Σε ραγδαία υποχώρηση βρίσκονται τα εργασιακά δικαιώματα στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Δείκτη Δικαιωμάτων – Global Rights Index 2026, της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ITUC).
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη οργάνωση-ομπρέλα των συνδικαλιστικών ενώσεων, που εκπροσωπεί πάνω από 191 εκατ. εργαζόμενους σε 169 χώρες και εδάφη, με 340 εθνικές συνομοσπονδίες-μέλη.
Ο Global Rights Index είναι η μόνη ολοκληρωμένη, παγκόσμια ετήσια έρευνα για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των εργαζομένων και δημοσιεύεται συστηματικά από το 2014.
Καλύπτει συνολικά 151 χώρες, εξετάζοντας σε ποιες περιπτώσεις οι εθνικές κυβερνήσεις καταπατούν το διεθνές εργατικό δίκαιο. Βασίζεται σε εκτεταμένη έρευνα, από τις άμεσες ανταποκρίσεις των οργανώσεων-μελών της ΙΤUC, ενώ δεν περιλαμβάνει χώρες με περιορισμένη ή μη διασταυρωμένη πληροφόρηση.
Η φετινή έρευνα αποκάλυψε τρεις βασικές τάσεις, που διαμορφώνουν το μέλλον των εργασιακών δικαιωμάτων σε διεθνές επίπεδο:
Mεγάλη απεργιακή διαδήλωση στη Γαλλία, του κινήματος Bloquons Tout, ενάντια στα μέτρα λιτότητας – Σεπτέμβριος 2025.
Η έκθεση διαπιστώνει σημαντική επιδείνωση στους επί μέρους Δείκτες Ελευθεριών και Δικαιωμάτων σε όλο τον κόσμο.
Ειδικά στην Ευρώπη, μολονότι τα εργασιακά δικαιώματα απολαμβάνουν υψηλότερη προστασία σε σύγκριση με άλλες περιοχές, η κατάσταση βαίνει σταθερά προς το χειρότερο.
Όπως σημειώνει η ETUC, ο ευρωπαϊκός βραχίονας της διεθνούς συνομοσπονδίας, οι παραβιάσεις βασικών εργασιακών δικαιωμάτων έχουν αυξηθεί σημαντικά, από την έναρξη της πρώτης θητείας της Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν στην προεδρία της Κομισιόν, μέχρι σήμερα.
Το 2025, το 73% των χωρών της ΕΕ παραβίασε το δικαίωμα στην απεργία, σε σύγκριση με το 68% το 2019. Το 56% των χωρών παραβίασε τα δικαιώματα συλλογικών διαπραγματεύσεων, σε σύγκριση με το 50% το 2019.
Σε ποιες χώρες υποχώρησαν περισσότερο τα εργασιακά δικαιώματα
Με βάση τον Παγκόσμιο Δείκτη, τα εργασιακά δικαιώματα υποχώρησαν περισσότερο στην Ευρώπη και στην Αμερική (Βόρεια και Νότια). Και οι δύο περιοχές κατέγραψαν τη χειρότερη μέση βαθμολογία χωρών από την έναρξη του Δείκτη το 2014.
«Οι φωνές των εργαζομένων – που θα έπρεπε να στηρίζουν τη δημοκρατία – καταστέλλονται»
«Η αυξανόμενη επιρροή της ακροδεξιάς θέτει σε κίνδυνο τους εργαζόμενους και τα συνδικάτα σε χώρες όπως η Αργεντινή και η Γαλλία – δύο από τις τέσσερις χώρες που υποβαθμίστηκαν το 2026», σημειώνει η έρευνα. Οι άλλες δύο χώρες που «κατρακύλησαν» στη διεθνή κατάταξη είναι η Αλβανία και ο Παναμάς.
Η Ευρώπη υποχώρησε στο 2.8, η Ελλάδα βρίσκεται στο 4 – την προτελευταία βαθμίδα – πηγή: Global Rights Index 2026
«Τα ευρήματα της έρευνας υποδεικνύουν ότι βιώνουμε μία παγκόσμια διάβρωση των δημοκρατικών αξιών», σημειώνει η έκθεση της ΙΤUC. Κάνει λόγο για «πραξικόπημα των δισεκατομμυριούχων κατά της δημοκρατίας». Ένα πραξικόπημα που «χρηματοδοτείται από τους πλούσιους και υλοποιείται από ακροδεξιούς και αυταρχικούς ηγέτες.
«Καθώς τα κέρδη συσσωρεύονται και οι φόροι επί του πλούτου δεν υλοποιούνται, το πραξικόπημα έχει ως αποτέλεσμα την επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου. Οι φωνές των εργαζομένων – που θα έπρεπε να στηρίζουν τη δημοκρατία – καταστέλλονται, και παρατηρείται περαιτέρω συγκέντρωση πλούτου και εξουσίας στα χέρια των λίγων που την υπονομεύουν», υπογραμμίζουν οι συντάκτες της έρευνας.
