Μια απόφαση-σταθμό για το ενεργειακό μέλλον της Γηραιάς Ηπείρου έλαβε το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εγκρίνοντας και τυπικά τον κανονισμό που δίνει το οριστικό τέλος στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου. Η Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026, καταγράφεται πλέον ως η ημερομηνία που η Ευρώπη αποφάσισε να κόψει και τον τελευταίο ενεργειακό «ομφάλιο λώρο» με τη Μόσχα, θέτοντας ένα αυστηρό και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για την πλήρη απεξάρτηση.
Η κίνηση αυτή δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία, αλλά την κορύφωση μιας στρατηγικής που ξεκίνησε στον απόηχο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Με το σχέδιο REPowerEU ως πυξίδα, οι Βρυξέλλες προχωρούν τώρα στο επόμενο βήμα, μετατρέποντας τις πολιτικές διακηρύξεις σε νομική υποχρέωση για τα κράτη-μέλη. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: μηδενικές ροές από τη Ρωσία, τόσο μέσω αγωγών όσο και σε μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), το αργότερο μέχρι το φθινόπωρο του 2027.
Ο νέος κανονισμός, ο οποίος υιοθετήθηκε παρά τις αντιδράσεις συγκεκριμένων χωρών, προβλέπει μια σταδιακή αλλά αμετάκλητη διαδικασία. Το «μπλόκο» δεν θα εφαρμοστεί μονομιάς, ώστε να αποφευχθούν κλυδωνισμοί στις αγορές και εκτίναξη των τιμών, αλλά θα ακολουθήσει μια συγκεκριμένη πορεία:
Άμεση Εφαρμογή: Η απαγόρευση τίθεται σε ισχύ έξι εβδομάδες μετά τη δημοσίευση του κανονισμού στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ.Μεταβατική Περίοδος: Προβλέπεται ένα ειδικό καθεστώς για τα υφιστάμενα συμβόλαια, ώστε να δοθεί χρόνος προσαρμογής στις αγορές.Το Ορόσημο του LNG: Η πλήρης απαγόρευση για το ρωσικό LNG θα τεθεί σε ισχύ από την αρχή του 2027.Το Τέλος των Αγωγών: Για το αέριο που φτάνει μέσω αγωγών, η καταληκτική ημερομηνία έχει οριστεί για τις 30 Σεπτεμβρίου 2027. Υπάρχει ωστόσο μια μικρή “βαλβίδα ασφαλείας”: σε εξαιρετικές περιπτώσεις και μόνο για λόγους εφοδιαστικής ασφάλειας ενόψει του χειμώνα, η προθεσμία αυτή μπορεί να παραταθεί ελαφρώς, το αργότερο όμως μέχρι την 1η Νοεμβρίου 2027.
Για να διασφαλιστεί ότι η απόφαση δεν θα μείνει στα χαρτιά, η ΕΕ θεσπίζει ένα δρακόντειο πλαίσιο κυρώσεων. Οι παραβάτες – είτε πρόκειται για φυσικά πρόσωπα είτε για εταιρείες – θα βρεθούν αντιμέτωποι με εξοντωτικά πρόστιμα. Για τα φυσικά πρόσωπα, το «ραβασάκι» μπορεί να φτάσει τα 2,5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ για τις επιχειρήσεις το πρόστιμο θα ξεκινά από τα 40 εκατομμύρια ευρώ ή θα αντιστοιχεί στο 3,5% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους. Εναλλακτικά, η ποινή μπορεί να αγγίξει το 300% της αξίας της επίμαχης συναλλαγής.
Παράλληλα, θεσπίζεται ένας αυστηρός μηχανισμός πιστοποίησης. Πριν επιτραπεί η είσοδος οποιουδήποτε φορτίου αερίου στην Ένωση, τα κράτη-μέλη θα είναι υποχρεωμένα να επαληθεύουν τη χώρα προέλευσης, κλείνοντας έτσι τα «παραθυράκια» για μεταφόρτωση ρωσικού αερίου μέσω τρίτων χωρών.
Η απόφαση δεν ελήφθη ομόφωνα, αναδεικνύοντας για άλλη μια φορά τις διαφορετικές ταχύτητες και εξαρτήσεις εντός της Ένωσης. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία, χώρες που παραδοσιακά διατηρούν στενότερους ενεργειακούς δεσμούς με τη Μόσχα, καταψήφισαν τον κανονισμό, ενώ η Βουλγαρία επέλεξε την οδό της αποχής. Η Βουδαπέστη μάλιστα προειδοποίησε ότι προτίθεται να προσβάλει την απόφαση στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι θίγεται η εθνική της ασφάλεια.
Παρόλα αυτά, η ειδική πλειοψηφία που απαιτούνταν για την έγκριση του κανονισμού επιτεύχθηκε, στέλνοντας μήνυμα ενότητας από τα υπόλοιπα 24 κράτη-μέλη.
Αξίζει να σημειωθεί η διαδρομή που έχει διανύσει η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Πριν το 2022, η Ρωσία κάλυπτε πάνω από το 40% των αναγκών της ΕΕ σε φυσικό αέριο. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει συρρικνωθεί στο 13% (στοιχεία του 2025), με τη Νορβηγία και τις ΗΠΑ να έχουν αναλάβει τον ρόλο των βασικών προμηθευτών. Παρά τη μείωση, η Ευρώπη εξακολουθούσε να πληρώνει δισεκατομμύρια στη Μόσχα – περίπου 15 δισ. ευρώ ετησίως μόνο για αέριο – χρηματοδοτώντας έμμεσα την πολεμική μηχανή του Κρεμλίνου.
Τα κράτη-μέλη έχουν πλέον στη διάθεσή τους έναν «οδικό χάρτη» με σφιχτά χρονοδιαγράμματα. Μέχρι την 1η Μαρτίου 2026, οφείλουν να καταθέσουν στις Βρυξέλλες τα εθνικά τους σχέδια διαφοροποίησης, εξηγώντας πώς θα αντικαταστήσουν τις ρωσικές προμήθειες.
Όσο για το πετρέλαιο; Η Κομισιόν δεν σταματά εδώ. Ήδη προετοιμάζεται το έδαφος για ανάλογη νομοθετική παρέμβαση που θα βάλει τέλος και στις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου μέχρι το τέλος του 2027, ολοκληρώνοντας το παζλ της ενεργειακής αποσύνδεσης.