Σύνοψη
Το 98,8% από 10.500+ δείγματα αίματος που εξετάστηκαν στις ΗΠΑ βρέθηκαν θετικά σε τουλάχιστον ένα χημικό PFAS. Το 98,5% των ατόμων έφερε ταυτόχρονα πολλαπλούς τύπους από αυτά τα «παντοτινά χημικά» στον οργανισμό του. Το γραμμικό PFOA (υπερφθοροεξανοσουλφονικό οξύ), το οποίο συνδέεται με προβλήματα στο ανοσοποιητικό, το ήπαρ και τον θυρεοειδή, βρέθηκε στο 97,9% των δειγμάτων. Τα PFAS εντοπίζονται σε είδη καθημερινής χρήσης, από αντικολλητικά σκεύη μαγειρικής και αδιάβροχα ρούχα μέχρι ηλεκτρονικές συσκευές. Τα ευρήματα αυξάνουν την πίεση στην Ε.Ε. για αυστηρότερες απαγορεύσεις εισαγωγής και χρήσης προϊόντων με PFAS.
Η σύγχρονη βιομηχανία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε συνθετικά υλικά για να προσφέρει προϊόντα ανθεκτικά στο νερό, τους λεκέδες και τη θερμότητα. Το κόστος, ωστόσο, αποδεικνύεται βαρύ για τη δημόσια υγεία.
Μια νέα, εξαιρετικά εκτενής επιστημονική μελέτη έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που πολλοί τοξικολόγοι υποψιάζονταν εδώ και χρόνια: τα συνθετικά «παντοτινά χημικά» (PFAS) έχουν πλέον ενσωματωθεί στη βιολογία μας. Με τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων στο Journal of Occupational and Environmental Hygiene, τα δεδομένα δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης, καθώς σχεδόν το σύνολο του πληθυσμού που εξετάστηκε φέρει τις συγκεκριμένες ενώσεις στο αίμα του.
Τα PFAS (υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες) είναι μια ομάδα άνω των 10.000 συνθετικών χημικών ενώσεων, γνωστών ως «παντοτινά χημικά» επειδή δεν διασπώνται στο περιβάλλον ή τον ανθρώπινο οργανισμό. Η νέα έρευνα της NMS Labs, η οποία ανέλυσε πάνω από 10.500 δείγματα αίματος, απέδειξε ότι το 98,8% των ανθρώπων φέρει τουλάχιστον ένα PFAS, ενώ το 98,5% φέρει πολλαπλούς τύπους.
Κύρια σημεία της μελέτης:
Μέγεθος Δείγματος: 10.566 δείγματα ορού και πλάσματος, ένα από τα μεγαλύτερα datasets παγκοσμίως. Ποσοστό Ανίχνευσης: 98,8% θετικά σε τουλάχιστον ένα PFAS (μόνο 19 δείγματα, δηλαδή 0,18%, είχαν κάτω από το όριο του 0.1 ng/mL). Συνδυασμοί: Εντοπίστηκαν 58 διαφορετικοί χημικοί συνδυασμοί. Ο πιο κοινός περιλάμβανε πέντε διαφορετικά PFAS. Κυρίαρχη Ένωση: Το γραμμικό PFOA εντοπίστηκε στο 97,9% των δειγμάτων.
Ο μηχανισμός συσσώρευσης: Πού κρύβονται στην καθημερινότητα μας
Ο λόγος για τον οποίο τα PFAS αποκαλούνται «παντοτινά» σχετίζεται με τον εξαιρετικά ισχυρό χημικό δεσμό άνθρακα-φθορίου (C-F), ο οποίος είναι ένας από τους ισχυρότερους στην οργανική χημεία. Αυτό τα καθιστά ανθεκτικά στη θερμότητα, το νερό και το λάδι. Εξαιτίας αυτών των ιδιοτήτων, χρησιμοποιούνται μαζικά τις τελευταίες δεκαετίες σε μια τεράστια γκάμα προϊόντων:
Αντικολλητικά τηγάνια και σκεύη: Η κλασική επικάλυψη Teflon ήταν από τις πρώτες πηγές έκθεσης. Ρουχισμός και υφάσματα: Αδιάβροχα μπουφάν, παπούτσια εξωτερικών χώρων και υφάσματα επιπλώσεων που αντέχουν στους λεκέδες. Συσκευασίες τροφίμων: Κουτιά από πίτσες, χάρτινα περιτυλίγματα για fast food και σακούλες για ποπ-κορν στα μικροκύματα. Ηλεκτρονικά είδη: Χρησιμοποιούνται ευρέως στην κατασκευή ημιαγωγών, στα καλώδια υψηλής απόδοσης και στις οθόνες των smartphones.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτά τα προϊόντα φθείρονται, πλένονται ή απορρίπτονται. Τα PFAS μεταφέρονται στο νερό, στο έδαφος και εν τέλει στην τροφική αλυσίδα. Όπως επισημαίνει η επικεφαλής τοξικολόγος Δρ. Laura Labay, «τα άτομα συνήθως κουβαλούν στο σώμα τους ένα φορτίο που αποτελείται από πέντε ή περισσότερα PFAS, με διαφορετικές ιδιότητες βιοσυσσώρευσης και χρόνους ημιζωής».
Η παραδοσιακή τοξικολογία μελετά τον αντίκτυπο μιας μεμονωμένης ουσίας. Η μελέτη της NMS Labs, ωστόσο, υπογραμμίζει την κρισιμότητα των μιγμάτων. Η ταυτόχρονη παρουσία PFOA, PFOS και των νεότερων αντικαταστατών τους σημαίνει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός δέχεται μια συνδυαστική πίεση. Η ιατρική κοινότητα έχει ήδη συνδέσει τα PFAS με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο των νεφρών και των όρχεων, προβλήματα στον θυρεοειδή αδένα, μειωμένη γονιμότητα, αυξημένη χοληστερόλη και μειωμένη ανοσολογική απόκριση (π.χ. χαμηλότερη αποτελεσματικότητα εμβολίων).
Παρότι η συγκεκριμένη μελέτη διεξήχθη στις ΗΠΑ, ο αντίκτυπος αφορά άμεσα την ευρωπαϊκή αγορά. Λόγω της παγκοσμιοποιημένης αλυσίδας εφοδιασμού, τα προϊόντα που περιέχουν PFAS βρίσκονται στα ράφια των ευρωπαϊκών (και ελληνικών) καταστημάτων, ενώ τα χημικά αυτά ανιχνεύονται ήδη σε υπόγεια ύδατα σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης.
Σε επίπεδο Ε.Ε., βρίσκεται σε εξέλιξη μια τεράστια ρυθμιστική προσπάθεια από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Προϊόντων (ECHA) για τον πλήρη περιορισμό και την απαγόρευση κατασκευής και εισαγωγής πάνω από 10.000 PFAS. Για τον Έλληνα καταναλωτή, αυτό σταδιακά μεταφράζεται σε αλλαγές στο ράφι. Ήδη παρατηρούμε πως οι μεγαλύτερες εταιρείες ρουχισμού εξωτερικών δραστηριοτήτων λανσάρουν τεχνολογίες “PFC-free”, ενώ στα οικιακά σκεύη, τα τηγάνια με κεραμική επίστρωση προωθούνται ως η ασφαλής εναλλακτική. Η αλλαγή αυτή, ωστόσο, συχνά συνοδεύεται από αύξηση της τελικής τιμής στα ελληνικά καταστήματα, καθώς η βιομηχανία επωμίζεται το κόστος της έρευνας για νέα, ασφαλέστερα υλικά.