«Πριν από δυο με τρία χρόνια δεν θα είχαμε κάνει πιθανότατα τις συζητήσεις που κάναμε σήμερα».
Αυτό ανέφερε ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς μετά την ολοκλήρωση χθες το απόγευμα του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο κάστρο Άλντεν Μπίζεν του Βελγίου. Μετά από πολλά χρόνια ατέρμονων συζητήσεων για το πως η Ευρωπαϊκή Ένωση θα καταφέρει να μεταμορφωθεί από έναν γραφειοκρατικό γίγαντα σε μια πλήρως ανταγωνιστική ενιαία οικονομική δύναμη, η πλειοψηφία των Ευρωπαίων ηγετών φαίνεται πως κατάλαβαν ότι ο χρόνος των καθυστερήσεων τελείωσε.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι τελευταίοι μήνες υπήρξαν τραυματικοί για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με τον ωμό τρόπο που αντιμετωπίζει τις διεθνείς σχέσεις, ταπείνωσε και την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Οι κυνικοί θα σχολιάσουν ότι “θερίζεις αυτό που σπέρνεις”. Οι ιδεαλιστές θα απαντήσουν ότι πρόκειται για προσβολή της ιστορικής συμμαχικής σχέσης που έχει δεθεί με αίμα στα πεδία πολλών μαχών. Και οι πραγματιστές θα πούνε ότι επρόκειτο για μια προδιαγεγραμμένη εξέλιξη.
Στο τέλος της ημέρας όμως όλοι στην Ευρώπη φτάσαμε να αντιμετωπίζουμε το ίδιο αμείλικτο ερώτημα. “Και τώρα τι κάνουμε;”. Η Ευρωπαϊκή Ένωση που αντιπροσωπεύει έναν οικονομικό χώρο σχεδόν 20 τρισεκατομμυρίων ευρώ δεν μπορεί να σύρεται και να διασύρεται πίσω από τους δυο παγκόσμια οικονομικά μεγαθήρια, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Η οικονομική συνομοσπονδία των 27 ευρωπαϊκών κρατών οφείλει να άρει τα γραφειοκρατικά εμπόδια για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και να μειώσει το δραματικό ενεργειακό κόστος, ώστε να μπορέσει να ανακτήσει ένα αποτελεσματικό επίπεδο ανταγωνιστικότητας. Ο Μάριο Ντράγκι και ο Ενρίκο Λέτα έχουν περιγράψει με πολύ συγκεκριμένα παραδείγματα τις ελάχιστες αλλαγές που πρέπει να αποφασίσει η Ένωση για να κοιτάξει τις ΗΠΑ και την Κίνα στα μάτια.
Το χθεσινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για μια πραγματική Ενιαία Αγορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το σκεπτικό είναι ξεκάθαρο: Από τη Λισαβόνα στα δυτικά μέχρι τη Λάρνακα στο νοτιοανατολικά και το Τάλιν στα βορειοανατολικά, κάθε επιχείρηση και κάθε καταναλωτής θα πρέπει να μπορεί να λειτουργεί σαν να μην υπάρχουν εθνικά σύνορα και 27 διαφορετικές διοικητικές ρυθμίσεις και περιορισμοί στις χρηματο-οικονομικές συναλλαγές, στις διοικητικές άδειες για το επιχειρείν και τις δεκάδες διαφορετικές τιμές της ενέργειας που προκαλούν έναν αθέμιτο ενδοευρωπαϊκό ανταγωνισμό.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποφάσισαν ότι στο επόμενο τακτικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 19 Μαρτίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα καταθέσει μια ολοκληρωμένη πρόταση για το πως η Ευρώπη θα μεταβεί από την Ενιαία Αγορά στη “Μια Αγορά”. Στη συνέχεια θα γίνουν οι αναμενόμενες διαπραγματεύσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη, ώστε στο Συμβούλιο του Ιουνίου να ληφθούν οι τελικές αποφάσεις. Και αυτή τη φορά, οι αποφάσεις θα ληφθούν ακόμη και αν κάποιες λίγες χώρες φέρουν αντιρρήσεις. Με τη θεσμοθετημένη μέθοδο της “Ενισχυμένης Συνεργασίας”, τα κράτη-μέλη που θέλουν να προχωρήσουν δυναμικά μπροστά θα μπορέσουν να το κάνουν, και οι υπόλοιποι θα ακολουθήσουν όταν και αν το θέλουν. Για αρχή φαίνεται πως υπάρχει μια ομάδα τουλάχιστον 19 κρατών-μελών, στα οποία συμπεριλαμβάνεται και η Ελλάδα, τα οποία έχουν αποφασίσει ότι δεν υπάρχει άλλο περιθώριο για καθυστερήσεις.
Το μεγάλο ζήτημα βέβαια που απομένει να διευθετηθεί είναι το πως θα πληρωθούν οι αναγκαίες επενδύσεις για να αποκτήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τη δική της αυτονομία σε κρίσιμους τομείς, όπως είναι οι ψηφιακές υπηρεσίες και οι τεχνολογίες αιχμής. Η Γερμανία κυρίως και άλλες βόρειες χώρες αντιδρούν ακόμη στην κοινή έκδοση χρέους, αλλά οι ενδείξεις υπάρχουν ότι θα υπάρξει η κοινή συνισταμένη για να βρεθούν οι απαραίτητοι πόροι. Διότι όλοι πλέον έχουν καταλάβει πόσο γυμνή είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι στους βασικούς οικονομικούς της ανταγωνιστές και πόσο ευάλωτη σε πρακτικές οικονομικού εξαναγκασμού. Την κατάσταση την είχε εξηγήσει πρόσφατα η Κριστίν Λαγκάρντ με έναν ξεκάθαρο τρόπο: Η συντριπτική πλειοψηφία των εμπορικών συναλλαγών με τραπεζικές κάρτες στην Ευρώπη διεξάγεται από δυο χρηματο-οικονομικούς οργανισμούς που ελέγχονται από την αμερικανική κυβέρνηση, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Δεν είναι απολύτως άδικη η κριτική που ακούγεται πως “αυτά τα έχουμε ξανακούσει και δεν έγινε τίποτε”. Παρόλα αυτά, έχουν γίνει σοβαρές μεταρρυθμίσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια και ειδικά στην Ευρωζώνη. Αρκεί κανείς να θυμηθεί που βρισκόμασταν το 2010 στις αρχές της μεγάλης κρίσης. Είναι αναγκαίο όμως να γίνει και το επόμενο μεγάλο βήμα, που θα είναι μια πραγματική οικονομική ένωση για αρχή. Η πολιτική ένωση, που είναι και πολύ πιο δύσκολη, θα έρθει μετά πιο εύκολα. Η συντριπτική πλειοψηφία όμως των Ευρωπαίων ηγετών, αλλά και των πολιτών, αναγνωρίζουν πλέον ότι ο χρόνος της κωλυσιεργίας τελείωσε. Η Ευρώπη πρέπει να κάνει το επόμενο βήμα.