Από την αρχή της επαγγελματικής του πορείας ως αρχιτέκτονας, είτε ως ελεύθερος επαγγελματίας είτε ως συνεργάτης σε καταξιωμένα αρχιτεκτονικά γραφεία στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και την Αλεξανδρούπολη, ο Γιάννης Ιακωβάκης καταπιάστηκε κυρίως με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων κατοικίας. «Παρακολουθώντας, λοιπόν, ένα ποικίλο σύνολο έργων, με διαφορές στην κλίμακα και τις απαιτήσεις, κατάλαβα πόσο λείπει μια πραγματική προσαρμογή των δεδομένων στα μέτρα των ανθρώπων. Η αρχιτεκτονική, αλλά και η υλοποίησή της, είναι μια σύνθετη και απαιτητική διαδικασία, η οποία όμως δεν πρέπει να ξεχνά ότι υπηρετεί τον άνθρωπο. Πρέπει κανείς να ξεκινήσει αναρωτώμενος ποιος είναι ο άνθρωπος που θα εξυπηρετήσει η σύγχρονη κατοικία».
Τα περισσότερα διαμερίσματα δεν είναι σχεδιασμένα για να μας υποστηρίξουν καθώς μεγαλώνουμε. Κατοικούμε σε ένα κτιριακό απόθεμα που μπορεί να γίνει πρόβλημα, τόσο για εμάς όσο και για όσους θα το κατοικήσουν στο μέλλον. Ένας Έλληνας αρχιτέκτονας το έχει συνειδητοποιήσει και έχει ήδη εφαρμόσει, σε είκοσι αθηναϊκά σπίτια, εύκολες λύσεις για μια πιο ανεξάρτητη και ασφαλή γήρανση.
Η έλλειψη ή μη εφαρμογή κατάλληλων προδιαγραφών σε νέα και παλιά κτίρια δημιουργεί δυσκολίες στους χρήστες των κατοικιών, σε εμάς δηλαδή, ενώ συχνά προκαλούνται ατυχήματα. Από τον δημόσιο χώρο με τα παραμελημένα και κατεστραμμένα πεζοδρόμια έως τα ολισθηρά δάπεδα εντός του σπιτιού, η πιθανότητα μιας πτώσης αυξάνεται κάθε μέρα που μεγαλώνουμε.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, στην Ελλάδα έχουμε ετησίως τουλάχιστον 1.200 θανάτους από πτώσεις, με τους 1.100 από αυτούς να συμβαίνουν σε ηλικίες άνω των 75 ετών. Ταυτόχρονα, έχουμε περίπου 100.000 περιστατικά καταγμάτων, τα οποία αυξάνονται κάθε χρόνο. Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα βρίσκεται στη δεύτερη θέση με τον πιο γερασμένο πληθυσμό στην Ευρώπη, καθώς το 22% των πολιτών της είναι άνω των 65 ετών.
Στις ηλικίες άνω των 65 καταγράφονται ετησίως πτώσεις σε 1 στους 3 ανθρώπους, πράγμα που σημαίνει ότι το φαινόμενο αυτό επαναλαμβάνεται συνεχώς και ταλαιπωρεί τόσο τους ίδιους όσο και τις οικογένειές τους, ενώ φαίνεται πως επιβαρύνει ιδιαίτερα και το εθνικό σύστημα υγείας, καθώς τα κατάγματα κοστίζουν 1 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί στο 10% του προϋπολογισμού.
«Η συνειδητοποίηση του προβλήματος ήρθε για μένα όταν μια πελάτισσα, η οποία όταν σχεδιάσαμε το σπίτι της ήταν μια ανεξάρτητη ηλικιωμένη γυναίκα, άρχισε με τα χρόνια να αντιμετωπίζει νευρολογικά και κινητικά προβλήματα. Οι δυσκολίες που άρχισε να αντιμετωπίζει η κ. Ξανθούλα μέσα στο σπίτι της ήταν μεγάλες: δεν μπορούσε πλέον να μπει στη ντουζιέρα ή να βγει από την μπαλκονόπορτα, καθώς ένα μικρό χαμηλό εμπόδιο μπορούσε για την ίδια να είναι απροσπέλαστο. Η δυσκολία στην όραση και στον έλεγχο των άκρων της αποτελούσε εμπόδιο ακόμη και για τη χρήση της εστίας αφής στην κουζίνα ή του συστήματος ψύξης/θέρμανσης».
