CNN: Ο γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν σε «ετοιμότητα» για τα σκήπτρα της αντιπολίτευσης
Ο Ρεζά Παχλεβί ήταν μόλις 16 ετών όταν η επανάσταση του 1979 ανέτρεψε τη 40χρονη διακυβέρνηση του πατέρα του, Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί. Ο μεγαλύτερος γιος του Σάχη βρέθηκε τότε πρώτος στη γραμμή διαδοχής μιας αυτοκρατορίας χιλιάδων ετών, πλούσιας σε πετρέλαιο, χωρίς όμως να ασκήσει ποτέ εξουσία.
Σήμερα, στα 65 του χρόνια, σχεδόν μισό αιώνα μετά την απώλεια του θρόνου, το όνομά του επανέρχεται δυναμικά στο δημόσιο λόγο του Ιράν. Τα συνθήματα των διαδηλωτών όπως «Αυτή είναι η τελευταία μάχη. Ο Παχλεβί θα επιστρέψει» δίνουν νέο τόνο στις πανεθνικές κινητοποιήσεις που συγκλονίζουν τη χώρα. Το μήνυμα αυτό ξεχώρισε ιδιαίτερα το βράδυ της Πέμπτης, μετά την έκκληση του εξόριστου πρώην πρίγκιπα διαδόχου προς τους Ιρανούς να βγουν ξανά στους δρόμους.
«Τζαβίντ Σαχ (Ζήτω ο βασιλιάς)!» φώναζαν οι διαδηλωτές, ενώ ο Παχλεβί, που ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες, επιδιώκει να εμφανιστεί ως ντε φάκτο ηγέτης της αντιπολίτευσης. Ωστόσο, η υποστήριξη προς την έκπτωτη μοναρχία παραμένει ταμπού στο Ιράν, μια χώρα που πριν από δεκαετίες ξεσηκώθηκε για να ανατρέψει τη δικτατορία του Σάχη.
Οι αναλυτές εκτιμούν πως δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς τροφοδοτεί τη νέα αυτή νοσταλγία για τη βασιλική οικογένεια και τον εξόριστο διάδοχο. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι Ιρανοί στηρίζουν πραγματικά την αποκατάσταση της μοναρχίας ή αν απλώς εκφράζουν την αγανάκτησή τους απέναντι στη θεοκρατία που κυριαρχεί εδώ και δεκαετίες.
«Ο Ρεζά Παχλεβί αναμφίβολα έχει αυξήσει την επιρροή του και έχει μετατραπεί σε εμπροσθοφυλακή της αντιπολίτευσης», δήλωσε ο ακαδημαϊκός Αράς Αζίζι, συγγραφέας του βιβλίου «Τι θέλουν οι Ιρανοί», προσθέτοντας πως ο Παχλεβί παραμένει μια διχαστική και όχι ενωτική προσωπικότητα.
Για δεκαετίες, η Ισλαμική Δημοκρατία κατάφερε να εξουδετερώσει κάθε μορφή εσωτερικής αντιπολίτευσης, με φυλακίσεις επικριτών της, ακόμη και πρώην προέδρων. Ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ συγκεντρώνει στα χέρια του την απόλυτη εξουσία, περιορίζοντας τις αρμοδιότητες των αιρετών αξιωματούχων και αντιμετωπίζοντας κάθε αμφισβήτηση ως απειλή για το καθεστώς.
Αυτό το κλίμα ασφυξίας ενίσχυσε τη δράση της αντιπολίτευσης του εξωτερικού, που αντλεί δύναμη από τη μεγάλη ιρανική διασπορά. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αναδείχθηκαν πρόσωπα όπως ο Παχλεβί, ο οποίος επανήλθε στο προσκήνιο μετά το 2020, όταν το Ιράν κατέρριψε κατά λάθος ένα επιβατικό αεροσκάφος με προορισμό την Ουκρανία. Το τραγικό αυτό γεγονός οδήγησε στη δημιουργία ενός ενωμένου συμβουλίου της αντιπολίτευσης, στο οποίο ο Παχλεβί είχε εξέχοντα ρόλο.
Οι έντονες διαφωνίες ανάμεσα στους Ιρανούς αντιφρονούντες οδήγησαν τελικά στη διάλυση του συμβουλίου. Παρά ταύτα, ο Παχλεβί παρέμεινε το πιο αναγνωρίσιμο πρόσωπο της αντιπολίτευσης. Ανάμεσα στους υποστηρικτές του ξεχωρίζει ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, γεγονός που δίχασε την ιρανική κοινή γνώμη, ειδικά μετά τις ισραηλινές επιδρομές σε περιοχές του Ιράν κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου των δύο χωρών τον περασμένο Ιούνιο.
Αναλυτές σημειώνουν πως ο Παχλεβί δεν διαθέτει τα χαρακτηριστικά που θα τον καθιστούσαν ελκυστικό στον Ντόναλντ Τραμπ. «Είναι μάλλον βιβλιοφάγος και του λείπει το προσωπικό χάρισμα που θα μπορούσε να αρέσει σε κάποιον σαν τον Τραμπ, τον οποίο θα δυσκολευτεί να πείσει», σχολίασαν χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος ο Παχλεβί δεν έχει ανακοινώσει ενεργή πολιτική συμμετοχή. Έχει δηλώσει πως είναι πρόθυμος να ηγηθεί του Ιράν σε μια μεταβατική περίοδο, αν οι διαδηλωτές καταφέρουν να ανατρέψουν το καθεστώς, αποφεύγοντας ωστόσο να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο. Οι επικριτές του τονίζουν ότι η απειρία του ίσως λειτουργήσει εις βάρος του.
«Μιλάει για μεταβατικό ηγέτη και για μεταβατική συνέλευση, αλλά ποιος θα είναι στη μεταβατική κυβέρνηση, ποιοι θα είναι υποψήφιοι στη συνέλευση, ποιοι είναι οι άνθρωποί του;» διερωτήθηκε ο ειδικός σε θέματα Ιράν, Vali Nasr, καθηγητής στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Johns Hopkins.
Η συσπείρωση γύρω από τον Παχλεβί θεωρείται από τους αναλυτές ένδειξη ότι η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται σε αδιέξοδο. Η ιρανική οικονομία έχει υποστεί βαθιά φθορά από τη διαφθορά και τις κυρώσεις, δυσκολευόμενη να απεγκλωβιστεί από τον διεθνή αποκλεισμό, παρά τις προσπάθειες διαδοχικών κυβερνήσεων. Οι νέοι βιώνουν καθημερινά τις συνέπειες της συντηρητικής διακυβέρνησης και της περιορισμένης ελευθερίας, ενώ μια ενδεχόμενη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων ενδέχεται να φέρει ισχυρή αντίδραση από τον Τραμπ.
«Οι Ιρανοί δεν επιλέγουν τον Παχλεβί επειδή είναι παρών, αλλά επειδή είναι απελπισμένοι», τόνισε ο Nasr, περιγράφοντας την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα.
Ο Ρεζά Παχλεβί, ωστόσο, επιχειρεί να αξιοποιήσει τη νοσταλγία για την εποχή πριν από την Ισλαμική Δημοκρατία. «Πολλοί μεγαλύτεροι σε ηλικία Ιρανοί θυμούνται την ημέρα που γεννήθηκα και τι εθνική φρενίτιδα επικρατούσε», δήλωσε στη Wall Street Journal, προσθέτοντας: «Τώρα, στα 65 μου, οι νέοι Ιρανοί με αποκαλούν πατέρα. Και αυτό είναι το καλύτερο πράγμα».
Πηγή: CNN