Διαδικτυακές δημοπρασίες: Τι πωλείται, ποιοι αγοράζουν και πώς αλλάζει το συλλεκτικό τοπίο
Η ιστορία των δημοπρασιών ανάγεται στην αρχαία Ρώμη, όταν στρατιώτες δημοπρατούσαν λεηλατημένα αντικείμενα και πραίτορες πωλούσαν δημόσια περιουσίες οφειλετών. Μάλιστα, όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο ιστορικός ερευνητής Κωνσταντίνος Λαγός, ο Δίδιος Ιουλιανός φέρεται να απέκτησε ακόμη και τον αυτοκρατορικό θρόνο μέσω δημοπρασίας το 193 μ.Χ.
Σήμερα, με την ανάπτυξη των διαδικτυακών πλειστηριασμών, σχεδόν κάθε αντικείμενο μπορεί να βρει αγοραστή. Όπως εξηγεί ο Ιωάννης Φαϊτατζής, ιδιοκτήτης ομώνυμου γραφείου δημοπρασιών, τις δεκαετίες 1970-1990 κυριαρχούσε ο φιλοτελισμός, ενώ από τη δεκαετία του 1990 έως περίπου το 2010 υπήρξε έντονη ζήτηση για έργα τέχνης. Στη συνέχεια αναδείχθηκαν τα παλαιά βιβλία, οι χάρτες και οι γκραβούρες.
Σύμφωνα με τον ίδιο, στις μέρες μας οι «στερεότυπες» συλλογές φθίνουν, ενώ το νεότερο κοινό στρέφεται σε υλικό ιστορικού χαρακτήρα, όπως ακαταλογογράφητες φωτογραφίες και έγγραφα, αλλά και σε εφήμερα έντυπα με συγκινησιακή αξία, όπως καρτολίνες, παιχνίδια και περιοδικά.
Το γραφείο του κ. Φαϊτατζή ειδικεύεται κυρίως σε συλλεκτικά είδη από χαρτί: βιβλία, χάρτες, χαρακτικά, φωτογραφίες, καρτ ποστάλ, έγγραφα, χαρτονομίσματα, γραμματόσημα, αφίσες, θεατρικά προγράμματα και άλλα έντυπα τεκμήρια. Περιλαμβάνονται επίσης ορισμένα μικρά συλλεκτικά αντικείμενα, όπως παιχνίδια ή μετάλλια.
Οι πωλητές είναι συνήθως συλλέκτες που διαθέτουν ολόκληρες συλλογές ή επιμέρους αντικείμενα, ενώ συχνά απευθύνονται στο γραφείο και κληρονόμοι που ζητούν εκτίμηση και πώληση.
Όπως διευκρινίζει ο κ. Φαϊτατζής, η απόκτηση αντικειμένου γίνεται αποκλειστικά μέσω συμμετοχής και πλειοδοσίας. Τυχόν απόσυρση προϋποθέτει εξαιρετικούς λόγους και σχετική απόφαση του δημοπράτη και του πωλητή.
«Γενικός κανόνας δεν υπάρχει για τα ιστορικά ντοκουμέντα», τονίζει ο κ. Φαϊτατζής. Ένα προσωπικό τεκμήριο μπορεί να αποκτήσει ιστορική σημασία, εφόσον συνδέεται με σημαντικά γεγονότα. Αναφέρει ως παράδειγμα επιστολή Έλληνα στρατιώτη από τον Ελληνο-Ιταλικό Πόλεμο, η οποία περιέγραφε με λεπτομέρειες την καθημερινότητα στο μέτωπο.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι κάθε χώρα εφαρμόζει τους δικούς της περιορισμούς, όπως η Ελλάδα για τις αρχαιότητες ή η Γερμανία για τη διακίνηση ναζιστικών συμβόλων.
Ποιοι συμμετέχουν στις δημοπρασίες
Οι συμμετέχοντες ποικίλλουν: συλλέκτες εξειδικευμένων θεμάτων, ερευνητές που αξιοποιούν αρχειακό υλικό στη μελέτη τους, συγγραφείς, ιδρύματα, βιβλιοθήκες και μουσεία. Όπως σημειώνει ο κ. Φαϊτατζής, υπάρχει και «μία μικρή μερίδα ανθρώπων», εκπαιδευτικοί που αγοράζουν αρχεία με προσωπικούς πόρους για να εμπλουτίσουν το διδακτικό τους υλικό.
Ο κ. Λαγός περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι εντόπισε διαδικτυακά περίπου 4.000 φωτογραφίες από τη Γερμανική Κατοχή στην Ελλάδα, πολλές εκ των οποίων με τα αρνητικά τους. Αγόρασε μέρος αυτού του υλικού από εμπόρους και ιδιώτες, μεταξύ των οποίων 500 φωτογραφίες από τις πρώτες μάχες της γερμανικής εισβολής τον Ιούνιο του 1941 στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα.
Όπως εξηγεί, πολλές από τις φωτογραφίες ήταν πρωτότυπες και αδημοσίευτες, τραβηγμένες από Γερμανούς αξιωματικούς και οπλίτες για προσωπική χρήση. Σε αντίθεση με τους επίσημους φωτογράφους της προπαγάνδας, οι ερασιτέχνες αυτοί κατέγραφαν στιγμιότυπα χωρίς λογοκριτικό έλεγχο. Μέρος του υλικού συμπεριλήφθηκε στο λεύκωμα «Η Μάχη των Οχυρών» και στη συνέχεια δωρίστηκε στο Μουσείο Φωτογραφίας του δήμου Καλαμαριάς, ώστε να είναι προσβάσιμο στο κοινό.