Ένα σπάνιο εύρημα σε βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας φέρνει στο φως νέες ενδείξεις για την πνευματική διαδρομή του Γαλιλαίος Γαλιλέι και τη μετάβαση από το γεωκεντρικό στο ηλιοκεντρικό σύστημα. Ads Σε αντίτυπο του 16ου αιώνα του έργου The Almagest εντοπίστηκαν εκτενείς χειρόγραφες σημειώσεις που αποδίδονται στον ίδιο, καθώς και μια απρόσμενη καταγραφή του Ψαλμού 145 σε λευκή σελίδα.
Το τυχαίο εύρημα στη Φλωρεντία
Η ανακάλυψη έγινε από τον ιστορικό Ίβαν Μαλάρα, ο οποίος μελετούσε παλαιές εκδόσεις του The Almagest στην Εθνική Κεντρική Βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας.
Το έργο του Κλαύδιος Πτολεμαίος, θεμέλιο της δυτικής αστρονομίας επί 14 αιώνες, περιγράφει ένα σύμπαν με τη Γη στο κέντρο. Ads Καθώς ξεφύλλιζε έναν από τους τόμους, ο Μαλάρα παρατήρησε σελίδες γεμάτες σχόλια και διορθώσεις, αλλά και μια χειρόγραφη προσευχή – τον Ψαλμό 145 – γραμμένη με γραφή που έμοιαζε χαρακτηριστικά με εκείνη του Γαλιλαίου.
Η μελέτη, που τελεί υπό αξιολόγηση στο Journal for the History of Astronomy, θεωρεί ότι οι σημειώσεις χρονολογούνται γύρω στο 1590, δηλαδή περίπου δύο δεκαετίες πριν από τις τηλεσκοπικές παρατηρήσεις που θα άλλαζαν οριστικά την εικόνα του σύμπαντος.
Ένας «επαναστάτης» που γνώριζε σε βάθος την παράδοση
Η σχολιασμένη έκδοση του The Almagest αποκαλύπτει έναν νεαρό επιστήμονα που δεν απορρίπτει αβασάνιστα την αυθεντία, αλλά τη μελετά διεξοδικά.
Τα περιθωριακά σχόλια δείχνουν σεβασμό προς το έργο του Πτολεμαίου, αλλά και κριτική επεξεργασία των μαθηματικών του συλλογισμών.
Ο Μαλάρα υποστηρίζει ότι ο Γαλιλαίος εγκατέλειψε το γεωκεντρικό μοντέλο όχι από ιδεολογική παρόρμηση, αλλά επειδή, εμβαθύνοντας στη λογική του Πτολεμαίου, κατέληξε πως το ηλιοκεντρικό σύστημα ανταποκρινόταν καλύτερα στα ίδια τα μαθηματικά εργαλεία της εποχής.
Η προσέγγιση αυτή αμφισβητεί την εικόνα του Γαλιλαίου ως στοχαστή που ενδιαφερόταν περισσότερο για τη «μεγάλη ιδέα» παρά για τις τεχνικές λεπτομέρειες.
Η ταύτιση των χειρογράφων
Η απόδοση των σημειώσεων στον Γαλιλαίο στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
Γραφολογική ανάλυση από ειδικούς του Μουσείου Γαλιλαίου και της βιβλιοθήκης της Φλωρεντίας, που εντόπισαν ομοιότητες στη γραφή και στις συντομογραφίες
Θεματική σύγκλιση ανάμεσα στα σχόλια του βιβλίου και σε γνωστά έργα του επιστήμονα
Ιστορικές αναφορές που επιβεβαιώνουν ότι ο Γαλιλαίος συνήθιζε να προσεύχεται πριν από τη μελέτη του The Almagest, στοιχείο που ενισχύει την αυθεντικότητα της σελίδας με τον Ψαλμό
Νέα ερωτήματα για την εξέλιξη της σκέψης του
Η ανακάλυψη φωτίζει μια μεταβατική περίοδο στη διαμόρφωση της κοσμολογικής σκέψης του Γαλιλαίου.
Αντί για έναν έτοιμο επαναστάτη, προκύπτει το πορτρέτο ενός ερευνητή που πάλεψε με την παράδοση, τη σεβάστηκε, την ανέλυσε και τελικά την υπερέβη.
Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι μόνο πότε ο Γαλιλαίος απομακρύνθηκε από το γεωκεντρικό μοντέλο, αλλά πώς και γιατί οδηγήθηκε στη ρήξη.
Και αυτή η σχολιασμένη έκδοση του The Almagest ίσως αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια του παζλ.