Αύριο Πέμπτη συνεδριάζει το Κεντρικό Σύμβούλιο Νεώτερων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, αναφορικά με την αλλαγή χρήσης των μνημείων στον Λόφο Καστέλι, σην Παλιά Πόλη.
Το κτήριο, που παλαιότερα στέγαζε την 5η Μεραρχία αλλά και φυλακές, ανήκει στο Πολυτεχνείο Κρήτης, το οποίο το ενοικίασε σε εταιρεία για τη μετατροπή τους σε ξενοδοχείο.
Η απόφαση αυτή του Υπουργείου Πολιτισμού, προκάλεσε αντιδράσεις, με την Πρωτοβουλία Πολιτών Ενάντια στην Ξενοδοχοποίηση των μνημείων στον Λόφο Καστέλι, να εκδίδει την ακόλουθη ανακοίνωση:
«Η Πρωτοβουλία Πολιτών Ενάντια στην Ξενοδοχοποίηση των Μνημείων στον Λόφο Καστέλλι» καταγγέλει στον Χανιώτικο Λαό την αιφνιδιαστική ενέργεια του Υπουργείου Πολιτισμού να εισάγει αύριο Πέμπτη 26-2-2026 στην ημερήσια διάταξη της Συνεδρίασης του Κεντρικού Συμβουλίου Νεότερων Μνημείων την αλλαγή χρήσης των Μνημείων στον Λόφο Καστέλλι και την μετατροπή τους σε ξενοδοχείο.
Τα εν λόγω κτίσματα βρίσκονται στην εμβληματική κορυφή του λόφου που δεσπόζει στον ενετικό λιμένα. Ως γνωστόν, ο λόφος είναι το πιο στρατηγικό σημείο της πόλης και περιλαμβάνει πλήθος σημαντικών μνημείων διαχρονικής κατοίκησης της πόλης των Χανίων, μιας από τις αρχαιότερες πόλεις της Ευρώπης, με τη ζωή να ξεκινά ακριβώς εδώ, πριν περίπου 5.500 χρόνια από σήμερα.
Ιδιαίτερης μεγάλης σημασίας είναι η πρόσφατη ένταξη στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO του μινωικού ανακτορικού κέντρου της Κυδωνίας στον στον λόφο Καστέλλι. Θεωρούμε ότι οποιαδήποτε αξιοποίηση των κτηρίων και του μοναδικού ελεύθερου χώρου που τα περιβάλλει, πρέπει να διασφαλίζει τον δημόσιο χαρακτήρα τους και να είναι συμβατή με την κομβική τους θέση στην πόλη και τη μνημειακότητά τους.
Στον λόφο Καστέλλι υψώθηκε το μινωικό ανάκτορο, όπως το αποδίδει το περίφημο «σφράγισμα του δεσπότη», το οποίο βρέθηκε νότια του κτηρίου της Μεραρχίας. Στα κλασικά χρόνια, ο λόφος ήταν η ακρόπολη της αρχαίας Κυδωνίας. Στη βυζαντινή περίοδο ανήκει το εντυπωσιακό βυζαντινό τείχος και στον λόφο ιδρύθηκε μεγάλη βασιλική.
Στα βενετσιάνικα χρόνια χτίστηκε το Διοικητήριο των Ενετών και το παλάτι του Ρέκτορα. Στην εποχή της τουρκοκρατίας, εδώ ανεγέρθηκε το Οθωμανικό Διοικητήριο και το κονάκι του πασά. Στην ίδια θέση οικοδομήθηκε το κτήριο που υπήρξε το Διοικητήριο της Κρητικής Πολιτείας , το οποίο στη συνέχεια έγινε η έδρα της Μεραρχίας Κρητών.
Το κεντρικό κτήριο της Μεραρχίας χαρακτηρίστηκε το 2018 από το ΥΠΠΟΑ ως νεώτερο μνημείο με μία ισχυρή κήρυξη: “Υπέρ του χαρακτηρισμού ως νεώτερου μνημείου του κτηρίου του Διοικητηρίου – 5ης Μεραρχίας, καθώς αποτελεί τοπόσημο της πόλης των Χανίων και κτίσμα με αξιόλογα αρχιτεκτονικά τυπολογικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά, δείγμα αρχιτεκτονικής της ειδικής αυτής κατηγορίας Δημόσιων Κτηρίων – Διοικητηρίων. Η διατήρησή του συμβάλλει στην τεκμηρίωση της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής ιστορίας της πόλεως των Χανίων στα τέλη του 19ου αιώνα και κατά συνέπεια εμπλουτίζει το πολιτιστικό απόθεμά της”. Το περιεχόμενο της ανωτέρω κήρυξης δεν επιτρέπει την αλλαγή χρήσης και την ανάπτυξη και λειτουργία ιδιωτικής ξενοδοχειακής μονάδας.
Η παλιά πόλη των Χανίων, στον ιστορικό πυρήνα της οποίας βρίσκεται το μοναδικό αυτό σύνολο, εδώ και αρκετά χρόνια έχει μετατραπεί σε χώρο αναψυχής με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους, και κινδυνεύει να απολέσει την μνημειακή της ταυτότητα, ενώ η “μονοκαλλιέργεια” της τουριστικοποίησης ακυρώνει τη βιώσιμη εξέλιξή της και υποθηκεύει το μέλλον της.
