Οι ανεξάρτητες οργανώσεις που για τέταρτη χρονιά καταθέτουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκθεση για την κατάσταση του Κράτους Δικαίου στη χώρα στο πλαίσιο του ετήσιου ελέγχου των εθνικών συστημάτων που πραγματοποιεί η Κομισιόν, συνοψίζουν τα ευρήματα της έκθεσης για το 2025 με το «κάθε πέρσι και καλύτερα». Από τις υποκλοπές έως την Πύλο, τα Τέμπη και άλλες εκφάνσεις της κοινωνικής και πολιτικής ζωής, η υποχώρηση του Κράτους Δικαίου επιταχύνεται ανησυχητικά.
Η έλλειψη λογοδοσίας, ο έλεγχος της Δικαιοσύνης και των Aνεξάρτητων Aρχών, η στοχοποίηση της δημοσιογραφίας, των ΜΚΟ και πολιτών που επιμένουν να φωτίζουν φαινόμενα ανομίας, τα τεράστια προβλήματα στη νομοθέτηση, ανησυχούν πολύ τους παρατηρητές που επιμένουν πως είναι εξαιρετικά επείγον να μιλήσουμε για τη νομιμότητα, σε αντίθεση με την προτροπή του πρωθυπουργού.
Το σχόλιο του Κυριάκου Μητσοτάκη σε σχέση με την επέμβαση Τραμπ στην Βενεζουέλα, «Τώρα δεν είναι η ώρα να μιλήσουμε για τη νομιμότητα» έδωσε εξάλλου τον τίτλο στη συνέντευξη Tύπου που πραγματοποιήθηκε σήμερα στην «Ίριδα» για τηn κατάσταση του Κράτους Δικαίου στην Ελλάδα από τις ανεξάρτητες οργανώσεις HIAS Ελλάδος, Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), Vouliwatch, Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), Homo Digitalis, Reporters United και Solomon.
Μεγάλο ενδιαφέρον είχαν όσα είπε – όπως θα διαβάσετε παρακάτω – στη συνέντευξη Tύπου και η κα Αικατερίνα Παπανικολάου, δικηγόρος και πρώην μέλος της ΑΔΑΕ, η οποία καρατομήθηκε με παράνομες διαδικασίες από την κυβέρνηση με αφορμή τη στάση της στο θέμα των υποκλοπών. Η κα Παπανικολάου ήταν η μόνη που αντικαταστάθηκε από την ΑΔΑΕ μετά τη λήξη της θητείας της, κατά τη συνεδρίαση της Διάσκεψης Προέδρων με πλειοψηφία 2,75/5 αντί των 3/5. Αμέσως μετά, η Αρχή σταμάτησε να στηρίζει τις επίμονες εισηγήσεις του τότε επικεφαλής της, Χρήστου Ράμμου, για συνέχιση της διερεύνησης του σκανδάλου.
Νομοθεσία: Το 2025 περισσότερα από 250 άρθρα ψηφίστηκαν χωρίς διαβούλευση
Στην παρουσίαση της έκθεσης, ο Στέφανος Λουκόπουλος, Διευθυντής του Vouliwatch, δήλωσε πως «Τα θεσμικά αντίβαρα παρουσιάζονται απροετοίμαστα για να αντιμετωπίσουν το κύμα του αυταρχισμού. Ένας αυταρχισμός που δεν επιβάλλεται βίαια, αλλά ένα κομμάτι συμπολιτών λόγω ανασφάλειας οικονομικής και φόβου εξαιτίας της ασάφειας που επικρατεί, τον κανονικοποιεί και τον φέρνει στην εξουσία».
Τόνισε επίσης πως: « …η ρίζα των προβλημάτων είναι στον τρόπο που παράγουμε νομοθεσία. Η κακή νομοθέτηση δεν είναι τεχνικό πρόβλημα αλλά η αιτία που παράγει πολλά συμπτώματα στο κράτος δικαίου. Τα στοιχεία μιλούν από μόνα. Το 2025 περισσότερα από 250 άρθρα ψηφίστηκαν χωρίς διαβούλευση. Το 80% των νομοσχεδίων περιείχαν το «και λοιπές διατάξεις» άσχετες ρυθμίσεις. Η πρακτική αυτή έχει γίνει κανόνας. 44 από τα 53 κατατέθηκαν την ίδια ή την προηγούμενη μέρα!…..Σε μια εποχή όπου τα θεσμικά αντίβαρα δείχνουν ευάλωτα, όπου η μη νομιμότητα τείνει να γίνει κανονικότητα, ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών είναι να ενεργεί ως φύλακας των δημοκρατικών θεσμών. Όχι από ιδεολογική σκοπιά, αλλά από την πεποίθηση ότι η δημοκρατία απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση και έλεγχο της εξουσίας.»
