Ριζικές αλλαγές στην Ευρώπη και ένα διαφορετικό πλαίσιο για τους μετανάστες χωρίς νόμιμα έγγραφα, φέρνει νέος κανονισμός που προβλέπει ευκολότερες απελάσεις, δημιουργία κέντρων κράτησης εκτός ΕΕ και ισόβια απαγόρευση εισόδου στην Ευρώπη. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δέχονται σφοδρή κριτική ότι μιμούνται στοιχεία της σκληρής κατασταλτικής πολιτικής στη μετανάστευση από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ.
Πιο συγκεκριμένα, όπως αναφέρει ο Guardian, νέος κανονισμός θα επιτρέπει στις αρχές να πραγματοποιούν εφόδους σε κατοικίες ανθρώπων για την εκτέλεση εντολών απέλασης. Άτομα που αντιμετωπίζουν εντολή απέλασης και θεωρούνται μη συνεργάσιμα ή ύποπτα διαφυγής θα μπορούν να κρατούνται έως και δύο χρόνια, με δυνατότητα παράτασης έως τους 30 μήνες, σε σύγκριση με το ισχύον ανώτατο όριο κράτησης των 18 μηνών.
Σε όσους αρνούνται να συμμορφωθούν με εντολή απέλασης μπορεί να περικόπτονται επιδόματα ή άλλες παροχές.
Ο κανονισμός θα επιτρέπει επίσης τη δημιουργία «κέντρων επιστροφής» εκτός της ΕΕ όπου άτομα χωρίς νόμιμα έγγραφα θα κρατούνται για αδιευκρίνιστα χρονικά διαστήματα εν αναμονή της επιστροφής τους στη χώρα καταγωγής τους.
Αρκετές χώρες της ΕΕ βρίσκονται ήδη σε συνομιλίες με κράτη, κυρίως στην Αφρική, για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί καμία συμφωνία.
Το κείμενο που συμφωνήθηκε τη Δευτέρα, έπειτα από τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ των βασικών θεσμών της ΕΕ, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, θα επιτρέπει την έρευνα κατοικιών «ή άλλων σχετικών χώρων» καθώς και την κατάσχεση προσωπικών αντικειμένων, προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με τις εντολές απέλασης.
Η κράτηση θα επιτρέπεται ακόμη και για ασυνόδευτους ανηλίκους και οικογένειες με παιδιά, «ως έσχατο μέτρο» και «για το συντομότερο χρονικό διάστημα, λαμβάνοντας υπόψη το συμφέρον του παιδιού», σύμφωνα με ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Άτομα που θεωρούνται κίνδυνος για την ασφάλεια ενδέχεται να αντιμετωπίζουν ισόβια απαγόρευση εισόδου στην ΕΕ, σε σύγκριση με το σημερινό ανώτατο όριο των 10 ετών.
Η ΕΕ εκτιμάει ότι τα συγκεκριμένα μέτρα θα αυξήσουν τις επιστροφές ατόμων στα οποία έχει απορριφθεί το δικαίωμα ασύλου, όσων έχουν υπερβεί τη διάρκεια της βίζας τους ή δεν διαθέτουν δικαίωμα διαμονής. Σήμερα μόνο περίπου το 20% των ατόμων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ επιστρέφουν επιτυχώς στις χώρες καταγωγής τους.
Αξιωματούχοι της ΕΕ χαιρέτισαν τον νόμο ως σημαντικό βήμα για τη διαχείριση της μετανάστευσης στην Ένωση. «Με τους νέους κανόνες έχουμε μεγαλύτερο έλεγχο στο ποιος μπορεί να έρθει στην ΕΕ, ποιος μπορεί να παραμείνει και ποιος πρέπει να φύγει», δήλωσε ο Επίτροπος Μετανάστευσης της ΕΕ, Μάγκνους Μπρούνερ, ο οποίος συνέταξε τις αρχικές προτάσεις.
Οι επικριτές κατηγόρησαν την ΕΕ ότι αντιγράφει πρακτικές της αμερικανικής Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE), η οποία κατά τη δεύτερη προεδρία Τραμπ έχει εξαπολύσει σκληρή και βίαιη καταστολή κατά των μεταναστών χωρίς έγγραφα.
Η ευρωβουλευτής των Πρασίνων Μελίσα Καμαρά δήλωσε ότι το κείμενο «αποδυναμώνει τα δικονομικά δικαιώματα, παρατείνει τις περιόδους κράτησης και υιοθετεί πρακτικές τύπου ICE, επιτρέποντας στις αρχές να πραγματοποιούν εφόδους σε κατοικίες».
Η συμφωνία κατέστη δυνατή αφού το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (EPP) ψήφισε μαζί με ακροδεξιές ομάδες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Μάρτιο, προκειμένου να περάσουν αυστηρότερα μέτρα για την επιστροφή μεταναστών χωρίς έγγραφα. Πριν από τη δεξιότερη στροφή του Κοινοβουλίου στις ευρωεκλογές του 2024, το Σώμα λειτουργούσε ως φρένο στις «σκληρές» διαθέσεις κάποιων κρατών-μελών.
Χαιρετίζοντας τη συμφωνία, η Ρετζίνα Ντόχερτι, ευρωβουλευτής του EPP από την Ιρλανδία, δήλωσε: «Η συμφωνία αυτή δεν αφορά ανθρώπους που ήρθαν νόμιμα στην Ευρώπη, που εργάζονται, σπουδάζουν ή συμβάλλουν στις κοινότητές μας, ούτε αφορά ανθρώπους στους οποίους έχει χορηγηθεί διεθνής προστασία. Αφορά τη δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού συστήματος για την αντιμετώπιση περιπτώσεων όπου ένα άτομο έχει περάσει από τη νόμιμη διαδικασία και έχει κριθεί ότι δεν έχει δικαίωμα να παραμείνει». Πρόσθεσε ότι υπάρχει «υπερβολική παραπληροφόρηση» σχετικά με τη μετανάστευση, με σύνθετα ζητήματα να περιορίζονται σε «συνθήματα, αγανάκτηση και ψευδείς ισχυρισμούς».
Η Σίλβια Κάρτα, υπεύθυνη της Πλατφόρμας Συνεργασίας για Μετανάστες Χωρίς Έγγραφα με έδρα τις Βρυξέλλες, υποστήριξε ότι ο νόμος θα «εκθέσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε βλάβη και βία, από τον εγκλεισμό τους σε κέντρα κράτησης μεταναστών για έως και 30 μήνες μέχρι τη διάλυση οικογενειών και την αποστολή ανθρώπων σε χώρες που δεν γνωρίζουν καν».
«Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού βλέπουμε τη βία και τον φόβο που δημιουργούνται από τη σκληρή μεταναστευτική επιβολή του ICE. Η Ευρώπη θα έπρεπε να μαθαίνει από τις βλαβερές συνέπειες αυτού του μοντέλου, όχι να κατασκευάζει τη δική της εκδοχή του», προσθέτει.
Ο νόμος για τις επιστροφές, ο οποίος αναμένεται να εγκριθεί τυπικά από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ολοκληρώνει μια μακρά αναθεώρηση των διαδικασιών ασύλου και μετανάστευσης που ξεκίνησε το 2020, με στόχο να αποφευχθεί επανάληψη της μεταναστευτικής κρίσης του 2015, όταν 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι, πολλοί από τη Συρία και το Αφγανιστάν που μαστίζονταν από τον πόλεμο, αναζήτησαν καταφύγιο στην Ευρώπη.