεσία του Συνασπισμού.
Ο Αλέξης Τσίπρας στην παρουσίαση του ονόματος και της ιδρυτικής διακήρυξης του νέου κόμματός του, την Ελληνική Αριστερά Συμπαράταξη, στην Πλατεία Θησείου (Φωτογραφία αρχείου: ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ / EUROKINISSI)
Ο Αλέξης Τσίπρας στην παρουσίαση του ονόματος και της ιδρυτικής διακήρυξης του νέου κόμματός του, την Ελληνική Αριστερά Συμπαράταξη, στην Πλατεία Θησείου (Φωτογραφία αρχείου: REUTERS)