Ο συνθέτης και διανοούμενος Γιώργος Ανδρέου, είναι υπεύθυνος σε μεγάλο βαθμό για την πολιτιστική άνοιξη στις Σέρρες όπου διανύει τη δεύτερη θητεία του ως καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ. Έχει βάλει το χέρι του όμως και στον δυναμικό αέρα που φυσά στα πολιτιστικά πράγματα της Θεσσαλίας όπου διατελεί σύμβουλος πολιτισμού της μοναδικής Περιφέρειας που έχει εξασφαλίσει ένα μεγάλο κονδύλι για τον πολιτισμό μέσω ΕΣΠΑ.
Η σοβαρή δουλειά που κάνει, πέρα από το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που ήδη διακρίνεται με βραβεύσεις, λειτουργεί σαν συγκολλητική ουσία σε έναν κοινωνικό ιστό ταραγμένο από τις κρίσεις και την άνοδο της ακροδεξιάς, για την οποία όπως λέει έχει ευθύνη η κεντρική κυβέρνηση. «Χωρίς θεσμούς με διάρκεια, χωρίς κοινωνία που θα τους υπερασπίζεται, χωρίς αληθινή δημοκρατία σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης και της κοινωνικής ζωής, τα πράγματα θα πάνε από το κακό στο χειρότερο. Και δεν μας αξίζει μια τέτοια εκδοχή εξέλιξης» λέει μεταξύ άλλων στη συνέντευξη που ακολουθεί.
Ποια είναι η μέχρι τώρα αποτίμηση της εμπειρίας στο ΔΗΠΕΘΕ;
Βρίσκομαι στην αρχή της δεύτερης θητείας μου, η πρώτη υπήρξε τριετής και σε δυόμισι χρόνια θα ολοκληρωθεί και η δεύτερη. Η εμπειρία μου είναι πολυσύνθετη: χαίρομαι που δρω στο πεδίο του Πολιτισμού στην ιδιαίτερη πατρίδα μου (και μέσα από αυτήν τη δράση συμβάλλω και στην πανελλήνια καταξίωση του θεσμού των ΔΗΠΕΘΕ – το 2024 πήραμε από την Πανελλήνια Ένωση Κριτικών το βραβείο καλύτερης παράστασης ΔΗΠΕΘΕ με τη «Λυσιστράτη» μας).
Στενοχωριέμαι για τη δύσκολη συνθήκη στην οποία έχουν περιέλθει όλες οι πόλεις που δεν έχουν μπροστά τους θάλασσα. Έχουμε βάλει ως χώρα σχεδόν όλες τις μάρκες μας στον Τουρισμό κι έχουμε εγκαταλείψει σπουδαίους τόπους και όμορφες πόλεις που το δόγμα της ενιαίας αγροτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι λανθασμένες επιλογές των κυβερνήσεών μας καταδίκασαν σε μεγάλη οικονομική δυσκολία και ψυχολογική καταπόνηση των κατοίκων τους (και λέω τα πράγματα όσο πιο «κομψά» μπορώ).
Η παρουσία ενός οργανωμένου κρατικού, δημοτικού και περιφερειακού πολιτιστικού φορέα (του ΔΗΠΕΘΕ δηλαδή) – ειδικά σε περιοχές χωρίς θάλασσα – είναι ανεκτίμητη. Δεν είμαστε μόνο ένα θέατρο – είμαστε ένας Πολυχώρος Πολιτισμού στη διάθεση όλης της τοπικής κοινωνίας, ενώ συγχρόνως (φιλοξενώντας παραστάσεις, συναυλίες, κοινωνικές δράσεις κ.λπ. από όλη την Ελλάδα) λειτουργούμε ως σημείο συνάντησης και συνύπαρξης του τοπικού με το υπερτοπικό.
Η πολιτεία οφείλει να στηρίξει τα ΔΗΠΕΘΕ πολύ περισσότερο – οικονομικά και διοικητικά. Η επιχορήγηση από το Υπουργείο Πολιτισμού θα μπορούσε να αυξηθεί (δίνει 80.000 ευρώ τον χρόνο, ένα αντικειμενικά πολύ χαμηλό ποσό) και συγχρόνως θα έπρεπε, με αποφασιστική κρατική μέριμνα, να απαλλαγούν τα ΔΗΠΕΘΕ από μια σειρά νομικών περιπλοκών και να τους δοθεί η δυνατότητα να λάμψουν.
