Σύνοψη
Απαγορεύεται η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) για παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών στην Ελλάδα, με έναρξη ισχύος την 1η Ιανουαρίου 2027. Η σχετική νομοθετική ρύθμιση θα κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή το καλοκαίρι του 2026. Στόχος της απόφασης είναι η προστασία της ψυχικής υγείας και η αντιμετώπιση του «εθιστικού σχεδιασμού» των πλατφορμών (TikTok, Instagram, κλπ.). Η κυβέρνηση επιδιώκει να αποτελέσει η Ελλάδα παράδειγμα, ασκώντας πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση για ενιαία αντιμετώπιση του ζητήματος. Αναμένεται εξειδίκευση των τεχνικών μέτρων επαλήθευσης ηλικίας (age verification) από τα υπουργεία Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Υγείας και Επικρατείας.
Η ελληνική κυβέρνηση προχωρά σε μια καθοριστική παρέμβαση στο ψηφιακό τοπίο της χώρας, ανακοινώνοντας την ολική απαγόρευση της χρήσης πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Η απόφαση, η οποία γνωστοποιήθηκε μέσω βιντεοσκοπημένου μηνύματος του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο TikTok, θέτει την Ελλάδα ανάμεσα στα πρώτα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που λαμβάνουν κάθετα μέτρα περιορισμού πρόσβασης με βάση ηλικιακά κριτήρια.
Το μέτρο προγραμματίζεται να τεθεί σε πλήρη ισχύ από την 1η Ιανουαρίου του 2027. Η συγκεκριμένη χρονική απόσταση κρίνεται απαραίτητη αφενός για τη σωστή προετοιμασία του νομοθετικού πλαισίου (το οποίο θα έρθει προς ψήφιση το καλοκαίρι του 2026) και αφετέρου για τη δημιουργία των απαραίτητων τεχνολογικών εργαλείων ελέγχου και επαλήθευσης ηλικίας από την πλευρά της πολιτείας και των παρόχων υπηρεσιών διαδικτύου.
Η καθολική απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών θα τεθεί σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ το σχετικό νομοσχέδιο θα κατατεθεί και θα ψηφιστεί εντός του καλοκαιριού του 2026. Η υλοποίηση θα βασιστεί σε νέα τεχνολογικά πρωτόκολλα επαλήθευσης ηλικίας, σε συνεργασία με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Ο βασικός άξονας της κυβερνητικής επιχειρηματολογίας στηρίζεται στα πλέον πρόσφατα επιστημονικά και ιατρικά δεδομένα σχετικά με την ανάπτυξη του εφηβικού εγκεφάλου και τις επιπτώσεις της υπερκατανάλωσης περιεχομένου. Όπως επισημάνθηκε κατά την ανακοίνωση, ο αλγοριθμικός σχεδιασμός πλατφορμών όπως το TikTok και το Instagram (infinite scroll, γρήγορη εναλλαγή οπτικών ερεθισμάτων, σύστημα ανταμοιβής μέσω dopamine loops) έχει συνδεθεί άμεσα με διαταραχές ύπνου, αυξημένα επίπεδα άγχους και προβλήματα συγκέντρωσης.
Το επιχειρηματικό μοντέλο αυτών των εταιρειών βασίζεται αποκλειστικά στη διατήρηση της προσοχής του χρήστη για το μέγιστο δυνατό χρονικό διάστημα προκειμένου να σερβιριστούν περισσότερες διαφημίσεις. Ο σχεδιασμός αυτός, ο οποίος συχνά χαρακτηρίζεται ως εγγενώς εθιστικός, στοχεύει στις νευρολογικές αντιδράσεις, κάτι που καθιστά τον αυτοέλεγχο από πλευράς των παιδιών πρακτικά αδύνατο. Η πολιτεία, μέσω αυτής της παρέμβασης, επιδιώκει να δημιουργήσει ένα ψηφιακό “δίχτυ ασφαλείας”, αναγνωρίζοντας ότι ο γονικός έλεγχος από μόνος του δεν επαρκεί απέναντι σε συστήματα μηχανικής μάθησης βελτιστοποιημένα για εθισμό.
