Ο Ρετζέπτ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται πως ανοίγει ένα νέο, εξαιρετικά σύνθετο γεωπολιτικό μέτωπο, σύμφωνα με αναλύσεις του αμερικανικού δικτύου Foreign Policy.
Το κυβερνών κόμμα AKP σχεδιάζει να εκχωρήσει στον Τούρκο Πρόεδρο την απόλυτη δικαιοδοσία να ορίζει μονομερώς «Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη», η οποία θα αγγίζει το ανώτατο όριο των 200 ναυτικών μιλίων από την τουρκική ακτογραμμή.
«Το AKP επεξεργάζεται νομοθεσία που θα εξουσιοδοτεί τον Ερντογάν να διεκδικεί τουρκικά δικαιώματα στην αλιεία, την εξόρυξη και τις γεωτρήσεις, καθώς και να εγκαθιδρύει θαλάσσια πάρκα, ακόμη και σε αμφισβητούμενα ύδατα στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο, όπου τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ελλάδα και Κύπρος, έχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις», σημειώνει το πρακτορείο Bloomberg. «Η κίνηση της Τουρκίας αποσκοπεί να απαντήσει στις διεκδικήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου στα πλούσια σε φυσικό αέριο ύδατα της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά και στο να καταστήσει σαφές ότι η Άγκυρα δεν μπορεί να παραγκωνιστεί», ανέφεραν οι ίδιες πηγές.
Ο χάρτης με την τουρκική επέκταση των 234.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην Ανατολική Μεσόγειο
Το νομοσχέδιο προβλέπει τη δημιουργία προστατευόμενων ζωνών ακόμη και σε περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου όπου υφίστανται αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η Τουρκία επιχειρεί να καταστήσει σαφές στη διεθνή κοινότητα ότι διαθέτει τα νομικά και πολιτικά εργαλεία για να μπλοκάρει κάθε περιφερειακή πρωτοβουλία που επιχειρεί να την απομονώσει.
Σύμφωνα με τη σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της θάλασσας, επιτρέπεται στα παράκτια κράτη να ορίζουν αποκλειστικές οικονομικές ζώνες έως και 200 ναυτικών μιλίων, όμως οι αποφάσεις για τα ύδατα με «αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις», απαιτούν διμερείς συμφωνίες και έχει αποφάσεις που λαμβάνονται μονομερώς.
Σημειώνεται πως η Τουρκία δεν έχει επικυρώσει τη συγκεκριμένη σύμβαση, την οποία μάλιστα επικαλείται, με τους αναλυτές να τονίζουν το «τουρκικό παράδοξο».
Μάλιστα, η Τουρκία συνεχίζει να απορρίπτει τη θέση της Ελλάδας, ότι δηλαδή, τα θαλάσσια σύνορά μας καθορίζονται από τα νησιά μας, που μερικά εξ αυτών βρίσκονται πολύ κοντά στις τουρκικές ακτές. Η Άγκυρα υποστηρίζει, αντιθέτως, πως η υφαλοκρηπίδα πρέπει να υπολογίζεται με βάση την ηπειρωτική χώρα.
Ο Ερχάν Καγκρί, ο επικεφαλής σύμβουλος του Ερντογάν, συνεχίζει να υποστηρίζει η θέση της Τουρκίας για τα 6 μίλια στο Αιγαίο, και ότι η απόφαση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, δεν αλλάζει.
Υποστήριξε, μάλιστα, ότι το casus belli, για οποιαδήποτε υπέρβαση των 6 μιλίων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, έχουν προειδοποιήσει Ελλάδα και Τουρκία να διατηρήσουν τον διάλογο, καθώς οφείλουν να διαχειριστούν τις διαφορές τους σχετικά με τις έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Από την άλλη πλευρά η Ευρωπαϊκή Ένωση στο παρελθόν έχει απειλήσει με κυρώσεις την Τουρκία για γεωτρητικές δραστηριότητες σε αμφισβητούμενα ύδατα.
Ο Τούρκος Πρόεδρος, Ρετζέπτ Ταγίπ Ερντογάν
Ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, με αφορμή τις πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει τα τελευταία 24ώρα, τοποθετήθηκε χθες στο Συνέδριο Energy Transition Summit που διοργάνωσαν οι Financial Times και η «Καθημερινή».
Ο ΥΠΕΞ τόνισε πως «οποιαδήποτε μονομερής δραστηριότητα επιδιώκει να υλοποιήσει τις προθέσεις μιας χώρας είναι καταδικασμένη να αποτύχει». Η Αθήνα έχει κάνει σαφή της θέση της στην Άγκυρα, τονίζοντας πως τέτοιου είδους κινήσεις δεν συμβάλλουν στο κλίμα των «ήρεμων νερών».
Τουρκικά μέσα ενημέρωσης, μετά την είδηση αυτή έκαναν λόγο για «κίνηση από την Άγκυρα που θα τρελάνει την Ελλάδα», υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο θα επιχειρήσει να κατοχυρώσει θαλάσσιες ζώνες και δικαιώματα σε φυσικό αέριο.
Ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης
Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν αποτελεί μια νέα έννοια, αφού δημιουργήθηκε ως τουρκική γεωπολιτική αντίληψη, η οποία συνδέεται με την προβολή ναυτικής ισχύος, αλλά και τη διεύρυνση των τουρκικών αξιώσεων στη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.
