«Οι παρακάτω πολιτικοί κρατούμενοι, διαφόρων πολιτικών πεποιθήσεων, εγκάθειρκτοι της χούντας γιατί εναντιωθήκαμε στα σχέδιά της, φυλακισμένοι στην υγρή φυλακή του Γεντί Κουλέ Θεσσαλονίκης που ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός έκρινε τελείως ακατάλληλη, καταγγέλλουμε στην ελληνική και διεθνή κοινή γνώμη ότι: Εδώ και έναν μήνα η διεύθυνση της φυλακής εφαρμόζοντας χιτλερικές μεθόδους, μας δίνει μόνο ψωμί, πετώντας το φαγητό μας μπροστά στα μάτια μας στους σκουπιδοτενεκέδες, σαν τιμωρία γιατί αρνούμαστε να συμμορφωθούμε στις πρόσφατες παράλογες διαταγές της που δεν εφαρμόζονται σε καμιά άλλη φυλακή της Ελλάδας.
Το «Γεντί Κουλέ – η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» αποτελεί ένα σπουδαίο έργο του Σπύρου Κουζινόπουλου, και χρειάστηκαν δεκαετίες για την συλλογή όλων αυτών των πολύτιμων στοιχείων και της ιστορικής καταγραφής τους.
Δεν θα επεκταθώ σε τεχνικά ζητήματα, τα οποία ασφαλώς θα απασχολήσουν τους ειδικούς επιστήμονες που θα αναλύσουν συνολικά το θέμα αυτού του υπέροχου βιβλίου. Θα μιλήσω σαν πρώην κρατούμενος του Γεντί Κουλέ την περίοδο της δικτατορίας.
Το Γεντί Κουλέ είναι μία μαχαιριά στην καρδιά της πόλης και της χώρας, ένα αγκάθι, μια πληγή που είναι πάντα ανοιχτή. Είναι φορτισμένο με ισχυρούς συμβολισμούς και πολλές σημασίες, συγκινεί, συνταράσει και στοιχειώνει την συλλογική συνείδηση και μνήμη.
Είναι το κολαστήριο, το κάτεργο, το μπουντρούμι, ο λάκκος του μαρτυρίου του θανάτου, οι αλυσίδες στα χέρια και τα σίδερα στα πόδια, οι αμπάρες, η υγρασία, η απομόνωση, η εκμηδένιση, η απόγνωση, το ψυχικό τσάκισμα, ο εγκλεισμός, η κακουχία, ο εξευτελισμός σώματος και ψυχής, η κακομεταχείριση, ο βασανισμός, ο καταποντισμός της ύπαρξης, η απελπισία, ο πόνος, ο καημός, η αποξένωση, η ματαίωση κάθε ελπίδας, ο χωρισμός, οι λυγμοί της μάνας.
Και πάνω από όλα το φτερούγισμα του θανάτου πάνω και μέσα στις ακτίνες και στα κελιά, στην γερμανική κατοχή και στον εμφύλιο, όταν δολοφονούνταν νέα παιδία με ατιμωτική πορεία από το Γεντί στη γύρω περιοχή των Συκεών, με χειροπέδες και απάνθρωπη μεταχείριση, ως την χαριστική βολή και την ταφή σε ομαδικό τάφο, χωρίς να αποδώσουν τους νεκρούς στους οικείους τους και χωρίς να ανακοινώσουν μέχρι σήμερα, επί ογδόντα περίπου χρόνια, τον τόπο των ομαδικών τάφων παραβιάζοντας και καταπατώντας με κυνισμό τα ταφικά έθιμα που από την αρχαιότητα και τον χριστιανισμό τηρούνται στην Ελλάδα:
Ο νεκρός αποδίδεται στους οικείους να τον πλύνουν, να τον στολίσουν, να τον θρηνήσουν και να παρηγορηθούν μεταξύ τους.