Δυστυχώς, η σημερινή λειτουργία τους εξαρτάται από την καλοσύνη των δήμων και το ποσό της επιχορήγησης που δίνουν στο τοπικό ΔΗΠΕΘΕ – και το ποσό ποτέ δεν φθάνει για να γίνουν όσα πρέπει και μπορούν. Χωρίς ουσιαστική ευθύνη των δημάρχων, οι οποίοι έχουν φορτωθεί ένα τεράστιο κομμάτι κρίσιμων κρατικών λειτουργιών, χωρίς όμως την απαραίτητη και αντίστοιχη οικονομική ενίσχυση από την κεντρική (Αθηναιοκεντρική) εξουσία.
Από όσα παρακολουθώ, δεν περιορίζεσαι στις παραστάσεις του ΔΗΠΕΘΕ, προσπαθείς να το τοποθετήσεις στο κέντρο του πυρήνα της πνευματικής ζωής αλλά και του κοινωνικού ιστού. Πως λειτουργεί αυτό στην τοπική κοινωνία;
Οι «παράπλευρες» δράσεις μας περιλαμβάνουν ομάδες θεατρικού παιχνιδιού για παιδιά του δημοτικού, θεατρικό στούντιο εφήβων και ερασιτεχνική θεατρική ομάδα («Πειραματική»).
Διοργανώνουμε κάθε χρόνο την Πανεπιστημιάδα θεάτρου (αφιερωμένη κάθε φορά σε άλλη χώρα της Ευρώπης, με πρόσκληση πανεπιστημίων της στα οποία διδάσκεται η Ελληνική γλώσσα – για το 2026 τιμώμενη χώρα είναι η Ιταλία, ενώ έχουν προηγηθεί η Γαλλία και η Ισπανία).
Δημιουργήσαμε θεσμούς όπως οι «Βυζαντινές Σέρρες» (με ιστορικές αναφορές στα πολλά και σημαντικά βυζαντινά μνημεία της πόλης). Τιμούμε το Ολοκαύτωμα, έχουμε κάθε χρόνο δική μας παραγωγή παιδικού και εφηβικού έργου. Τα έργα της εφηβικής μας σκηνής τα παρουσιάζουμε και στο σωφρονιστικό κατάστημα της Νιγρίτας.
Φιλοξενούμε πολλές κοινωνικές δράσεις (για ΑΜΕΑ, άτομα με ειδικές ανάγκες, κακοποίηση γυναικών, παραβατικές συμπεριφορές εφήβων, ρατσιστικές πρακτικές κ.λπ.). Στις πρόσφατες παραστάσεις μας φιλοξενήσαμε ειδικούς μεταφραστές για άτομα με κώφωση.
Συνεργαζόμαστε προγραμματικά με τη Λυρική Σκηνή, κάνουμε συμπαραγωγές με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και άλλα ΔΗΠΕΘΕ. Στις αίθουσές μας φιλοξενούνται πρωτοβουλίες όπως το διεθνές φεστιβάλ Ποίησης, η Μαθητιάδα, πρωτοβουλίες σχολείων και εκπαιδευτικών οργανισμών με καλλιτεχνικό αντικείμενο (ωδεία, σχολές χορού κ.ά.).
Κι αυτά που γράφω είναι ένα μικρό μέρος των δράσεων του ΔΗΠΕΘΕ Σερρών.
Όσον αφορά το καλλιτεχνικό μέρος έχετε διακρίσεις (αναφέρω το βραβείο για τη Λυσιστράτη για παράδειγμα) και οι Μαρίκες σας ολοκλήρωσαν έναν επιτυχημένο κύκλο παραστάσεων. Με αφορμή αυτή τη διάκριση θέλω να μιλήσουμε για το έμψυχο δυναμικό της περιφέρειας. Τι γίνεται με τους ταλαντούχους καλλιτέχνες εκτός του μητροπολιτικού κέντρου; Σύμφωνα με το ρεπορτάζ δεν ενθαρρύνονται καθόλου από την πολιτεία. Τι βλέπετε εσείς;
Βλέπω αυτό που γνωρίζουν καλά όλοι οι νέοι καλλιτέχνες που ζουν εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης: λίγες εργασιακές ευκαιρίες, μεγάλες κρατικές ελλείψεις στο πεδίο της στήριξης των νέων καλλιτεχνών, πλήρης απουσία συγκεκριμένης στρατηγικής με χαρακτηριστικά αποκέντρωσης, έτσι ώστε να παραμείνουν και να εργαστούν στον τόπο τους άξιοι νέοι καλλιτέχνες.