Σκαλοπάτια στις εισόδους, ανελκυστήρες περιορισμένων τετραγωνικών, σκάλες χωρίς κουπαστές, μπανιέρες με δύσκολη πρόσβαση και έλλειψη χειρολαβών, δάπεδα χωρίς τους κατάλληλους αντιολισθητικούς δείκτες, ντουλάπες μεγάλου ύψους και δυσπρόσιτοι αποθηκευτικοί χώροι, σκοτεινές αποθήκες και διάδρομοι: αυτά παρατηρεί στην πλειονότητα των πολυκατοικιών. «Το σύστημα της αντιπαροχής, δυστυχώς, δημιούργησε και συνεχίζει να δημιουργεί ένα σύνολο τυποποιημένων διαμερισμάτων, δίχως να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων που θα κατοικήσουν σε αυτά».
Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί σε έναν νέο και υγιή άνθρωπο να μην έχουν αποτελέσει ποτέ εμπόδιο, καθημερινά όμως ο ίδιος επικοινωνεί με εκείνους που έρχονται αντιμέτωποι με τα ίδια τους τα σπίτια καθώς μεγαλώνουν.
Τα τελευταία χρόνια, η πολεοδομική νομοθεσία έχει κατοχυρώσει ένα σύνολο προδιαγραφών που αφορούν την προσβασιμότητα στα νεόδμητα κτίρια, «πράγμα πολύ θετικό και αναγκαίο, καθώς άνθρωποι με κινητικές δυσκολίες είναι αποκλεισμένοι από το μεγαλύτερο κτιριακό απόθεμα της χώρας. Ωστόσο, ακόμη και στα σπίτια των τελευταίων ετών, παρατηρούμε ελλείψεις στον σχεδιασμό και στην πρόβλεψη χαρακτηριστικών ασφάλειας», επισημαίνει ο αρχιτέκτονας, που μέσω της μη κερδοσκοπικής Althyna προσπαθεί να δώσει λύσεις σε υφιστάμενες κατοικίες, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να ζουν ανεξάρτητα και με σιγουριά σε αυτές.
«Οι απαιτήσεις της αγοράς διαμορφώνουν τα διαμερίσματα με στενούς διαδρόμους, μη προσβάσιμους χώρους αποθήκευσης, εμπόδια στα οποία μπορεί κάποιος να σκοντάψει, αλλά και δάπεδα χωρίς τις κατάλληλες προδιαγραφές. Η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων, όμως, κατοικεί σε σπίτια με ακόμη πιο απαρχαιωμένες προδιαγραφές, με αποτέλεσμα τα ατυχήματα να αυξάνονται, αλλά και πολλοί συνάνθρωποί μας να μετατρέπονται σε φυλακισμένους στα ίδια τους τα σπίτια», παρατηρεί.
Ποιο είναι το πιο συχνό λάθος που συναντά σήμερα στον σχεδιασμό κατοικιών όσον αφορά την καθημερινή λειτουργικότητα; Σίγουρα, οι μπανιέρες που επιλέγουμε να βάλουμε ή που βρίσκουμε στα σπίτια που νοικιάζουμε μάς δημιουργούν κάποιες στιγμές έναν επιπλέον βαθμό δυσκολίας και κινδύνου. «Σε ηλικίες, ειδικά, όπου η αστάθεια και η δυσκολία στην κίνηση αρχίζουν να εμφανίζονται, καταλαβαίνει κανείς πως η μετακίνηση από το εσωτερικό στο εξωτερικό της μπανιέρας, ή το αντίστροφο, ειδικά όταν όλα είναι βρεγμένα και γλιστρούν, μετατρέπει τον χώρο του μπάνιου σε μια περιοχή αυξημένου κινδύνου».
