Ο συναγερμός που έχει σημάνει στις φυλακές Κασσαβέτειας τις τελευταίες ημέρες φωτίζει με δραματικό τρόπο μια πραγματικότητα που εδώ και χρόνια καταγγέλλεται από τους εργαζόμενους: ένα σωφρονιστικό κατάστημα στα όρια της κατάρρευσης, με σοβαρούς κινδύνους τόσο για την υγεία όσο και για την ασφάλεια κρατουμένων και προσωπικού.
Η επιβεβαίωση αρχικά των δύο ενεργών κρουσμάτων φυματίωσης –ενός ανήλικου κρατούμενου από το Σουδάν και ενός ενήλικα– οδήγησε σε άμεση κινητοποίηση των υγειονομικών αρχών, με νοσηλεία, απομονώσεις και εκτεταμένους ελέγχους. Στο πλαίσιο της ιχνηλάτησης, σύμφωνα με όσα λένε οι ίδιοι οι εργαζόμενοι στο tvxs, 34 κρατούμενοι και ένας φύλακας βρέθηκαν θετικοί στο τεστ Mantoux, αποτέλεσμα που μπορεί να υποδηλώνει είτε λανθάνουσα μόλυνση είτε ακόμη και ενεργή φυματίωση.
Όσοι βρέθηκαν θετικοί οδηγήθηκαν για να υποβληθούν σε ακτινογραφία θώρακος στο Νοσοκομείο Βόλου ή στο Κέντρο Υγείας Αλμυρού, «μια διαδικασία που ήδη επιβαρύνει περαιτέρω ένα σύστημα μεταγωγών και φύλαξης στα όριά του» όπως λένε οι εργαζόμενοι.
Τα υγειονομικά περιστατικά έρχονται να προστεθούν σε μια αλυσίδα σοβαρών επεισοδίων. Τη νύχτα της 19ης Ιανουαρίου 2026 ξέσπασε πυρκαγιά στην πτέρυγα ανηλίκων, γεγονός που –όπως τονίζει σε δελτίο Τύπου το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Υπαλλήλων Εξωτερικής Φρούρησης του Αγροτικού Σωφρονιστικού Καταστήματος Νέων Κασσαβέτειας– δεν αποτελεί μεμονωμένο συμβάν, αλλά μέρος μιας επαναλαμβανόμενης και επικίνδυνης καθημερινότητας. Οι εργαζόμενοι ζητούν για ακόμη μία φορά την άμεση απομάκρυνση των ανήλικων κρατουμένων ηλικίας 15 έως 18 ετών και τη μεταφορά τους σε κατάλληλο σωφρονιστικό κατάστημα που να ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες τους.
Σύμφωνα με το σωματείο, οι συνθήκες διαβίωσης των ανηλίκων όχι μόνο δεν διασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων τους, αλλά τα υπονομεύουν κατάφωρα. Ο υπερπληθυσμός της πτέρυγας, σε συνδυασμό με τη βίαιη και επιθετική συμπεριφορά πολλών ανήλικων κρατουμένων και την υποστελέχωση των υπηρεσιών φύλαξης και εξωτερικής φρούρησης, καθιστά το έργο των εργαζόμενων εξαιρετικά δύσκολο. Την ίδια στιγμή, οι προδιαγραφές ασφάλειας για τους εξωτερικούς φρουρούς χαρακτηρίζονται ανύπαρκτες.
Η πολιτική και υπηρεσιακή ηγεσία του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, όπως υπογραμμίζεται, γνωρίζει τα προβλήματα ήδη από τον Αύγουστο του 2022, όταν ιδρύθηκε η κλειστή πτέρυγα ανηλίκων. Έκτοτε, παρά τις επανειλημμένες ενημερώσεις και προτάσεις παρεμβάσεων από το σωματείο, έχουν περάσει σχεδόν τριάμισι χρόνια χωρίς ουσιαστική ανταπόκριση, με τις συνθήκες να επιδεινώνονται συνεχώς.
