Ο Τραμπ είναι επικίνδυνος όχι μόνο λόγω της ηλιθιότητάς του και του ανεξέλεγκτου ναρκισσισμού του, αλλά και επειδή στερείται των βασικών χαρακτηριστικών της ενσυναίσθησης και της κατανόησης που ορίζουν την ανθρώπινη ψυχή. Ads Οι πιο βαθιές πραγματικότητες της ανθρώπινης ύπαρξης είναι συχνά εκείνες που δεν μπορούν ποτέ να μετρηθούν ή να ποσοτικοποιηθούν. Σοφία. Ομορφιά. Αλήθεια. Συμπόνια. Θάρρος. Αγάπη. Μοναξιά. Θλίψη. Ο αγώνας να αντιμετωπίσουμε τη θνητότητά μας. Μια ζωή με νόημα.
Ίσως όμως το μεγαλύτερο αίνιγμα είναι η έννοια της ψυχής. Έχουμε ψυχή; Έχουν οι κοινωνίες ψυχή; Και, πιο βασικά, τι είναι η ψυχή;
Φιλόσοφοι και θεολόγοι, όπως ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Αυγουστίνος και ο Άρθουρ Σοπενχάουερ, έχουν παλέψει με αυτή την έννοια, με τον Σοπενχάουερ να την ορίζει ως βούληση. Ο Σίγκμουντ Φρόυντ χρησιμοποίησε τη λέξη «ψυχή». Οι περισσότεροι αποδέχονται κάποια μορφή ύπαρξής της. Ads Ενώ η έννοια της ψυχής είναι ασαφής, η απουσία της δεν είναι. Σημαίνει ότι κάτι μέσα μας έχει πεθάνει. Τα ανθρώπινα συναισθήματα σβήνουν. Οι άψυχοι στερούνται ενσυναίσθησης. Τους είδα στον πόλεμο — να σκοτώνουν χωρίς τύψεις.
Ζουν μέσα σε αχόρταγη αυτολατρεία. Το είδωλο του εαυτού τους απαιτεί ατελείωτα θύματα και απόλυτη υποταγή, όπως φαίνεται σε συνεδριάσεις του υπουργικού συμβουλίου του Τραμπ.
Οι ψυχολόγοι θα τους χαρακτήριζαν ψυχοπαθείς.
Δεν γράφω για μεταφυσική συζήτηση, αλλά για να προειδοποιήσω: όταν οι άψυχοι καταλαμβάνουν εξουσία, ο θάνατος των άλλων δεν έχει καμία σημασία. Αυτό τους καθιστά εξαιρετικά επικίνδυνους.
Δεν αναγνωρίζουν όρια. Ζουν μέσα σε αυταπάτες, ντύνοντας τη βία με επίφαση ηθικής. Δεν έχουν σεβασμό, δέος ή ντροπή — πιστεύουν ότι είναι θεοί.
Δεν μπορούν να δουν την πραγματικότητα. Ζουν σε ηχώ των δικών τους φωνών. Οι τελετές και οι αξίες που μας θυμίζουν την κοινή μας ανθρωπιά δεν σημαίνουν τίποτα γι’ αυτούς. Δεν βλέπουν, γιατί δεν νιώθουν.
Σκλαβωμένοι από ναρκισσισμό και απληστία, δεν κάνουν ηθικές επιλογές. Η αλήθεια και το ψέμα είναι το ίδιο. Η ζωή είναι συναλλαγή: «με ωφελεί; μου δίνει δύναμη; μου δίνει ευχαρίστηση;»
Οι άνθρωποι γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης. Αυτό φάνηκε στα αρχεία Έπσταϊν — αλλά δεν ήταν μόνο αυτός. Μεγάλα τμήματα της ελίτ μάς θεωρούν άχρηστους.
Ο Θουκυδίδης το κατανοούσε: ο σεβασμός είναι ηθική και πολιτική αρετή. Είναι αυτό που μας ενώνει και δημιουργεί εμπιστοσύνη. Μας θυμίζει ότι υπάρχουν δυνάμεις πέρα από εμάς.
«Αν θέλεις ειρήνη, μη ζητάς να συμφωνούν όλοι μαζί σου — ζήτα να έχουν όλοι σεβασμό», γράφει ο Γούντρουφ.
Η αυτολατρεία του Τραμπ φαίνεται στα έργα και τις υπερβολές του: μνημεία προς τιμήν του, αλλαγές ονομάτων, επιδεικτικές κατασκευές. Όλα αυτά δεν είναι μόνο για τον ίδιο, αλλά για μια διεστραμμένη ηθική.
Οι άψυχοι δεν έχουν αισθητική. Θέλουν το μεγαλύτερο, το πιο χρυσό, το πιο κραυγαλέο. Επιβάλλουν τη λατρεία τους.
Όταν κάνουν πόλεμο, είναι για να δοξαστούν. Όταν αποτυγχάνουν, γίνονται πιο βίαιοι. Βυθίζονται σε τυραννική οργή.
Ο Τραμπ, αν αντιμετωπίσει μια ήττα, θα αντιδράσει σαν πληγωμένο θηρίο. Δεν έχει σημασία πόσοι θα πεθάνουν — πρέπει να νικήσει ή να φαίνεται ότι νικά.
«Τι είναι η κόλαση;» ρωτά ο πατήρ Ζωσιμάς στους «Αδελφούς Καραμαζόφ» του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. «Είναι ο πόνος του να μην μπορείς να αγαπήσεις.»
Αυτή είναι η μοίρα των άψυχων: προσπαθούν να κάνουν τη δική τους κόλαση και δική μας.
*Από την σελίδα του δημοσιογράφου στο Substack