Από την πλευρά των πολιτικών κρατουμένων, το Γεντί συμβολίζει: την αντίσταση των ανθρώπων στην τυραννία κάθε εξουσίας, την ελπίδα, την αντοχή, το θάρρος, την αυταπάρνηση, την αυτοθυσία, το κουράγιο, την αδάμαστη άρνηση σε ότι αφοπλίζει την ελευθερία, την πίστη στα ιδανικά, την αξιοπρέπεια της άρνησης, την υπερηφάνεια των πιστεύω, την αφοβία στον θάνατο.
Για αυτό είναι πολύπτυχο το Γεντί Κουλέ. Έδωσε έμπνευση σε ποιητές, λογοτέχνες, συνθέτες και απλούς ανθρώπους να υμνήσουν την αντοχή των ανθρώπων, να καταπιαστούν με τα βάσανα των κρατουμένων, να καυτηριάσουν τις απάνθρωπες συμπεριφορές, να καταγράψουν την απόγνωση της μάνας.
Ο Μανώλης Αναγνωστάκης που έμεινε χρόνια φυλακισμένος στο Γεντί καταδικασμένος σε θάνατο, γράφει στο ποίημά του με τίτλο «Μιλώ» για τα προαύλια των φυλακών και για το δάκρυ των μελλοθανάτων.
Ο Απόστολος Καλδάρας, που φοιτητής έμενε στην Ακρόπολη έχοντας οπτική επαφή με το Γεντί, έγραψε το εμβληματικό «Νύχτωσε χωρίς Φεγγάρι».
Ο Βαμβακάρης «Αντιλαλούν οι φυλακές, τ’ Ανάπλι και ο Γεντί Κουλές»’.
Σε αυτό το κολαστήριο έμειναν για κάποια περίοδο, όσοι καταδικάστηκαν από τα έκτακτα στρατοδικεία του ’67. Ένας από αυτούς είμαι και εγώ.
Η πρώτη μου εμπειρία με το Επταπύργιο ήταν παραμονές της δίκης, στο αναρρωτήριο. Μετά την καταδίκη έκανα ένα τρίμηνο στο Γεντί, κατόπιν φυλακές Αβέρωφ και από εκεί φυλακές Αίγινας.
Όταν διαλύθηκαν οι φυλακές στην Αίγινα μετά την απόδραση Ζαμπέλη, είκοσι περίπου κρατούμενοι επιστρέψαμε στο Γεντί. Σας διαβάζω την καταγγελία μας για την υποδοχή μας στο Επταπύργιο, με διευθυντή τον Αδαμόπουλο, που περιέχεται στο βιβλίο του Κουζινόπουλου (σελ. 252):
..Στο διάστημα αυτό αναγκασθήκαμε να δαπανήσουμε τα ελάχιστα χρήματά μας, αγοράζοντας τα στοιχειώδη για την συντήρησή μας.
Επειδή όμως τα χρήματά μας εξαντλούνται και η απαράδεκτη αυτή κατάσταση δεν μπορούσε να συνεχιστεί, διακόψαμε την αγορά τροφίμων και τώρα είμαστε χωρίς τροφή, καταδικασμένοι στην αργή συστηματική εξόντωση από την πείνα που μας επιβάλλουν. Περιορίζουν ακόμη και τα τρόφιμα που μας φέρνουν οι συγγενείς μας, δίνοντάς μας ποσότητες κατά την κρίση τους και επιστρέφοντας τα υπόλοιπα, προσπαθώντας να μας εκβιάσουν και να μας αναγκάσουν να υποκύψουμε από την εξάντληση.
Ανάμεσά μας βρίσκονται τέσσερις άρρωστοι με χρόνιες ασθένειες: Αραμπατζόγλου Μιχάλης, Δούκας Παναγιώτης, Καλούδης Νίκος και Κωτσάκης Δημήτριος για τους οποίους ο γιατρός της φυλακής έχει γνωματεύσει εδώ και μήνες πως θα πρέπει να μεταχθούν αμέσως σε άλλες φυλακές και που μάταια περιμένουν μεταγωγή.