Κατά τον Γιάννη Ιακωβάκη, συνήθως ένας άνθρωπος φτιάχνει το σπίτι του σε μια ηλικία από τα 30 έως τα 50 του χρόνια. Τότε είναι υγιής και τα προβλήματα υγείας δεν τον απασχολούν ιδιαίτερα. Επομένως, τα σπίτια που κατοικούμε σήμερα δεν έχουν φτιαχτεί με τρόπο που να προβλέπει ότι εμείς θα μείνουμε σε αυτά και όταν θα είμαστε 70, 80 ή 90 ετών. «Οι δυσκολίες του να αλλάξει το σπίτι του κάποιος σε αυτές τις ηλικίες είναι προφανώς πολλές. Σκέφτηκα, λοιπόν, έναν τρόπο ώστε αυτό να γίνεται πιο εύκολα και προσιτά, με απλές λύσεις που μπορούν να μετατρέψουν το σπίτι σε έναν ασφαλή και προσβάσιμο χώρο. Θεωρώ ότι αξίζει σε όλους μας να ζούμε με ασφάλεια στο ίδιο μας το σπίτι. Επιπλέον, οι καθημερινοί ρυθμοί στα αστικά κέντρα, αλλά και οι αποστάσεις από τον τόπο κατοικίας των γονιών μας, προσθέτουν έναν επιπλέον βαθμό ανησυχίας μέσα στη μέρα για την ασφάλεια και την ακεραιότητά τους».
Η Althyna έχει ξεκινήσει με σκοπό να δημιουργήσει ένα σύνολο υπηρεσιών για την ανεξάρτητη διαβίωση και την υγιή γήρανση. Η προσβασιμότητα μετατρέπεται σε μια εξατομικευμένη υπηρεσία, καθώς εφαρμόζονται λύσεις έπειτα από μελέτη του κάθε σπιτιού, αλλά και του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά. Αρχικά, αξιολογούν τον χώρο κατοικίας, από την είσοδο κιόλας της αυλής και όλους τους χώρους στο εσωτερικό του σπιτιού. Έπειτα, εντοπίζουν μικρά σημεία που μπορούν να διορθωθούν εύκολα, όπως η απομάκρυνση εμποδίων, διακοσμητικών επίπλων και μικρών χαλιών, δηλαδή πραγμάτων στα οποία μπορεί κάποιος να σκοντάψει, κυρίως τη νύχτα.
Στη συνέχεια, εξετάζουν το μπάνιο και τις σκάλες, αξιολογώντας αν διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές ώστε κάποιος να μπορεί να στηρίζεται επαρκώς κατά την κίνησή του και να μη γλιστρά στις επιφάνειες των δαπέδων. Η αντιμετώπιση θεμάτων στήριξης και αντιολισθηρότητας, αλλά και ο σωστός φωτισμός σε όλους τους χώρους, αποτελούν τις βασικές λύσεις που εφαρμόζουν στην πλειονότητα των περιπτώσεων.
Μέχρι τώρα, ο αρχιτέκτονας έχει βρεθεί σε τουλάχιστον είκοσι αθηναϊκά σπίτια, όπου στα μισά από αυτά έχουν ολοκληρωθεί ή έχουν προγραμματιστεί οι τροποποιήσεις. «Έχουμε λάβει ενδιαφέρον και από πόλεις και χωριά εκτός Αθήνας. Επικεντρωνόμαστε στο πρόβλημα και στην επίλυσή του, προσπαθώντας να εξυπηρετήσουμε όποιον μας καλεί, είτε για λόγους πρόληψης είτε για λόγους βοήθειας σε πιο απαιτητικές καταστάσεις. Οι λύσεις που περιγράφηκαν παραπάνω είναι ιδιαίτερα απλές και προσιτές, ωστόσο ορισμένες από αυτές απαιτούν την απαραίτητη προσοχή και κατάρτιση».