«Γιατί έγιναν τα δάχτυλά μου σαν σταφίδες;», είναι μια απορία για το δέρμα των χεριών που ακούγεται χρόνια τώρα από παιδιά και ενήλικες μετά από αρκετή ώρα στη θάλασσα. Ads Κάποτε οι επιστήμονες πίστευαν ότι οι αυτές οι ρυτίδες εμφανίζονται επειδή τα δάχτυλα «φουσκώνουν» σαν σφουγγάρι, απορροφώντας νερό.
Όμως αυτή η εξήγηση δεν στέκει, καθώς για να δημιουργηθούν τέτοια «αυλακώματα», τα δάχτυλα θα έπρεπε να αυξηθούν υπερβολικά σε μέγεθος.
Η πραγματική απάντηση έχει να κάνει πολύ περισσότερο με τα νεύρα μας παρά με το ίδιο το δέρμα, τονίζει το σχετικό άρθρο του popularscience. Ads Το μυστικό του «άτριχου» δέρματος
Το δέρμα στις παλάμες και στα πέλματα είναι ξεχωριστό, εξηγεί ο δερματολόγος Ντανίλο ντελ Κάμπο από την Κλινική Δέρματος του Σικάγου.
Ονομάζεται glabrous skin (άτριχο δέρμα), από τη λατινική λέξη glaber που σημαίνει «φαλακρός».
Αυτή η άτριχη επιφάνεια είναι κομβική για την αίσθηση του περιβάλλοντος, διότι είναι γεμάτη υποδοχείς που μετατρέπουν τα ερεθίσματα από την επιδερμίδα σε ηλεκτρικά σήματα, τα οποία «διαβάζει» ο εγκέφαλος.
Και δεν είναι προνόμιο μόνο του ανθρώπου. Το άτριχο δέρμα σχηματίζει, για παράδειγμα, τις παράξενες προεξοχές που χρησιμοποιεί ο αστερομύτης τυφλοπόντικας για να «χαρτογραφεί» τον κόσμο γύρω του, αλλά και το επάνω μέρος του ράμφους του πλατύποδα.
Σε ανάλυση άτριχο δέρματος σε αρουραίους, βρέθηκε ότι η αναλογία «γρήγορων» προς «αργούς» νευρικούς κλάδους ήταν τριπλάσια στο άτριχο δέρμα σε σχέση με το τριχωτό.
Το στοιχείο – κλειδί ήρθε από μια μελέτη πολιομυελίτιδας πριν 90 χρόνια
Οι γιατροί άρχισαν να υποψιάζονται ότι αυτή η πυκνή νεύρωση του άτριχου δέρματος σχετίζεται με το ζάρωμα, χάρη σε μια σχεδόν εκατονταετή παρατήρηση, λέει η δερματολόγος Λόρεν Τάλια από τη Νορθγουέστερν Μέντισιν.
Σε εργασία του 1936, οι Σερ Τζορτζ Γουάιτ Πίκερινγκ και Τόμας Λιούις περιέγραψαν περιστατικά ανθρώπων με νευρική βλάβη από πολιομυελίτιδα που είχαν κάτι εντυπωσιακό: δαχτυλάκια σχεδόν “αντιρυτιδικά” στο νερό. Όσο κι αν τα μούλιαζαν, παρέμεναν λεια, «σαν μάρμαρο».
Κοινός παρονομαστής ήταν βλάβη στο μέσο νεύρο (median nerve), που κατεβαίνει κατά μήκος του χεριού και συνδέει κινητικά και αισθητικά την παλάμη και το αντιβράχιο. Το νεύρο αυτό αποτελεί και σημαντική «γέφυρα» με το συμπαθητικό νευρικό σύστημα.
