Η στρατιωτική σχέση Κίνας–Ιράν έχει περάσει από διαδοχικές φάσεις, μεταβαίνοντας από μαζικές εξαγωγές οπλικών συστημάτων σε πιο διακριτικές, αλλά εξίσου κρίσιμες μορφές υποστήριξης. Ads Το ζήτημα επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, μετά από εκτιμήσεις αμερικανικών υπηρεσιών ότι το Πεκίνο ενδέχεται να έχει αποστείλει πρόσφατα φορητούς πυραύλους στην Τεχεράνη – ισχυρισμό που η κινεζική πλευρά απορρίπτει ως «κατασκευασμένο», τονίζουν οι New York Times σε ειδικό ρεπορτάζ.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε μάλιστα με επιβολή επιπλέον δασμών 50% σε κινεζικά προϊόντα, αν οι πληροφορίες επιβεβαιωθούν.
Αν και οι αμερικανικές αρχές παραδέχονται ότι τα στοιχεία δεν είναι οριστικά, μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε σαφή μεταστροφή στη μέχρι τώρα τακτική της Κίνας, η οποία τα τελευταία χρόνια απέφευγε τις άμεσες πωλήσεις όπλων, προτιμώντας την παροχή εξαρτημάτων «διπλής χρήσης» – υλικών που μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο σε πολιτικές εφαρμογές όσο και σε στρατιωτικά προγράμματα. Ads Δεκαετία 1980: Μαζικές πωλήσεις όπλων και «διπλό» παιχνίδι
Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν – Ιράκ, η Κίνα εξελίχθηκε σε βασικό προμηθευτή και των δύο αντιμαχόμενων πλευρών.
Μετά τις μεταρρυθμίσεις του τότε κινέζου ηγέτη Τενγκ Σιαοπίνγκ, οι κινεζικές κρατικές αμυντικές βιομηχανίες στράφηκαν επιθετικά στις εξαγωγές, διοχετεύοντας στο Ιράν από το 1982 έως τα τέλη της δεκαετίας τεράστιες ποσότητες στρατιωτικού υλικού – από πυραύλους και μαχητικά αεροσκάφη μέχρι άρματα μάχης και ελαφρύ οπλισμό.
Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο εξόπλιζε ακόμη περισσότερο το Ιράκ, οδηγώντας σε ένα παράδοξο σκηνικό όπου και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούσαν κινεζικά όπλα στο πεδίο της μάχης.
Η κατάσταση κορυφώθηκε το 1987, όταν το Ιράν χρησιμοποίησε κινεζικούς αντιπλοϊκούς πυραύλους Silkworm σε επιθέσεις στον Περσικό Κόλπο, πλήττοντας δεξαμενόπλοια που συνδέονταν με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Ουάσινγκτον αντέδρασε περιορίζοντας τις εξαγωγές υψηλής τεχνολογίας προς την Κίνα, ενώ το Πεκίνο επιχείρησε να κρατήσει αποστάσεις, αρνούμενο άμεση εμπλοκή.
Διαβάστε επίσης: Washington Post / Πώς η Κίνα δίνει στο Ιράν πληροφορίες για τον πόλεμο χωρίς να εμφανίζεται επίσημα εμπλεκόμενη
Δεκαετία 1990: Μεταφορά τεχνογνωσίας και δημιουργία εγχώριας βιομηχανίας
Μετά το τέλος του πολέμου, η συνεργασία μετατοπίστηκε από τις πωλήσεις όπλων στη μεταφορά τεχνογνωσίας.
Το Ιράν, με κινεζική υποστήριξη, επιτάχυνε την ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής του βιομηχανίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο αντιπλοϊκός πύραυλος Noor, που βασίστηκε σε κινεζικά μοντέλα (C-802), ενώ η Κίνα φέρεται να συνέβαλε στη δημιουργία εγκαταστάσεων παραγωγής πυραύλων και ακόμη και πεδίων δοκιμών κοντά στην Τεχεράνη.
Υπό την πίεση της Ουάσινγκτον, το Πεκίνο άρχισε να περιορίζει τις άμεσες εξαγωγές οπλικών συστημάτων, στρεφόμενο όλο και περισσότερο σε εξαγωγές εξοπλισμού και μηχανημάτων που μπορούσαν να αξιοποιηθούν και σε πολιτικές χρήσεις.
Από το 2000 έως σήμερα: Η εποχή των «διπλής χρήσης» τεχνολογιών
Η επιβολή κυρώσεων από τον ΟΗΕ το 2006 για τα πυρηνικά και βαλλιστικά προγράμματα του Ιράν επιτάχυνε την αλλαγή στρατηγικής της Κίνας.
Το Πεκίνο ψήφισε υπέρ των κυρώσεων και απομακρύνθηκε από επίσημες συμφωνίες εξοπλισμών με την Τεχεράνη.
Παράλληλα, ενίσχυσε τις σχέσεις του με χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, επιδιώκοντας γεωπολιτική ισορροπία στην περιοχή.
Ωστόσο, η υποστήριξη προς το Ιράν δεν σταμάτησε. Αντίθετα, έγινε πιο «αθόρυβη», και περιλαμβάνει την προμήθεια χημικών για καύσιμα βαλλιστικών πυραύλων, εξαρτημάτων για drones (όπως συνδέσμους ραδιοσυχνοτήτων και πτερύγια στροβίλων), αλλά και άλλων κρίσιμων τεχνολογιών.
Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις σε κινεζικές και εταιρείες με έδρα το Χονγκ Κονγκ, κατηγορώντας τες ότι λειτουργούν ως ενδιάμεσοι για την προμήθεια τέτοιων υλικών στο Ιράν.
Νέες ανησυχίες: Δορυφόροι, drones και γεωπολιτικά συμφέροντα
Τα τελευταία χρόνια εντείνονται οι ανησυχίες ότι το Ιράν αξιοποιεί το κινεζικό σύστημα δορυφορικής πλοήγησης BeiDou ως εναλλακτική του GPS για στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Αμερικανικές εκθέσεις εκτιμούν ότι το σύστημα ενδέχεται να χρησιμοποιήθηκε για τον συντονισμό επιθέσεων με drones και πυραύλους στη Μέση Ανατολή.
Η σημασία της σχέσης για την Κίνα παραμένει μεγάλη, καθώς περίπου το ένα τρίτο των εισαγωγών πετρελαίου της προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο, καθιστώντας τη σταθερότητα στην περιοχή κρίσιμη για την ενεργειακή της ασφάλεια.
Παρά τη φαινομενική αποστασιοποίηση από άμεσες πωλήσεις όπλων, η Κίνα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στήριγμα για τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν – με τρόπους λιγότερο ορατούς, αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματικούς για τη διατήρηση και ενίσχυση του οπλοστασίου του.