Ποινικό σύστημα: δρακόντειο για τους πολίτες όχι για το κράτος
Στη συνέχεια πήρε τον λόγο ο Μίνως Μουζουράκης, δικηγόρος στην Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA), ο οποίος δήλωσε: «Το αίτημα για ανεξάρτητη, πραγματική διερεύνηση και απόδοση δικαιοσύνης είναι επιτακτικό και συλλογικό, από την Πύλο ως τα Τέμπη, από τη θάλασσα ανοιχτά της Χίου ως τους σέρβερ των υποκλοπών. Μέχρι να είναι η χώρα κράτος δικαίου και κράτος δίκαιο για όλες και όλους μας.»
Πιο συγκεκριμένα επισήμανε: «Το σύστημα Δικαιοσύνης και ειδικά το ποινικό γίνεται ολοένα και πιο δρακόντιο για πολίτες αλλά εξακολουθεί να αδυνατεί να ελέγξει αδικήματα από πλευράς κράτους» Έφερε σαν παράδειγμα τη διερεύνηση υποθέσεων όπως οι υποκλοπές, τα Τέμπη, η Πύλος, οι εξαφανίσεις και επαναπροωθήσεις προσφύγων, η αστυνομική βία κλπ
«Οι έρευνες που διεξάγει η δικαιοσύνη δεν είναι μόνο αναποτελεσματικές, υπολείπονται των ελάχιστων εγγυήσεων που προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα . Γι’αυτό καταδικαζόμαστε διαρκώς ως χώρα για παραβιάσεις αλλά και για αδυναμία απόδοσης δικαιοσύνης».
Πρόσθεσε επίσης πως: δημόσιες δηλώσεις όπως το «ανθρώπινο λάθος» στην περίπτωση των Τεμπών και το «πιστεύω του λιμενικούς» στην πρόσφατη περίπτωση στη Χίο παραβιάζουν εχέγγυα αυτού που ονομάζουμε δίκαιη δίκη.
Υπογράμμισε πως παρά την καταδίκη της χώρας Στρασβουργο για τα συστηματικά pushbacks μέχρι σήμερα δεν έχουμε ούτε μία ποινική δίωξη ενώ όλες οι υποθέσεις είναι στο αρχείο. Την ταυτόχρονη στοχοποίηση ανθρώπων που ζητούν ασφάλεια και των ΜΚΟ Τις συνεχείς στη διάρκεια της 5ετίας συστάσεις από τον ΟΗΕ την ΕΕ κα. οι οποίες αγνοούνται επιδεικτικά από την ελληνική κυβέρνηση και τέλος τη στοχοποίηση δικηγόρων όπως το πρόσφατο παράδειγμα των Γεωργούλη και Χούλη στην υπόθεση της Χίου.
Όσο για το νέο νόμο για τα μέλη ΜΚΟ σημείωσε «Είναι πιο βαριά η ποινή για ένα μέλος μιας ΜΚΟ από βασανιστήρια στον ποινικό κώδικα. Η ώρα να μιλήσουμε για νομιμότητα είναι τώρα».
Η Δανάη Μαραγκουδάκη, δημοσιογράφος στο Solomon ξεκίνησε με την πρωτοφανή επίθεση του κυβερνητικού εκπροσώπου κ. Μαρινάκη στον δημοσιογράφο Χρήστο Αβραμίδη.
«Έχουμε εκλογές στην ΕΣΗΕΑ σήμερα αλλά η ΕΣΗΕΑ δεν έβγαλε ανακοίνωση για να καταδικάσει την επίθεση Μαρινάκη». Είπε επίσης πως: «Τα τελευταία χρόνια γίνεται συχνά συζήτηση σχετικά με την ανεξαρτησία των ΜΜΕ και τη συγκέντρωση ιδιοκτησίας σε λίγους επιχειρηματίες. Στην Ελλάδα, η πραγματική πολυφωνία παραμένει ζητούμενο. Μια υγιής δημοκρατία προϋποθέτει έναν ανεξάρτητο Τύπο που μπορεί να ελέγχει την εξουσία χωρίς φόβο ή εξαρτήσεις».
