«Δεν μοιάζει με τίποτα από όσα έχουμε δει μέχρι τώρα» – Ένα ανεξήγητο διαστημικό αντικείμενο στέλνει ισχυρά σήματα σε όλο τον γαλαξία
Αυτή η καλλιτεχνική απεικόνιση αναπαριστά το Παρατηρητήριο Ακτίνων Χ Chandra της NASA στο διάστημα. Πηγή: NASA/CXC & J. Vaughan
Αστρονόμοι στο Διεθνές Κέντρο Έρευνας Ραδιοαστρονομίας (ICRAR), σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους, έκαναν μια εντυπωσιακή ανακάλυψη που αφορά έναν προηγουμένως άγνωστο τύπο κοσμικού φαινομένου. Ένα παράξενο αστρονομικό αντικείμενο, γνωστό ως ASKAP J1832-0911, παράγει ριπές ραδιοκυμάτων και ακτίνων Χ που διαρκούν περίπου δύο λεπτά και επαναλαμβάνονται κάθε 44 λεπτά.
Αυτό το σταθερό μοτίβο το κατατάσσει σε μια σπάνια κατηγορία πηγών που ονομάζονται μεταβατικά φαινόμενα μακράς περιόδου (Long-Period Transients ή LPTs).
Μια εικόνα του ουρανού που δείχνει την περιοχή γύρω από το ASKAP J1832-0911. Ακτίνες Χ από το Παρατηρητήριο Chandra της NASA, ραδιοδεδομένα από το νοτιοαφρικανικό ραδιοτηλεσκόπιο MeerKAT και υπέρυθρα δεδομένα από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Spitzer της NASA. Πηγή: Ziteng (Andy) Wang, ICRAR
Αυτό που καθιστά τη συγκεκριμένη ανακάλυψη ιδιαίτερα αξιοσημείωτη είναι ότι αποτελεί την πρώτη φορά που ένα μεταβατικό φαινόμενο μακράς περιόδου (LPT) παρατηρείται να εκπέμπει ακτίνες Χ. Οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι αυτά τα νέα στοιχεία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εξήγηση της προέλευσης άλλων αινιγματικών σημάτων που έχουν εντοπιστεί στον ουρανό, αλλά παραμένουν ελάχιστα κατανοητά.
Η ερευνητική ομάδα ταυτοποίησε το ASKAP J1832-0911 χρησιμοποιώντας το ραδιοτηλεσκόπιο Australian Square Kilometre Array Pathfinder (ASKAP) στην περιοχή Wajarri Country της Αυστραλίας, το οποίο διαχειρίζεται ο οργανισμός CSIRO.
Στη συνέχεια, αντιστοίχισαν αυτούς τους ραδιοπαλμούς με εκλάμψεις ακτίνων Χ που κατέγραψε το Παρατηρητήριο Ακτίνων Χ Chandra, το οποίο έτυχε να παρατηρεί την ίδια περιοχή του ουρανού την ίδια ακριβώς στιγμή.
«Η ανακάλυψη ότι το ASKAP J1832-0911 εξέπεμπε ακτίνες Χ ήταν σαν να βρίσκεις βελόνα στα άχυρα», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας Δρ. Ziteng (Andy) Wang από τον κόμβο του Πανεπιστημίου Curtin του ICRAR. «Το ραδιοτηλεσκόπιο ASKAP έχει ευρύ οπτικό πεδίο του νυχτερινού ουρανού, ενώ το Chandra παρατηρεί μόνο ένα κλάσμα αυτού. Έτσι, ήταν ευτύχημα που το Chandra παρατήρησε την ίδια περιοχή του νυχτερινού ουρανού την ίδια στιγμή».
Ο Δρ. Ziteng (Andy) Wang του ICRAR/Curtin μπροστά από το ραδιοτηλεσκόπιο ASKAP του CSIRO. Πηγή: ICRAR
Τα μεταβατικά φαινόμενα μακράς περιόδου (LPTs) αποτελούν μια σχετικά νέα κατηγορία κοσμικών πηγών, η οποία ορίζεται από ραδιοπαλμούς που απέχουν μεταξύ τους λεπτά ή ακόμα και ώρες.
