Το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο μέσα από εργασία του Εργαστηρίου Σχεδιομελέτης, Κατεργασιών και Αυτοματισμών (DMA) του Τμήματος Ηλεκτρονικών Μηχανικών αξιοποιεί τεχνολογίες τρισδιάστατης αποτύπωσης για να «ζωντανέψει» την ιστορία μνημείων της Κρήτης, συμβάλλοντας στην εκπαίδευση του κοινού και την προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς
Ένα μοναδικό «παράθυρο» στο παρελθόν των Χανίων ανοίγει το Εργαστήριο Σχεδιομελέτης, Κατεργασιών και Αυτοματισμών (DMA) του Τμήματος Ηλεκτρονικών Μηχανικών του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου (ΕΛΜΕΠΑ), μέσα από έργα που αξιοποιούν σύγχρονες τεχνολογίες τρισδιάστατης αποτύπωσης και ανακατασκευής ιστορικών μνημείων.
Ανάμεσα στα σημαντικά έργα είναι η ψηφιακή αναπαράσταση του φρουρίου του Φιρκά, όπως ήταν περίπου το 1645, λίγο πριν από την κατάληψη της πόλης από τους Οθωμανούς. Το έργο εντάσσεται σε ευρωπαϊκή συνεργασία με τίτλο «Ζώντας για πάντα στο παρελθόν», στην οποία συμμετέχουν πανεπιστήμια και φορείς από την Ιταλία, την Πολωνία, τη Ρουμανία, την Αλβανία και την Κύπρο.
Στόχος του προγράμματος είναι η δημιουργία ψηφιακών τρισδιάστατων μοντέλων σημαντικών μνημείων της ευρωπαϊκής ιστορίας, συμβάλλοντας τόσο στη διατήρηση της πολιτιστικής μνήμης όσο και στην καλύτερη κατανόηση του παρελθόντος από το ευρύ κοινό.
Μιλώντας στο ZARPA RADIO 89,6 ο καθηγητής του τμήματος Ηλεκτρονικών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου, Μανώλης Μαραβελάκης, αναφέρθηκε στο έργο του εργαστηρίου και στα νέα σχέδια που εκπονεί. Αναλυτικότερα:
Από τους χάρτες του 1600 στο τρισδιάστατο μοντέλο
Για την ανακατασκευή του Φιρκά, η ερευνητική ομάδα του ΕΛΜΕΠΑ συνδύασε σύγχρονες τεχνολογίες φωτογραμμετρίας με ιστορικές πηγές και χάρτες του 17ου αιώνα. Αρχικά δημιουργήθηκε ένα τρισδιάστατο μοντέλο του μνημείου όπως διατηρείται σήμερα. Στη συνέχεια, τα τμήματα που δεν σώζονται πλέον συμπληρώθηκαν με βάση ιστορικούς χάρτες της περιόδου της Ενετοκρατίας.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η αξιοποίηση χαρτών του 1618 και του 1625 του Κορνέρ, οι οποίοι αποτυπώνουν τις οχυρώσεις των Χανίων εκείνης της εποχής. Μέσα από αυτή τη διαδικασία κατέστη δυνατή η προσέγγιση της μορφής που είχε το φρούριο πριν από τις μεγάλες αλλαγές που ακολούθησαν την οθωμανική κατάκτηση.
Το ψηφιακό μοντέλο περιλαμβάνει ακόμη και λεπτομέρειες όπως τα βενετικά κανόνια που σώζονται μέχρι σήμερα στον χώρο του φρουρίου, τα οποία αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία της οχυρωματικής ιστορίας της πόλης. Μάλιστα, όπως επεσήμανε ο κ. Μαραβελάκης, σύμφωνα με τις καταγραφές υπήρχαν περισσότερα από 300 κανόνια εκείνη την περίοδο στις ενετικές οχυρώσεις των Χανίων. Δύο από αυτά τα κανόνια βενετικής περιόδου υπάρχουν ακόμη, μέχρι σήμερα, μέσα στο φρούριο Φιρκά.
Η τρισδιάστατη ανακατασκευή του Φιρκά υλοποιήθηκε σε συνεργασία με τον επίκουρο καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης, Θανάση Μαίλη. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Digital Europe Programme (DIGITAL) και στο έργο “Lip3D – Living forever the Past through a 3Digital world”, που αξιοποιεί σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όπως ανέφερε στο ZARPA RADIO, ο κ. Μαραβελάκης: ” Ο Φιρκάς επιλέχθηκε από εμάς, από την ομάδα των Χανίων, γιατί είναι ένα μνημείο που έχει περάσει πολλές ιστορικές περιόδους. Η περίοδος που επιλέξαμε να αποδώσουμε ήταν η περίοδος πριν από την εισβολή των Οθωμανών, δηλαδή γύρω στο 1645. Ήταν ένα σημείο καμπής για το μνημείο, γιατί μετά έγιναν αρκετές αλλαγές. Ο στόχος μας ήταν να το προσεγγίσουμε όσο το δυνατόν πιο κοντά στη μορφή που είχε τότε, πριν από την επίθεση των Οθωμανών.
Συνδυάσαμε την υπάρχουσα κατάσταση με τεκμηρίωση, δηλαδή καταγράψαμε τη σημερινή μορφή του Φιρκά με τεχνικές φωτογραμμετρίας. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργήσαμε ένα τρισδιάστατο μοντέλο του μνημείου όπως είναι σήμερα.
