Η μάχη κατά των ψευδών ειδήσεων στη Φινλανδία ξεκινά από πολύ νωρίς, ήδη από την προσχολική ηλικία, καθώς οι μαθητές εκπαιδεύονται να αναγνωρίζουν deep fakes φτιαγμένα με τεχνητή νοημοσύνη.
Όπως αναφέρει το Euronews, εδώ και δεκαετίες η σκανδιναβική χώρα έχει ενσωματώσει συστηματικά την παιδεία στα μέσα ενημέρωσης στο εθνικό πρόγραμμα σπουδών, καλλιεργώντας από την ηλικία των τριών ετών δεξιότητες κριτικής σκέψης, ανάλυσης περιεχομένου και αναγνώρισης της παραπληροφόρησης.
Η εκπαίδευση αυτή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης και συνεκτικής εθνικής στρατηγικής κατά της παραπληροφόρησης, με στόχο να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των πολιτών απέναντι στην προπαγάνδα και τα fake news.
Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, οι εκπαιδευτικοί καλούνται να εντάξουν και τον γραμματισμό στην τεχνητή νοημοσύνη στο πρόγραμμα διδασκαλίας, ιδιαίτερα μετά την ένταση των ρωσικών εκστρατειών παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, που ακολούθησαν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ το 2023 προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Μόσχας, αν και η Ρωσία αρνείται ότι παρεμβαίνει στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών. Για τις φινλανδικές αρχές, ωστόσο, ο μιντιακός γραμματισμός συνδέεται άμεσα με τη δημοκρατική και εθνική ασφάλεια.
«Πιστεύουμε ότι οι ισχυρές δεξιότητες μιντιακού γραμματισμού είναι μια εξαιρετικά σημαντική πολιτική δεξιότητα», δήλωσε στο Euronews η Κία Χακάλα, παιδαγωγική σύμβουλος του Δήμου του Ελσίνκι. «Είναι κρίσιμες για την ασφάλεια της χώρας και για την ασφάλεια της δημοκρατίας μας».
Σε σχολεία όπως το Δημοτικό Σχολείο Ταπανίλα, σε γειτονιά βόρεια του Ελσίνκι, οι μαθητές μαθαίνουν από μικρή ηλικία να ξεχωρίζουν την αξιόπιστη πληροφορία από την παραπληροφόρηση.
Ο δάσκαλος Βίλε Βανχάνεν διδάσκει σε μαθητές της τετάρτης τάξης πώς να αξιολογούν ειδήσεις, ξεκινώντας από απλούς τίτλους και σύντομα κείμενα.
Σε πρόσφατα μαθήματα, οι μαθητές κλήθηκαν να καταγράψουν βασικά κριτήρια αξιοπιστίας μιας είδησης στο διαδίκτυο, ενώ πλέον προχωρούν και στην αναγνώριση περιεχομένου που έχει παραχθεί από τεχνητή νοημοσύνη, όπως εικόνες και βίντεο. «Ο γραμματισμός στην τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε θεμελιώδη δεξιότητα», σημείωσε ο ίδιος.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζουν και τα φινλανδικά μέσα ενημέρωσης. Κάθε χρόνο διοργανώνεται η «Εβδομάδα Εφημερίδων», κατά την οποία δημοσιογραφικό υλικό διανέμεται σε μαθητές. Το 2024, η εφημερίδα Helsingin Sanomat δημιούργησε ένα νέο «Αλφαβητάρι Μιντιακού Γραμματισμού», το οποίο μοιράστηκε σε όλους τους 15χρονους της χώρας.
«Θέλουμε να θεωρούμαστε ένας αξιόπιστος χώρος επαληθευμένων πληροφοριών, που παράγονται με διαφάνεια από ανθρώπους που γνωρίζεις», δήλωσε στο Euronews ο διευθυντής σύνταξης της εφημερίδας, Γιούσι Πούλινεν.
Ο μιντιακός γραμματισμός αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της φινλανδικής εκπαίδευσης από τη δεκαετία του 1990, ενώ ειδικά προγράμματα απευθύνονται και σε μεγαλύτερες ηλικίες, που συχνά είναι πιο ευάλωτες στην παραπληροφόρηση. Δεν είναι τυχαίο ότι η Φινλανδία κατατάσσεται σταθερά στις πρώτες θέσεις του Ευρωπαϊκού Δείκτη Μιντιακού Γραμματισμού για την περίοδο 2017–2023.
«Δεν είχαμε φανταστεί ότι ο κόσμος θα γινόταν τόσο βομβαρδισμένος από παραπληροφόρηση και ότι η ίδια η δημοκρατία θα δοκιμαζόταν τόσο έντονα», δήλωσε ο υπουργός Παιδείας Άντερς Άντλερκρόιτς.
Με την ταχύτατη εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, οι προκλήσεις γίνονται ολοένα και μεγαλύτερες. Όπως τόνισε στο Euronews η Μάρθα Τέρνμπουλ, διευθύντρια υβριδικής επιρροής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών στο Ελσίνκι, «ήδη είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς τι είναι αληθινό και τι όχι». Και προειδοποίησε ότι όσο η τεχνολογία εξελίσσεται προς πιο αυτόνομα συστήματα, η αναγνώριση της παραπληροφόρησης θα γίνεται ακόμη πιο απαιτητική.