Από τότε που οι ερευνητές του ICRAR εντόπισαν για πρώτη φορά αυτόν τον τύπο αντικειμένου το 2022, οι αστρονόμοι σε όλο τον κόσμο έχουν βρει μέχρι στιγμής δέκα παραδείγματα.
Παρά τις ανακαλύψεις αυτές, οι επιστήμονες εξακολουθούν να μη γνωρίζουν τι προκαλεί τα μεταβατικά φαινόμενα μακράς περιόδου (LPTs) ή γιατί τα σήματά τους ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται σε τόσο μεγάλα, τακτικά και ασυνήθιστα διαστήματα.
Η ανίχνευση ακτίνων Χ από το ASKAP J1832-0911 παρέχει πλέον ένα κρίσιμο νέο στοιχείο, που μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό των πιθανών φυσικών διεργασιών πίσω από αυτά τα αινιγματικά κοσμικά σήματα.
Το ραδιοτηλεσκόπιο ASKAP του CSIRO στην περιοχή Wajarri Yamaji Country της Αυστραλίας. Πηγή: CSIRO
«Αυτό το αντικείμενο δεν μοιάζει με τίποτα από όσα έχουμε δει στο παρελθόν», δήλωσε ο Δρ. Wang. «Το ASKAP J1832-0911 θα μπορούσε να είναι ένας μαγνητάρ (ο πυρήνας ενός νεκρού άστρου με ισχυρά μαγνητικά πεδία), ή θα μπορούσε να είναι ένα ζεύγος άστρων σε ένα δυαδικό σύστημα, όπου το ένα από τα δύο είναι ένας εξαιρετικά μαγνητισμένος λευκός νάνος (ένα άστρο χαμηλής μάζας στο τέλος της εξέλιξής του). Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι θεωρίες δεν εξηγούν πλήρως αυτό που παρατηρούμε. Αυτή η ανακάλυψη θα μπορούσε να υποδηλώνει έναν νέο τύπο φυσικής ή νέα μοντέλα αστρικής εξέλιξης.»
Ο εντοπισμός αυτών των αντικειμένων με τη χρήση τόσο των ακτίνων Χ όσο και των ραδιοκυμάτων μπορεί να βοηθήσει τους αστρονόμους να βρουν περισσότερα παραδείγματα και να μάθουν περισσότερα για αυτά. Σύμφωνα με τη δεύτερη συγγραφέα, καθηγήτρια Nanda Rea από το Ινστιτούτο Διαστημικής Επιστήμης (ICE-CSIC) και το Ινστιτούτο Διαστημικών Μελετών της Καταλονίας (IEEC) στην Ισπανία: Η ανεύρεση ενός τέτοιου αντικειμένου υποδηλώνει την ύπαρξη πολλών περισσότερων. Η ανακάλυψη της μεταβατικής εκπομπής ακτίνων Χ προσφέρει νέες γνώσεις για τη μυστηριώδη φύση τους, αναφέρει η ίδια.
«Αυτό που ήταν επίσης πραγματικά αξιοσημείωτο είναι ότι η συγκεκριμένη μελέτη αναδεικνύει μια απίστευτη προσπάθεια ομαδικής εργασίας, με συνεισφορές από ερευνητές από όλο τον κόσμο με διαφορετική και συμπληρωματική εξειδίκευση», συνεχίζει η ίδια. Η ανακάλυψη βοηθά επίσης στον περιορισμό των πιθανοτήτων σχετικά με το τι μπορεί να είναι αυτά τα αντικείμενα.
Δεδομένου ότι οι ακτίνες Χ έχουν πολύ υψηλότερη ενέργεια από τα ραδιοκύματα, κάθε θεωρία πρέπει πλέον να εξηγεί και τους δύο τύπους εκπομπών — ένα πολύτιμο στοιχείο, εφόσον η φύση τους παραμένει ένα κοσμικό μυστήριο.