Ο Δείκτης Δικαιωμάτων κυμαίνεται σε μια κλίμακα από το 5 (καμία εγγύηση για τα εργασιακά δικαιώματα) ως το 1 (σποραδικές παραβιάσεις των εργασιακών δικαιωμάτων). Επειδή όμως το βαρέλι της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν έχει πάτο, υπάρχει και μια έκτη κλίμακα, το 5+, σε χώρες που έχει διαρραγεί κάθε έννοια κράτους δικαίου. Xαρακτηριστική περίπτωση είναι τα κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη της Δυτικής Όχθης και η μαρτυρική Λωρίδα της Γάζας, όπου οι Ισραηλινοί διαπράττουν καθημερινά εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας – όπως επιβεβαιώνει με αποφάσεις και έρευνες το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης.
Απεργιακή πορεία στην Πορτογαλία
Ο μέσος όρος της βαθμολογίας των χωρών της Ευρώπης επιδεινώθηκε για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο του δείκτη, δηλαδή στο 2,80 το 2026, από 2,78 το 2025.
Συνολικά ο Δείκτης της Ευρώπης περιλαμβάνει 41 χώρες, ανάμεσά τους και κράτη που βρίσκονται στη Δυτική Ασία (π.χ. Τουρκία, δημοκρατίες του Καυκάσου κ.λπ).
Περίπου τα τρία τέταρτα των χωρών της περιοχής παραβίασαν το δικαίωμα στην απεργία, συμπεριλαμβανομένων της Αλβανίας, της Κροατίας, της Πορτογαλίας και της Ισπανίας. Το Βέλγιο και η Ιταλία ποινικοποίησαν τη συμμετοχή σε νόμιμες απεργίες μέσω αδικημάτων που αφορούν την παρεμπόδιση της κυκλοφορίας.
Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις παρεμποδίστηκαν και ο κοινωνικός διάλογος απαγορεύτηκε σε περίπου τις μισές χώρες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας, της Ολλανδίας και της Σουηδίας. Η Φινλανδία προχώρησε στην κατάργηση των θεσμών κοινωνικού διαλόγου.
Πρακτικές καταστολής των συνδικάτων αναφέρθηκαν στην Αρμενία, την Εσθονία, την Ολλανδία, την Πολωνία, τη Σερβία, τη Σλοβακία και την Ισπανία.
Σε περίπου στο ένα τέταρτο των χωρών σημειώθηκαν βίαιες επιθέσεις ή εκφοβισμός εναντίον συνδικάτων. Στην Ιταλία, τα γραφεία της Ιταλικής Γενικής Συνομοσπονδίας Εργασίας (CGIL) στη Ρώμη έγιναν στόχος επιθέσεων, ενώ συνδικαλιστικές εγκαταστάσεις στη Γαλλία υπέστησαν βανδαλισμούς και συνδικαλιστές δέχθηκαν απειλές θανάτου.
Διαδήλωση κατά του νόμου Χατζηδάκη – Οι αντεργατικές διατάξεις του ν. 4808/2021 υποβαθμίζουν το δικαίωμα στην απεργία, σύμφωνα με την ITUC
Η Ελλάδα βρίσκεται στην ίδια χαμηλή θέση όπως και το 2025, με βαθμολογία 4 – ένα σκαλοπάτι πριν τον πάτο. Η κατάταξη στο προτελευταίο σκαλοπάτι της βαθμίδας του Δείκτη, αντιστοιχεί σε «συστηματική καταπάτηση των εργασιακών δικαιωμάτων».
Το «νομικό προφίλ» της Ελλάδας, όπως καταγράφεται στο Global Rights Index 2026, αποτυπώνει μια αντιφατική εικόνα. Η ελευθερία του συνέρχεσθαι προστατεύεται από το Σύνταγμα και τον νόμο. Στην πράξη όμως «δεν υπάρχουν επαρκή μέσα προστασίας κατά των αντι-συνδικαλιστικών διακρίσεων», σημειώνει η έρευνα.
Επίσης καταγράφονται εμπόδια στη σύσταση και λειτουργία των σωματείων – π.χ. με περιοριστικά μέτρα μέσω της υποχρεωτικής καταγραφής στο Ψηφιακό Μητρώο.
Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις αναγνωρίζονται, αλλά παραμένουν περιορισμένες και αυστηρά ελεγχόμενες. Το δικαίωμα στην απεργία επίσης προστατεύεται στα χαρτιά, αλλά ορθώνονται όλο και περισσότερα εμπόδια στην άσκησή του. Γίνεται ειδική αναφορά στον νόμο Χατζηδάκη (Ν4808/2021), με τον οποίο πολύ εύκολα κηρύσσονται απεργίες «παράνομες», με fast track διαδικασίες ή διώκονται συνδικαλιστές και σωματεία, με θολές κατηγορίες όπως η «παρεμπόδιση του δικαιώματος στην εργασία» (δηλαδή στην απεργοσπασία).
Οφείλουμε ωστόσο να αναγνωρίσουμε, ότι η έκθεση της ΙΤUC δεν ενσωματώνει τη νεότερη νομοθεσία, όπως η Εθνική Κοινωνική Συμφωνία, που ψηφίστηκε το 2026, η οποία επαναφέρει σε ένα βαθμό τις συλλογικές διαπραγματεύσεις.