Εμείς στο ΔΗΠΕΘΕ έχουμε επιλέξει τον συνδυασμό ενίσχυσης των τοπικών καλλιτεχνών (με συμμετοχή τους σε όλες τις καλλιτεχνικές μας παραγωγές σε ποσοστό 50%) με παράλληλη πρόσκληση νέων καλλιτεχνών από άλλες περιοχές της Ελλάδας ώστε να συμβεί η αναγκαία καλλιτεχνική όσμωση – να συνομιλήσουν οι νέοι καλλιτέχνες, οι φιλοξενούμενοι να αγαπήσουν τις Σέρρες και να επιστρέψουν για καλλιτεχνική εργασία (κάτι που στην διάρκεια της θητείας μου έχει συμβεί αρκετές φορές).
Έχουμε επίσης καθιερώσει την ύπαρξη ενός θιάσου, με στόχο τη στήριξη των τοπικών ηθοποιών με μεγαλύτερους χρόνους εργασιακών συμβάσεων.Μνημονιακοί νόμοι που είναι ακόμα σε ισχύ εμποδίζουν την εφαρμογή του οργανογράμματος του ΔΗΠΕΘΕ μας, στο οποίο περιγράφονται οι πραγματικές ανάγκες ως προς το προσωπικό και οι δυνατότητες για προσλήψεις. Προς το παρόν τέτοιες πρακτικές είναι…απαγορευμένες.
Η άνοδος της ακροδεξιάς και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού μας έχει ταράξει. Στη χώρα επίσης είναι ανησυχητικά τα πράγματα. Χρειάζονται πολιτισμικά δίχτυα ως αναχώματα ειδικά στην επαρχία αλλά και σε περιοχές γύρω από την Αττική και τη Θεσσαλονίκη αρκετά φτωχοποιημένες;
Δεν υπάρχει καμμιά αμφιβολία πως η φτώχεια και η παρακμή τόπων με πλούτο και ευμάρεια στο παρελθόν (τα είπα και πιο πάνω) οδηγούν στην ανάδειξη μιας ακροδεξιάς οπτικής (Τραμπικού ή Λεπενικού τύπου) που με πρόσχημα τον “πατριωτισμό” (μια εκδοχή του εντελώς απαράδεκτη) επιτίθεται σε κάθε προοδευτική ιδέα, σε κάθε συμπεριληπτική οπτική, σε κάθε προσπάθεια κοινωνικής καταλλαγής και συννενόησης στη βάση της δικαιότερης κατανομής πλούτου και της ανθρωπιστικής αντίληψης για τον αλλοεθνή συνάνθρωπο, αλλά και τον ομοεθνή υπερασπιστή της διαφορετικότητας σε κάθε πεδίο (σεξουαλικός αυτοκαθορισμός, πολιτικοκοινωνικές και διαχειριστικές πρωτοβουλίες με χαρακτηριστικά αυτοοργάνωσης και σεβασμού στην κοινότητα κλπ.).
Το μέγα ζήτημα είναι η απειλή διάβρωσης των νέων από αυτές τις εθνικά (στην ουσία τους) επικίνδυνες και καταστροφικές ιδέες (με τελική αναγωγή στον φασισμό, ο οποίος επιστρέφει φορώντας διάφορα παραπλανητικά προσωπεία). Είναι τεράστια η ευθύνη της κεντρικής κυβέρνησης η οποία παίζει, κυριολεκτικά, με τη φωτιά. Εμείς, στο ΔΗΠΕΘΕ, προσπαθούμε να μιλήσουμε στους νέους μέσα από την Τέχνη και την ανοιχτή επικοινωνία. Έχουμε πετύχει αρκετά – δεν αρκούν, χρειάζονται περισσότερα. Και φυσικά πρέπει να αντιμετωπιστεί αποφασιστικά η φτώχεια και η βεβαιότητα των νέων πως θα ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους.
Συνεργάζεστε με την Περιφέρεια Θεσσαλίας η οποία κατάφερε έναν άθλο για τον καλλιτεχνικό κόσμο: Να αποσπάσει ένα υψηλό κονδύλι μέσω ΕΣΠΑ που αφορά τον πολιτισμό. Τι όφελος θα έχει η τοπική κοινωνία από αυτό;
Είμαι σύμβουλος Πολιτισμού της Περιφέρειας Θεσσαλίας και του Περιφερειάρχη Δημήτρη Κουρέτα. Ο Κουρέτας είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα και ξεχωριστή προσωπικότητα – ένας παγκόσμια προβεβλημένος επιστήμονας που μπήκε στο γήπεδο της πολιτικής έχοντας τολμηρές ιδέες και μια πολύ διαφορετική αντίληψη διοίκησης από τους “επαγγελματίες” πολιτικούς.