Σύμφωνα με την ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου (2021) και τις απόψεις των αρμόδιων φορέων, η τοπική κοινωνία ζητά την αποκατάστασή τους και την αξιοποίησή τους με δημόσιο χαρακτήρα και κοινωφελείς χρήσεις για τις ανάγκες της πόλης. Επίσης, τόσο το ΤΕΕ – ΤΔΚ όσο και οι επιστημονικοί σύλλογοι Αρχιτεκτόνων, Τοπογράφων και Πολιτικών Μηχανικών, με κοινή απόφασή τους υποστηρίζουν τις “Κοινωφελείς Λειτουργίες” για την ιδιοκτησία του Πολυτεχνείου, όπως περιγράφονται στο Άρθρο 6 του ΠΔ 59/18, στις οποίες περιλαμβάνονται Εκπαίδευση και Πολιτιστικές εγκαταστάσεις.
-Καλούμε όλους τους φορείς και τους κατοίκους της πόλης να αντιδράσουν στην επιχειρούμενη αλλαγή της χρήσης των Μνημείων.
-Καλούμε την κυβέρνηση να αποσύρει άμεσα από την ημερήσια διάταξη την απαράδεκτη αυτή εισήγηση.
Ανακοίνωηση εξέδωσε επίδης και η παράταξη «Όνειρο Είναι τα Χανιά»:
Αιφνιδιαστικά και πέρα από κάθε αρχή και κανονισμό, το Υπουργείο Πολιτισμού εισηγείται αύριο, Πέμπτη, στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων την αλλαγή χρήσης της περιοχής του Λόφου Καστέλλι και την ξενοδοχοποίησή του.
Διερωτώμαστε με ποιο δικαίωμα προτείνεται από κρατικό υπουργείο: καταπάτηση του νόμου (4178/2013, με τις τροποποιήσεις στον ν. 5079/2023, άρθρο 30, παρ. 2), παράβαση του αρχαιολογικού νόμου 4858/2021 (ως προς τις ισχυρές κηρύξεις της περιοχής και των ίδιων των μνημείων), αλλαγή χρήσης γης, ενώ είναι ισχύουσες και δεσμευτικές οι χρήσεις (εκπαιδευτικές και στρατιωτικές) που ορίζει το τελευταίο ΓΠΣ του 1988, και ξενοδοχοποίηση ανακηρυγμένου από την UNESCO μνημείου;
Ο αγώνας φορέων, πολιτών και θεσμών για την αποτροπή της ξενοδοχοποίησης του σημαντικότατου και ανακηρυγμένου ιστορικού και αρχαιολογικού χώρου που συνιστά ο Λόφος Καστέλλι υπήρξε σαφής, ευρύτατος και διαρκής. Ομόφωνα ψηφίσματα από την πλευρά της τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν διακηρύξει σε όλους τους τόνους ότι ο Λόφος Καστέλλι χρειάζεται και θα παραμείνει δημόσιος και προσβάσιμος σε όλους.
Καλούμε άμεσα τον Δήμο Χανίων να παρασταθεί στη συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 2026 και να υπερασπιστεί με όλα τα σύννομα επιχειρήματα τη βούληση της τοπικής κοινωνίας και την ιστορία της πόλης.
Επίσης, η Νέα Αριστερά Χανίων σε ανακοίνωσή της αναφέρει:
Το πολύκροτο θέμα της αλλαγής χρήσης σε ξενοδοχείο των ιστορικών κτηρίων-μνημείων του συγκροτήματος του Πολυτεχνείου Κρήτης στην κορυφή του λόφου Καστέλλι Χανίων, στην καρδιά της Παλιάς Πόλης, εισάγεται αύριο στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων για έγκριση ή μη της μελέτης για μετατροπή των μνημείων σε ξενοδοχείο, παρότι σύμφωνα με το ισχύον Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) του Δήμου Χανίων στον χώρο επιτρέπονται μόνο εκπαιδευτικές χρήσεις και ιδιαίτερες (στρατιωτικές), δεσμευτικά και χωρίς εξαιρέσεις.
Η συγκεκριμένη ενέργεια, η οποία γίνεται κατά παράβαση του νόμου 4178/2013 (με τις τροποποιήσεις στον ν. 5079/2023, άρθρο 30, παρ. 2), δεν λαμβάνει υπόψη της και σχετικές διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου 4858/2021 ως προς τις ισχυρές κηρύξεις της περιοχής και των ίδιων των μνημείων.
Το Υπουργείο Πολιτισμού ξεχνά ότι το μινωικό ανακτορικό κέντρο στον λόφο Καστέλλι εντάχθηκε πρόσφατα στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Κωφεύει απέναντι στις αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων για τον δημόσιο χαρακτήρα του συγκροτήματος με κοινοφελείς λειτουργίες. Τάσσεται απέναντι στην τοπική κοινωνία και τους θεσμούς που έχουν εκφραστεί ομόψυχα εναντίον μιας τέτοιας αλλαγής της χρήσης.
Παραθέτουμε χαρακτηριστικά το ομόφωνο ψήφισμα από τον Δήμο Χανίων: «Δηλώνουμε απερίφραστα ότι καταδικάζουμε οποιαδήποτε εξέλιξη παρέμβασης του κεντρικού κράτους που θα επιδιώξει να επιβάλει τη λειτουργία των ιστορικών κτιρίων με εμπορευματικά κριτήρια , κόντρα στις αποφάσεις και την θέληση της τοπικής κοινωνίας και ζητούμε από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς αυτά να αξιοποιηθούν προς όφελος του χανιώτικου λαού, με δημόσιο χαρακτήρα και για κοινωφελείς χρήσεις» (2024).
Για όλους τους παραπάνω λόγους καταδικάζουμε την εισαγωγή του θέματος στο ΚΣΝΜ και ζητάμε την απόσυρσή του.