Υπογράμμισε την εξάρτηση ρυθμιστικών αρχών όπως το ΕΣΡ. «Μέσα υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να κάνουν δουλειά, αλλά είναι ευάλωτο σε πολιτικές παρεμβάσεις, υποχρηματοδοτούμενο, υποστελεχωμένο κλπ»
Μίλησε για την αδιαφάνεια στην ιδιοκτησία των ΜΜΕ, τις SLAP αγωγές και την συγκέντρωση όλο και περισσότερων ΜΜΕ στα χέρια λίγων. «Ο νόμος που ψηφίστηκε τον Οκτώβριο αφορούσε την ΕΡΤ αλλά και το πως θα ενσωματωθούν ευρωπαϊκοί κανόνες για ανεξαρτησία στα ΜΜΕ. Κάποια πράγματα σημαντικά παραλήφθηκαν από το νομοσχέδιο. Όπως η βάση δεδομένων για την ιδιοκτησία των ΜΜΕ. Πρέπει να ξέρουμε ποιοι είναι οι πραγματικοί ιδιοκτήτες» είπε προσθέτοντας πως τα περισσότερα ΜΜΕ είναι επιβαρυμένα με δάνεια και δεν αναρτώνται πουθενά τα ποσά που εισπράττει το κάθε μέσο από κρατική διαφήμιση.
Επείγει να καταλύσουμε τον εναγκαλισμό πολιτικής και δικαστικής εξουσίας
Στη συνέντευξη Τύπου παρενέβη επιπλέον η Αικατερίνα Παπανικολάου, δικηγόρος και πρώην μέλος της ΑΔΑΕ, η οποία ανέδειξε τις βασικές προκλήσεις για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα σήμερα.
Ξεκίνησε με ένα παράδειγμα από την Αμερική που δείχνει ότι «στα αμερικανικά ήθη η ιδιότητα συνταγματικού παρατηρητή τυποποιείται συστηματικά. Η συνεισφορά τους όμως είναι καθοριστική. Χωρίς δική τους ανταπόδειξη δεν θα ήταν δυνατή να μάθουμε τις συνθήκες δολοφονίας των Πρίτι και Γκουντ».
«Ο κόσμος που γνωρίζαμε δεν υφίσταται πλέον. Είναι σημαντική η τεκμηριωμένη καταγραφή ως προς τα ελλείμματα των αντιβάρων» επισημαίνει και μιλά για υπετροφικά κυβερνητικά μορφώματα.
«Η έκθεση δεν επιτρέπει αισιοδοξία. Σε όλες τις εκφάνσεις του το κράτος δικαίου εμφανίζεται σημαντικά υπολειπόμενο . Το λιγότερο που οφείλουμε είναι να ανανεώσουμε τη διαθεσιμότητα μας. Δεν έχουμε παρά τη δύναμη της φωνής μας» καταλήγει.
Στην ερώτηση του tvxs πως μπορεί να αντιμετωπιστεί η άρνηση της ελληνικής πολιτείας να συμμορφώνεται με τις εις βάρος της αποφάσεις ευρωπαϊκών και διεθνών δικαστηρίων η κ. Παπανικολάου απάντησε:
«Ένα από τα τραύματα στο ελληνικό Σύνταγμα είναι πως προστέθηκε μια παράγραφος. Η παράγραφος αυτή προβλέπει πως η διοίκηση έχει υποχρέωση να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις. Προστέθηκε δηλαδή η αυτονόητη υποχρέωση. Είναι μια διεθνώς πρωτότυπη διάταξη που φτιάχτηκε για να υπενθυμίζει το σύνταγμα την αυτονόητη υποχρέωση. Η ιστορία αυτής της διάταξης ανατρέχει ακριβώς σε αυτή τη συστηματική αδυναμία της διοίκησης να συμμορφώνεται. Καταλαβαίνετε με αφορμή αυτό γιατί βρισκόμαστε εδώ σήμερα».
Ο κ. Μουζουράκης πρόσθεσε πως: «Η έκδοση μιας δικαστικής απόφασης είναι μια αφετηρία για συμμόρφωση. θα σας δώσω ένα παράδειγμα: έχουν περάσει δύο χρόνια μη συμμόρφωσης της ΕΥΠ σε σχέση με ενημέρωση προσώπου που έχει παρακολουθηθεί. Το ίδιο παρατηρούμε και σε άλλα. πχ δικαστήριο δικαιωμάτων του ανθρώπου καταδικάζει τη χώρα για το αν έχει εχέγγυα να ερευνήσει αποτελεσματικά τις παραβιάσεις. Βγαίνει στο Στρασβουργο μια απόφαση και ο άνθρωπος που έχει δικαιωθεί στην πράξη δεν έχει τίποτα γιατί η χώρα δεν συμμορφώνεται. Ωστόσο υπάρχει όργανο για την παρακολούθηση εκτέλεσης των αποφάσεων. Η Ελλάδα υποχρεούται να εξηγεί τι κάνει για να προλάβει επόμενες παραβιάσεις. Εκεί όμως επίσης υπάρχουν πολλά κενά».
Την εκδήλωση συντόνισε ο Θοδωρής Χονδρόγιαννος.