Πολλά και καινοτόμα διοργανώνονται από την Περιφέρεια Θεσσαλίας και πολλά χρήματα δίνονται στον Πολιτισμό έτσι κι αλλιώς – για συναυλίες, εικαστικές εκθέσεις, φεστιβάλ ερασιτεχνικού θεάτρου και παραδοσιακών χορών, δράσεις κοινοτικές (των πολλών μικρών αλλά πολύτιμων κοινοτήτων) κ.α. Μια από τις πιο σημαντικές πρωτοβουλίες είναι η πρίφημη πράξη 39 του ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Θεσσαλίας, με την οποία, πρώτη φορά στην Ελλάδα (και μόνο στην Θεσσαλία προς το παρόν), χρηματοδοτούνται οι φορείς που παράγουν ενεργό Πολιτισμό – η Περιφέρεια, οι δήμοι και οι ΑΜΚΕ.
Άνθρωποι και εταιρείες Πολιτισμού με πολυχρονη δράση και μόχθο, αληθινοί ήρωες που αντιμετώπισαν την απαξίωση και την…τσιγκουνιά των τοπικών αρχόντων σε πολλές περιπτώσεις, χρηματοδοτούνται για πέντε χρόνια με ποσά πολύ σοβαρά: Τριάντα ένας φορείς με 13,5 εκατομμύρια ευρώ συνολικά. Φανταστείτε ένα μικρό δήμο ή μια ΑΜΚΕ να έχουν στην διάθεση τους κατά μέσον όρο 70 χιλιάδες ευρώ τον χρόνο για πολιτιστικές δράσεις.
Η σημασία της επένδυσης αυτών των χρημάτων στην πολιτιστική ζωή της Θεσσαλίας είναι καθοριστική. Οι προτάσεις που επιλέχθηκαν καλύπτουν ένα τεράστιο φάσμα δράσεων: Μουσικές όλων των ειδών, θέατρο, σινεμά, κόμικς, φεστιβάλ ποίησης, χορός, εικαστικά, συνέδρια και φιλολογικά συμπόσια κλπ. Η Περιφέρεια επέλεξε τρεις δράσεις: 1) “ΗΜΕΡΕΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ”, ένα διεθνές φιλολογικό συμπόσιο που βραβεύει εναλλάξ έναν καταξιωμένο διηγηματογράφο (από το παγκόσμιο χωριό) κι έναν μεταφραστή ή εκδότη του Παπαδιαμάντειου έργου σε παγκόσμιο επίπεδο. 2) “TLOUPAS PATH” – “TO ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΤΟΥ ΤΛΟΥΠΑ”, ένας διεθνής φωτογραφικός διαγωνισμός, αφιερωμένος στην μνήμη του μεγάλου Θεσσαλού φωτογράφου. 3) “UNDER THIRTY”, μια καλλιτεχνική δημιουργική συνάντηση στην Θεσσαλία καλλιτεχνών του θεάτρου από τα πιο σημαντικά ξένα και ελληνικά πανεπιστήμια με κύκλους θεατρικών σπουδών, καλλιτεχνών που δεν έχουν κλείσει ακόμα τα τριάντα χρόνια.
Εύχομαι το υπόδειγμα της Περιφέρειας Θεσσαλίας να βρει μιμητές και στις υπόλοιπες Περιφέρειες της Ελλάδας – θα μιλάμε τότε για μια αληθινή πολιτιστική άνοιξη. Σημειώνω πως σε λίγο καιρό θα ανοίξει το μεγάλο ΕΣΠΑ στην Θεσσαλία, με τις “ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ – ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ”. Εκεί η ομάδα Πολιτισμού της Περιφέρειας έχει εντάξει τον “ΘΕΣΣΑΛΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ”. Οι μισοί και παραπάνω από τους Έλληνες Διαφωτιστές είναι Θεσσαλικής καταγωγής (ενδεικτικά: Ρήγας Φεραίος, Άνθιμος Γαζής, Κωνσταντίνος Κούμας, Οικονόμου εξ Οικονόμων, Καισάριος Δαπόντες) και υπεύθυνοι για το νεωτερικό πρόσωπο του Ελληνισμού. Η Θεσσαλία δικαιούται να υπερηφανεύεται πως εκφράζει σε πανελλήνιο επίπεδο την “Εποχή των φώτων”, κοντά στην Γαλλία και την Ελβετία. Αμπελάκια, Ραψάνη, Τσαριτσάνη, Μηλιές, Ζαγορά – μια ιστορική διαδρομή ανεκτίμητης αξίας, μια Θεσσαλική διαδρομή.