Το μεγάλο στοίχημα για την επιτυχία του μέτρου είναι η τεχνική υλοποίηση της επαλήθευσης ηλικίας. Μέχρι σήμερα, οι πλατφόρμες βασίζονται στο σύστημα “self-declaration” (ο ίδιος ο χρήστης δηλώνει την ημερομηνία γέννησής του κατά την εγγραφή), κάτι που παρακάμπτεται χαρακτηριστικά εύκολα.
Για να έχει η απαγόρευση πρακτικό αποτέλεσμα, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης θα κληθεί να δημιουργήσει ή να υιοθετήσει ένα κεντρικό σύστημα πιστοποίησης. Αν και οι λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν στην προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου από τους αρμόδιους Υπουργούς (Δ. Παπαστεργίου, Α. Γεωργιάδης, Α. Σκέρτσος), η αγορά εξετάζει ήδη διάφορα μοντέλα. Ένα από αυτά είναι η διασύνδεση με κυβερνητικές πύλες (τύπου Gov.gr) όπου ο κηδεμόνας θα πιστοποιεί την ηλικία της συσκευής/χρήστη, ή η χρήση τεχνολογιών Zero-Knowledge Proof, ώστε να επιβεβαιώνεται πως ο χρήστης είναι άνω των 15, χωρίς να δίνονται επιπλέον προσωπικά δεδομένα στην πλατφόρμα.
Η Ελλάδα φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν «δοκιμαστικό σωλήνα» για τέτοιου είδους τεχνολογικές πολιτικές στην Ευρώπη, πιέζοντας ταυτόχρονα την Ευρωπαϊκή Ένωση να υιοθετήσει αυστηρότερες προβλέψεις στο πλαίσιο του Digital Services Act (DSA) για την προστασία των ανηλίκων.
Η συζήτηση για τον περιορισμό των social media στις μικρές ηλικίες έχει ωριμάσει τεχνολογικά και κοινωνικά. Δεν μιλάμε πλέον για «δαιμονοποίηση» της τεχνολογίας, αλλά για ρυθμιστική προσαρμογή απέναντι σε προϊόντα που σχεδιάστηκαν εξ αρχής για να μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής (screen time) μέσω αλγορίθμων συμπεριφορικής ψυχολογίας.
Ωστόσο, ως τεχνολογικό μέσο, οφείλουμε να εξετάσουμε την πρακτική εφαρμογή. Η ιστορία του διαδικτύου έχει δείξει ότι οι γεωγραφικοί και ηλικιακοί περιορισμοί (geoblocking, age-gates) συνήθως οδηγούν σε άνθιση εργαλείων παράκαμψης, όπως τα VPNs και οι πλαστές ψηφιακές ταυτότητες. Το βάρος δεν πέφτει μόνο στην ψήφιση του νόμου, αλλά στην ανάπτυξη ενός API επαλήθευσης ηλικίας που θα είναι αδιάβλητο, ασφαλές ως προς τα προσωπικά δεδομένα (GDPR compliant) και ταυτόχρονα εύχρηστο. Η επιτυχία ή η αποτυχία αυτής της νομοθεσίας δεν θα κριθεί στις προθέσεις, αλλά καθαρά στον κώδικα και στην αρχιτεκτονική του συστήματος που θα αναλάβει το μπλοκάρισμα, καθώς και στην πραγματική προθυμία των τεχνολογικών κολοσσών (Meta, ByteDance) να συμμορφωθούν άμεσα με τα τοπικά ρυθμιστικά πλαίσια.
@kyriakosmitsotakis_ Αποφασίσαμε να προχωρήσουμε σε κάτι δύσκολο αλλά απαραίτητο: να απαγορεύσουμε την πρόσβαση στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών. ♬ original sound – Kyriakos Mitsotakis