«Θα γεμίσουν οι φυλακές νέους για μια στράκα στρούκα στο γήπεδο, για ένα γκράφιτι. Και με ανθρώπους που χρωστούν στο δημόσιο γιατί δεν θα υπάρχει δυνατότητα αναστολής» έλεγε ο ποινικολόγος Θεόδωρος Μαντάς στο tvxs, τον Μάρτιο του 2024 στη συνέντευξη που επιχειρούσε να διερευνήσει τις συνέπειες του νόμου που επικύρωνε τις αλλαγές στον ποινικό κώδικα στην πράξη. Σήμερα ζούμε τις τραγικές συνέπειες του νόμου και στις συγκεκριμένες φυλακές.
Τα αριθμητικά στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Πριν από την ένταξη των ανηλίκων, οι ετήσιες μεταγωγές στη συγκεκριμένη δομή δεν ξεπερνούσαν τις 300. Το 2025 έφτασαν τις 750, σημειώνοντας αύξηση 150%. Η πληρότητα του καταστήματος εκτοξεύθηκε από 31,4% το 2021 σε 114,23% το 2025, ενώ πλέον το 33% των κρατουμένων είναι ανήλικοι, οι οποίοι θεωρούνται δυσκολότερα διαχειρίσιμοι.
Την ίδια στιγμή, ο αριθμός των εξωτερικών φρουρών παραμένει καθηλωμένος στους 35, με το 80% εξ αυτών να πλησιάζει τη συνταξιοδότηση και να αντιμετωπίζει έντονη εργασιακή εξάντληση.
Το χωροταξικό και λειτουργικό μοντέλο της αγροτικής φυλακής, σχεδιασμένο για κοινωνική επανένταξη μέσω αγροτικών και κτηνοτροφικών εργασιών, χαρακτηρίζεται ακατάλληλο για ανήλικους με σοβαρά ψυχιατρικά προβλήματα ή εξαρτήσεις. Σε θαλάμους της δυτικής πτέρυγας στοιβάζονται έως και 15 κρατούμενοι, κατά παράβαση του σωφρονιστικού κώδικα, δημιουργώντας συνθήκες ιδανικές για την εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών –όπως αποδείχθηκε με τα πρόσφατα κρούσματα φυματίωσης.
Οι ελλείψεις σε υποδομές ασφάλειας, η ανυπαρξία «νεκρής ζώνης», οι μεγάλες αποστάσεις από νοσοκομεία και δικαστήρια, αλλά και τα κενά στην ιατρονοσηλευτική φροντίδα –με απουσία κρίσιμων ειδικοτήτων όπως παιδοψυχίατροι– συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα. Όπως προειδοποιούν οι εργαζόμενοι, χωρίς άμεσες παρεμβάσεις, ο κίνδυνος να θρηνήσουμε ανθρώπινες ζωές δεν είναι απλώς θεωρητικός, αλλά απολύτως υπαρκτός.
Την ίδια ώρα στην κυβέρνηση του δόγματος «νόμος και τάξη» κανείς δεν μιλά για τον ελέφαντα στο δωμάτιο, που είναι η αποδεδειγμένη αποτυχία του συστήματος αυστηροποίησης των ποινών. Οι φυλακές μετατρέπονται σε αποθήκες ψυχών και σε χώρο που εγκυμονεί εκρήξεις, ολοένα και περισσότεροι ανήλικοι οδηγούνται εκεί χωρίς να μιλά κανείς για το πρωταρχικό αίτιο της παραβατικής συμπεριφοράς τους, τη βία που παράγεται στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, την όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, τον διαλυμένο κοινωνικό ιστό, την απαξίωση της δικαιοσύνης.
Το κατ’όνομα μόνο, σύστημα σωφρονισμού της χώρας, είναι άλλος ένας καθρέφτης μιας κυβέρνησης που όχι απλά δεν ακούει το sos των εργαζόμενων αλλά απαξιώνει δραματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα των κρατουμένων, έστω κι αν στην προκειμένη περίπτωση πρόκειται για την ευαίσθητη περίπτωση των ανηλίκων.