Για ποιον λόγο κατά τη γνώμη σας δεν δρουν προς αυτή την κατεύθυνση περιφέρειες, δήμοι αλλά και η κεντρική εξουσία;
Το ΕΣΠΑ έχει κατεξοχήν συνδεθεί με την ανακατασκευή, συντήρηση και αναστήλωση μνημείων. Αυτονόητα σημαντική αυτή η πρακτική, αλλά δεν αρκεί για να αναδείξει την Πολιτιστική ταυτότητα της χώρας, μιας χώρας με τεράστιο πλούτο στο πεδίο της δημιουργίας και της διαμόρφωσης Πολιτιστικών δρωμένων, μιας χώρας με λαμπρή εργογραφία – δημοτική, λαϊκη και λόγια.
Η ατολμία των κρατικών φορέων να στηρίξουν τον ενεργό Πολιτισμό του τόπου τους (και της χώρας συνολικά) πηγάζει από την υποβάθμιση του ρόλου της Αυτοδιοίκησης κι από την δυσπιστία του κεντρικού κράτους απέναντι στην περιφερειακή δυναμική, απέναντι σε πρακτικές άμεσης κοινωνικής λειτουργίας χωρίς το “καπέλλωμα” από την κρατούσα πολιτική αντίληψη που είναι προνεωτερική και στην ουσία της βαθιά αντιδραστική. Η ελπίδα της Ελλάδας βρίσκεται στην ανάταξη της περιφέρειας. Το κέντρο της είναι κορεσμένο και συντηρητικό, κακομαθημένο και (σε πολλές περιστάσεις) διαπλεκόμενο.
Τι υπάρχει στα άμεσα σχέδια σας και τι θα θέλατε να μείνει από το έργο σας ως παρακαταθήκη; Παραμένω ενεργός καλλιτέχνης και οι εμπειρίες μου από την Ελληνική Περιφέρεια με εμπνέουν και με πλουτίζουν ψυχικά. Επίκειται μια ηχογράφηση δέκα αριστουργημάτων, δέκα τραγουδιών καθοριστικών για το Τραγούδι μας. Τα ηχογραφώ με το πιάνο μου και με την ερμηνεία της Κορίνας Λεγάκη, με τίτλο “ΠΙΑΝΟφόρτε”. Ολοκληρώνονται επίσης οι ηχογραφήσεις του πρωτότυπου μουσικού υλικού από την θεατρική παράσταση “Μαρίκα με είπανε – Μαρίκα με βγάλανε” (Μουσική δική μου – στίχοι του Οδυσσέα Ιωάννου και δικοί μου. Ένδεκα τραγούδια. Ερηνείες από την Γιώτα Νέγκα και την Κορίνα Λεγάκη, τις δυο πρωταγωνίστριες της παράστασης). Έρχονται και τα τραγούδια που γράψαμε με τον Κώστα Φασουλά – τα ερμηνεύει ο Δημήτρης Ζερβουδάκης. Κι άλλα πολλά και διάφορα.
Όσο για την συνέχεια στο ΔΗΠΕΘΕ ΣΕΡΡΩΝ και στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, ο δρόμος είναι ένας – δύσβατος αλλά ουσιαστικός: Ανάταξη της καταστροφής (μνημόνια, υγειονομική κρίση, υποβάθμιση της μη άμεσα τουριστικής περιφερειακής Ελλάδας κλπ.), δημιουργικές πρωτοβουλίες με συμπεριληπτικό “βλέμμα”, αγώνας να μην επιβεβαιωθεί η στροφή προς την ακροδεξιά συντήρηση. Στήριξη των νέων, με καλλιτεχνικές και κοινωνικές δράσεις. Από το έργο μου στις Σέρρες και στην Θεσσαλία θέλω (και εύχομαι) να διατηρηθεί μια θεσμική συνέχεια όσων προσπάθησα να δημιουργήσω και να στηρίξω. Χωρίς θεσμούς με διάρκεια, χωρίς κοινωνία που θα τους υπερασπίζεται, χωρίς αληθινή δημοκρατία σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης και της κοινωνικής ζωής, τα πράγματα θα πάνε από το κακό στο χειρότερο. Και δεν μας αξίζει μια τέτοια εκδοχή εξέλιξης.