Ωστόσο, η σημερινή κατάσταση παρουσιάζει ελλείψεις, καθώς κάποια τμήματα του μνημείου δεν διασώζονται πλέον. Αυτά τα κομμάτια τα συμπληρώσαμε με βάση ιστορικούς χάρτες. Χρησιμοποιήσαμε χάρτες από το αρχειακό υλικό του αείμνηστου αρχαιολόγου Μιχάλη Ανδριανάκη, με τον οποίο είχα την τύχη να συνεργαστώ, μέσω του κ. Μαίλη, στενού συνεργάτη του.
Συγκεκριμένα αξιοποιήσαμε χάρτες του 1618 και του 1625 του Κορνέρ, οι οποίοι αποτύπωναν τις οχυρώσεις της πόλης των Χανίων κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας. Από αυτούς εντοπίσαμε τα τμήματα που λείπουν σήμερα, κάτι που αποτέλεσε και μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες της αναπαράστασης, ώστε να αποδώσουμε με ακρίβεια τη μορφή του μνημείου.
Για παράδειγμα, σήμερα όπως περπατάμε από τη Λιακάδα προς τον φάρο, αυτός ο δρόμος δεν υπήρχε τότε.
Δεν υπήρχαν τα νεότερα κτίσματα που βλέπουμε σήμερα, ούτε το επίπεδο του δρόμου ήταν το ίδιο. Δεν υπήρχε επίσης το ενετικό κτίσμα πίσω από το φρούριο ούτε η οδός Θεοτοκοπούλου που ενώνει σήμερα την παλιά πόλη. Εκείνο το σημείο ήταν κλειστό.Έτσι, συνδυάσαμε την τωρινή αποτύπωση με ιστορικά στοιχεία και τους χάρτες και καταλήξαμε σε αυτή την ανακατασκευή.
Η τεχνολογία στην υπηρεσία της ιστορίας και της εκπαίδευσης
Οι ψηφιακές αναπαραστάσεις μνημείων δεν αποτελούν μόνο ερευνητικό εργαλείο, αλλά και ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό μέσο εκπαίδευσης. Όπως επισήμανε ο κ. Μαραβελάκης, όταν ένα μνημείο παρουσιάζεται μέσα από ένα τρισδιάστατο περιβάλλον και αποδίδεται όπως ήταν στο παρελθόν, γίνεται πολύ πιο εύκολα κατανοητό από μαθητές, επισκέπτες και το ευρύ κοινό.
Με αυτόν τον τρόπο η ιστορία «ζωντανεύει», επιτρέποντας στους θεατές να αντιληφθούν καλύτερα τη λειτουργία των χώρων, την καθημερινότητα των ανθρώπων και τη σημασία των μνημείων στην εξέλιξη της πόλης.
Τα έργα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο στην εκπαίδευση όσο και σε μουσεία, ψηφιακές εκθέσεις και εφαρμογές πολιτιστικού τουρισμού, συμβάλλοντας παράλληλα στην ανάδειξη της ιστορικής ταυτότητας των Χανίων.
Νέες ψηφιακές ανακατασκευές στα Χανιά
Το εργαστήριο του ΕΛΜΕΠΑ συνεχίζει την έρευνα και σε άλλα μνημεία της πόλης. Αυτή την περίοδο βρίσκεται σε εξέλιξη η ψηφιακή τεκμηρίωση και ανακατασκευή της Πύλης της Άμμου και του προμαχώνα Mocenigo, ενός σημείου των ενετικών οχυρώσεων που σήμερα αντιμετωπίζει προβλήματα φθοράς λόγω της διάβρωσης από τη θάλασσα.
”Ήδη δουλεύουμε με φοιτητές πάνω σε κάποια μνημεία των Χανίων. Ένα παράδειγμα είναι ο προμαχώνας Mocenigo στο Κουμ Καπί. Πρόκειται για ένα σημείο όπου ήδη υπάρχουν προβλήματα λόγω της διάβρωσης από τη θάλασσα. Έχουμε ξεκινήσει την τεκμηρίωση, έχουμε δημιουργήσει το τρισδιάστατο μοντέλο και προχωράμε στην ψηφιακή ανακατασκευή και αυτού του μνημείου”.
”Η δημιουργία τρισδιάστατων μοντέλων τέτοιων μνημείων δεν συμβάλλει μόνο στην ιστορική μελέτη τους, αλλά και στη διατήρηση της μνήμης τους σε περίπτωση που υποστούν φθορές στο μέλλον” επεσήμανε ο κ. Μαραβελάκης.
Ανοιχτό εργαστήριο για μαθητές και κοινό
Παράλληλα, το εργαστήριο ανοίγει συχνά τις πόρτες του σε σχολεία, δίνοντας τη δυνατότητα σε μαθητές να γνωρίσουν από κοντά τις τεχνολογίες ψηφιακής αποτύπωσης και να δουν πώς δημιουργούνται τρισδιάστατα μοντέλα μνημείων και αντικειμένων πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μέσα από τέτοιες δράσεις, η τεχνολογία γίνεται γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, συμβάλλοντας στην κατανόηση της ιστορίας αλλά και στην προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς των Χανίων σε ένα ευρύτερο κοινό.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη εργασία αποτελεί συνέχεια μιας σειράς αντίστοιχων ψηφιακών ανακατασκευών από το ίδιο εργαστήριο. Στο παρελθόν έχουν παρουσιαστεί τρισδιάστατες αποτυπώσεις σημαντικών μνημείων της αρχαιότητας, όπως ο Ναός του Απόλλωνα στους Δελφούς και η Σφίγγα των Ναξίων, αναδεικνύοντας τη δυνατότητα των νέων τεχνολογιών να «ζωντανεύουν» την ιστορία.