Λίγες ώρες πριν από κρίσιμες επαφές με Ευρωπαίους ηγέτες στο Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να στείλει ένα μήνυμα στρατηγικής ασάφειας – και έντασης.
Ερωτηθείς αν θα χρησιμοποιούσε ακόμη και στρατιωτική ισχύ για να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, ο Τραμπ περιορίστηκε στη φράση «θα το μάθετε», αφήνοντας ανοιχτό το πιο ακραίο σενάριο.
Η τοποθέτηση αυτή, στο πλαίσιο μιας μακράς και αποσπασματικής συνέντευξης Τύπου στον Λευκό Οίκο, επιβεβαίωσε ότι το ζήτημα της Γροιλανδίας έχει πάψει να είναι μια διπλωματική ιδιορρυθμία του Τραμπ και έχει εξελιχθεί σε μετωπική σύγκρουση ΗΠΑ–Ευρώπης, με άγνωστες συνέπειες για το ΝΑΤΟ και το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα.
Ο Τραμπ επανέλαβε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής και παγκόσμιας ασφάλειας, υιοθετώντας μια ρητορική που συνδέει άμεσα τον έλεγχο εδαφών με την ισχύ των συμμαχιών.
Παρότι η Γροιλανδία αποτελεί τμήμα του Βασιλείου της Δανίας —συμμάχου των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ— ο Αμερικανός πρόεδρος δεν προσέφερε καμία διαβεβαίωση ότι θα σεβαστεί τα υφιστάμενα σύνορα.
Η επιμονή του αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ και ο Καναδός ομόλογός του Μαρκ Κάρνεϊ υπερασπίστηκαν ανοιχτά τη Δανία και τη Γροιλανδία στο Νταβός, ενώ ευρωπαϊκές χώρες έχουν ενισχύσει τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή στο πλαίσιο αποστολών επιτήρησης – κάτι που ο Τραμπ χαρακτήρισε «πρόκληση».
Η κρίση της Γροιλανδίας έχει αναδείξει ένα βαθύτερο πρόβλημα: τη μετατροπή του ΝΑΤΟ από συλλογική συμμαχία ασφάλειας σε μοχλό αμερικανικής πίεσης. Ο Τραμπ υποστήριξε ότι το ΝΑΤΟ είναι «μόνο τόσο ισχυρό όσο το επιτρέπουν οι ΗΠΑ», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η αμερικανική στήριξη δεν είναι δεδομένη.
Όταν ρωτήθηκε αν θα ρίσκαρε ακόμη και
τη συνοχή της Συμμαχίας για τη Γροιλανδία,
απάντησε ότι «ό,τι κι αν συμβεί, το ΝΑΤΟ
θα βγει ικανοποιημένο».
Για πολλούς Ευρωπαίους διπλωμάτες, η
δήλωση αυτή ενισχύει την αίσθηση ότι η
διατλαντική σχέση περνά σε φάση ανοιχτής
αβεβαιότητας.
Παράλληλα με τη στρατιωτική ρητορική ο Τραμπ επιστράτευσε και το γνώριμο όπλο των δασμών. Απείλησε ευρωπαϊκές χώρες που αντιτίθενται στα σχέδιά του με επιβολή δασμών 10% από την 1η Φεβρουαρίου, οι οποίοι θα αυξηθούν στο 25% από τον Ιούνιο, εφόσον η Ουάσινγκτον δεν αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας.
Η κλιμάκωση αυτή έχει ήδη οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση να εξετάζει σοβαρά αντίμετρα, συμπεριλαμβανομένου του Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού, του λεγόμενου «εμπορικού μπαζούκα». Ο ίδιος ο Τραμπ εμφανίστηκε καθησυχαστικός, δηλώνοντας πως «ό,τι κάνουν σε εμάς, μπορούμε απλώς να το ανταποδώσουμε», αλλά άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συμφωνίας «ακόμη και μέσα στις επόμενες ημέρες στο Νταβός».
Η σχεδόν δίωρη συνέντευξη Τύπου του
Τραμπ κινήθηκε από τη Γροιλανδία και
το ΝΑΤΟ έως τη Βενεζουέλα, τις τιμές του
πετρελαίου και – για ακόμη
μία φορά – το Νόμπελ Ειρήνης, το οποίο
θεωρεί ότι αδίκως δεν του απονεμήθηκε.
Η αποσπασματική αυτή παρουσίαση
πολιτικής, που σχολιάστηκε ακόμη και
από αμερικανικά ΜΜΕ ως «ασυνάρτητη
ακόμη και για τα δικά του δεδομένα», δεν
αναιρεί όμως το βασικό μήνυμα: ο Τραμπ
χρησιμοποιεί την αβεβαιότητα ως
διαπραγματευτικό εργαλείο.
Για την Ευρώπη, η υπόθεση της Γροιλανδίας
λειτουργεί ως καταλύτης.
Δεν πρόκειται μόνο για ένα απομακρυσμένο
αρκτικό έδαφος, αλλά για μια ευθεία
αμφισβήτηση των κανόνων πάνω στους
οποίους οικοδομήθηκε η μεταπολεμική
τάξη: σεβασμός συνόρων, συμμαχική
αλληλεγγύη και αποσύνδεση της ασφάλειας
από τον οικονομικό εκβιασμό.
Το αν οι συνομιλίες στο Νταβός θα οδηγήσουν σε αποκλιμάκωση ή σε περαιτέρω όξυνση θα φανεί σύντομα. Ωστόσο, ένα είναι ήδη σαφές: η εποχή της «στρατηγικής βεβαιότητας» στις σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης έχει τελειώσει και η Γροιλανδία είναι απλώς το πιο παγωμένο, αλλά όχι το μοναδικό, πεδίο σύγκρουσης της ΕΕ με τον Ντόναλντ Τραμπ.