Το να νομοθετηθεί ένα δόγμα σαν αυτό, δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι διεθνώς αποδεκτό και νόμιμο. Ένας τουρκικός νόμος δεν μπορεί να καταργήσει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Ωστόσο, μπορεί να αποκτήσει πρακτική χρησιμότητα στην γειτονική μας χώρα.
Για να προβλέψει κανείς τις επόμενες κινήσεις της Τουρκίας, αρκεί να μελετήσει τη στρατηγική του 2019. Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο δεν ήταν μια τυχαία συμφωνία, αλλά μια συνειδητή προσπάθεια επιβολής τετελεσμένων μέσω «νομικού μανδύα».
Παρά τις έντονες ελληνικές διαμαρτυρίες στον ΟΗΕ, ότι η συμφωνία εξαφανίζει την επήρεια ολόκληρων νησιών όπως η Κρήτη και η Ρόδος, η Τουρκία πέτυχε τον σκοπό της και απέκτησε ένα επίσημο έγγραφο αναφοράς.
Η Άγκυρα δεν αναζητά τη διεθνή συναίνεση, της αρκεί ένα εγχώριο ή διμερές εργαλείο για να δικαιολογεί τις μελλοντικές επιχειρήσεις της στο πεδίο.
Η τρέχουσα τουρκική κινητικότητα αποτελεί άμεση απάντηση στις συστηματικές κινήσεις της Αθήνας (συμφωνίες ΑΟΖ με Ιταλία/Αίγυπτο, θαλάσσια πάρκα). Η αντιπαράθεση πλέον δεν διεξάγεται μόνο με στρατιωτικά μέσα, αλλά μέσω μιας «γραφειοκρατικής ναυμαχίας»:
Απρίλιος 2025: Η Ελλάδα καταθέτει στην ΕΕ τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό της.
Η αντίδραση της Άγκυρας: Καταγγέλλει τις ελληνικές περιβαλλοντικές και χωροταξικές ζώνες, ενώ παράλληλα καταθέτει τους δικούς της αντίστοιχους χάρτες σε διεθνείς οργανισμούς (UNESCO/IOC).
Πλέον, οι δύο πλευρές συγκρούονται με εργαλείο τις αδειοδοτήσεις, τις επιστολές και τη διοικητική χαρτογράφηση, με την Τουρκία να προσπαθεί να μπλοκάρει κάθε αίσθηση ελληνικής κανονικότητας.
Η ψήφιση ενός νόμου για τις θαλάσσιες ζώνες εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους για την τουρκική ηγεσία. Εσωτερικά, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» αποτελεί πλέον κοινό τόπο για όλο το πολιτικό φάσμα της Τουρκίας (εθνικιστές, κεμαλικούς, στρατό). Ένα νομοσχέδιο προσφέρει στον Ερντογάν μια «ανώδυνη» εσωτερική πολιτική νίκη, χωρίς το ρίσκο μιας πολεμικής σύρραξης.
Από την άλλη, σε διεθνές επίπεδο, η Άγκυρα στέλνει ένα σαφές προειδοποιητικό σήμα προς τις ΗΠΑ, την ΕΕ και τους περιφερειακούς παίκτες (Ισραήλ, Αίγυπτο): «Καμία ενεργειακή επένδυση, ηλεκτρική διασύνδεση ή αγωγός δεν μπορεί να προχωρήσει αν παρακάμψει τα τουρκικά συμφέροντα».
Σε καθαρά νομικό επίπεδο, η Άγκυρα αδυνατεί να εκμηδενίσει ελληνικά και κυπριακά κυριαρχικά δικαιώματα μέσω ενός δικού της, εσωτερικού νομοσχεδίου. Η διεθνής πραγματικότητα ορίζεται από δύο εκ διαμέτρου αντίθετες σχολές σκέψης:
Η Ελληνική Στρατηγική: Στηριζόμενη ακλόνητα στο Άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και την παγκόσμια νομολογία, η Ελλάδα υπογραμμίζει ότι όλα τα νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες (υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ).
Η Τουρκική Επιχειρηματολογία: Η Άγκυρα, μη έχοντας προσχωρήσει στη διεθνή σύμβαση, αντιμετωπίζει το Αιγαίο ως μια «κλειστή θάλασσα» με ιδιαιτερότητες. Προτάσσει την «Αρχή της ευθυδικίας» για να υποστηρίξει ότι οι ηπειρωτικές ακτές έχουν τον πρώτο λόγο, επιχειρώντας να εκμηδενίσει ή να περιορίσει δραστικά την επήρεια των ελληνικών νησιών, ειδικά στο ανατολικό τόξο (από το Καστελλόριζο και τη Ρόδο, έως την Κρήτη).
Η Αθήνα υπερασπίζεται την αρχή ότι η νησιωτική επικράτεια γεννά θαλάσσιες ζώνες. Αντίθετα, το τουρκικό ΥΠΕΞ επιδιώκει να εγκλωβίσει τα ελληνικά νησιά στα 6 ναυτικά μίλια των χωρικών τους υδάτων, θεωρώντας οτιδήποτε πέρα από αυτά ως μια «γκρίζα» περιοχή προς μοιρασιά.
Συνεπώς, το πρόβλημα με τον τουρκικό νόμο δεν είναι ότι αποκτά ξαφνικά νόμιμη ισχύ. Το πρόβλημα είναι πρακτικό και επιχειρησιακό, ότι δηλαδή η Άγκυρα αποκτά ένα εγχώριο «πάτημα» για να δικαιολογεί νέες προκλήσεις, να στέλνει ερευνητικά σκάφη και να αμφισβητεί εμπράκτως την ελληνική κυριαρχία.