Κάνουμε έκκληση στο ΔΕΣ, σε όλους τους ελεύθερους δημοκρατικούς ανθρώπους μέσα και έξω από την Ελλάδα και ζητάμε βοήθεια και συμπαράσταση, με την ελπίδα πως οι ενέργειες και οι πιέσεις τους θα φέρουν κάποιο αποτέλεσμα πριν είναι αργά. Οι πολιτικοί κρατούμενοι του Γεντί Κουλέ:
Αναστασιάδης Ανέστης, Απανωμεριτάκης Νίκος, Αραμπατζόγλου Μ., Αρμένης Ν., Δούκας Π., Καλούδης Ν., Καπαγέρωφ Π., Καράτζης Γ., Καρυωτάκης Κ., Κωτσάκης Δ., Όχονος Επ., Παπουτσής Θ., Ράπανος Βας., Τάντσης Αν., Φίλιας Αθ., Χατζούδης Ν., Χλωρός Ν.»
Στην απάνθρωπη συμπεριφορά στο Γεντί, διευθυντής του οποίου ήταν ο Αδαμόπουλος, έδωσε τέλος μετά από έξη μήνες ο εισαγγελέας εφετών Κατεβαίνης, μετά από επίσκεψη του.
Την περίοδο εκείνη των έξη μηνών οι μισοί προσβληθήκαμε από φυματίωση χωρίς να το γνωρίζουμε, καθώς δεν γινόταν καμία εργαστηριακή εξέταση, κάτι το οποίο μάθαμε όταν βγήκαμε έξω από την φυλακή και αδυνατούσαμε να περπατήσουμε.
Οι μόνες απορριφθείσες αιτήσεις για υπό όρους απόλυση των κρατουμένων ήταν αυτές των κρατουμένων του Γεντί Κουλέ και απορρίφθηκαν από τον τότε εισαγγελέα Αργύρη Τσίχλα, χαρακτηρίζοντάς μας: ‘’αναρχικόν στοιχείον χρήζων περεταίρω σωφρονισμού’’. Ο Τσίχλας «επιβραβεύτηκε» γι’ αυτές του τις αποφάσεις και προήχθη σε εισαγγελέα εφετών.
Θα ήθελα επίσης να μιλήσω για την πιο άδικη, την πιο απάνθρωπη δολοφονία, γιατί περί δικαστικής δολοφονίας πρόκειται, αυτή του ανάπηρου από τα βασανιστήρια Νίκου Νικηφορίδη, 24 ετών, που εκτελέστηκε το 1952 στο Γεντί Κουλέ, γιατί μάζευε υπογραφές για την ‘’Έκκληση της Στοκχόλμης’’, για τον πυρηνικό αφοπλισμό, έκκληση που υπέγραψαν ο Αϊνστάιν , ο Μπ. Ράσελ και διάφορες άλλες προσωπικότητες.
Πριν κλείσω την μικρή αυτή αναφορά μου στο Γεντί Κουλέ, θα ήθελα να δηλώσω ότι η καθιέρωση εισιτηρίου για την είσοδο σε αυτόν τον μαρτυρικό χώρο, αποτελεί προσβολή της ιστορίας του.
Το Γεντί θα έπρεπε να λειτουργεί ως εργαστήρι διαμόρφωσης συνειδήσεων, που θα αποτελέσουν στις επόμενες γενιές φράγμα αποτροπής επανεμφάνισης των αποτρόπαιων πρακτικών και επιβολών κατά της δημοκρατίας.
Φημολογείται ότι έξω από το Επταπύργιο θα γίνει ένα μνημείο με το όνομα Εθνικής Συμφιλίωσης. Διερωτώμαι: είναι δυνατή η συμφιλίωση του άοπλου θύματος με τον οπλισμένο θύτη του;
Θεωρώ, τέλος, ότι μια από τις ακτίνες του Επταπυργίου θα έπρεπε να είχε παραχωρηθεί στον ΣΦΕΑ, για τη δημιουργία μουσείου Εθνικής Αντίστασης τόσο της Ναζιστικής όσο και της Χουντικής περιόδου.