Όταν «χαλάει» το σύστημα «μάχης ή φυγής»
Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι εκείνο που ετοιμάζει το σώμα για δράση. Στην καρδιά ανεβάζει ρυθμό και δύναμη σύσπασης. Στο μάτι διαστέλλει την κόρη για να μπει περισσότερο φως. Αυτές είναι οι κλασικές αντιδράσεις «μάχης ή φυγής».
Έρευνες τη δεκαετία του 1970 έδειξαν ότι η βλάβη στις συμπαθητικές συνδέσεις που περνούν από το μέσο νεύρο ήταν εκείνη που μπλόκαρε το ζάρωμα. Έτσι, το «μούλιασμα του χεριού σε ζεστό νερό» αναγνωρίστηκε ως ένα χρήσιμο κλινικό τεστ για τέτοιου τύπου νευρική βλάβη.
Η εξήγηση του μηχανισμού: όχι «φούσκωμα», αλλά αλλαγή στη ροή αίματος
Χρειάστηκε να φτάσουμε στο 2003 για να ξεκαθαριστεί το «πώς» ακριβώς το συμπαθητικό σύστημα ζαρώνει τα δάχτυλα.
Σε εκείνη τη μελέτη, οι ερευνητές παρακολούθησαν πώς αλλάζει η αιμάτωση των χεριών μετά την εμβάπτιση στο νερό.
Το ζάρωμα συνόδευε μια αιφνίδια πτώση της ροής αίματος στα δάχτυλα. Η μείωση οφειλόταν στο ότι το συμπαθητικό σύστημα στένευε τα αιμοφόρα αγγεία του χεριού – μια διαδικασία που λέγεται αγγειοσύσπαση.
Με απλά λόγια: δεν «φουσκώνει» το δέρμα, αλλά «μαζεύεται» το υποκείμενο «υπόστρωμα» επειδή αλλάζει η κυκλοφορία, και έτσι δημιουργούνται οι χαρακτηριστικές ρυτίδες.
Μ’ αυτόν τον τρόπο χαρτογραφήθηκε ο μηχανισμός. Έμενε, όμως, το μεγάλο ερώτημα: γιατί το σώμα το κάνει;
Γιατί συμβαίνει: Οι ρυτίδες είναι εργαλείο πρόσφυσης
Η απάντηση δόθηκε σε μελέτη του 2021. Ο ερευνητής Νικ Ντέιβις από το Πανεπιστήμιο Μητροπολιτικής του Μάντσεστερ οργάνωσε πείραμα στο Βρετανικό Μουσείο Επιστήμης. Αξιολόγησε πόσο καλά οι επισκέπτες μπορούσαν να πιάσουν στεγνά και βρεγμένα αντικείμενα.
Έπειτα τους ζήτησε να βυθίσουν τα χέρια τους σε ζεστό νερό και, αφού εμφανίστηκαν ρυτίδες, ξαναμέτρησε τη λαβή τους.
Όποιος έχει παλέψει να πιάσει ένα μπουκάλι σαμπουάν στο ντους ξέρει ότι τα βρεγμένα αντικείμενα θέλουν περισσότερη δύναμη.
Η ανάλυση του Ντέιβις έδειξε ότι τα ζαρωμένα δάχτυλα πιάνουν ευκολότερα βρεγμένα αντικείμενα από ότι τα βρεγμένα αλλά μη ζαρωμένα.
«Εξελικτικά», λέει η Τάλια, «ίσως υπήρχε πλεονέκτημα για τους προγόνους μας, ώστε να μπορούν να αρπάζουν ψάρια από το νερό». Και οι πρόγονοί μας που περπατούσαν ξυπόλητοι πιθανότατα ωφελούνταν επίσης, καθώς θα μπορούσαν να διασχίζουν ρυάκια και ποτάμια με λιγότερο γλίστρημα, χάρη στα ζαρωμένα πέλματα.
«Μου αρέσει να λέω ότι το δέρμα είναι το παράθυρο προς ολόκληρο το σώμα», καταλήγει ο ντελ Κάμπο.