Τι σκέφτονται οι νέοι και οι νέες σήμερα γύρω από την πολιτική; Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα; Από ποιες πηγές ενημερώνονται; Και τέλος, τι περιμένουν από ένα Ινστιτούτο της Αριστεράς; Αυτά-και όχι μόνο- είναι μερικά από τα ερωτήματα, με τα οποία καταπιάνεται η ποιοτική έρευνα, με τίτλο Χαρτογραφώντας τη νεολαία. Σχήματα, αναπαραστάσεις και όρια της νεανικής κουλτούρας και πολιτικοποίησης, την οποία διεξήγαγε η Prorata, σε συνεργασία με την Left in the European Parliament και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς.
Μετά από την πρώτη παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας, η οποία έγινε τον Δεκέμβριο στη Θεσσαλονίκη, η Left in the European Parliament, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, διοργανώνουν αντίστοιχη εκδήλωση και στην Αθήνα, στις 27 Φεβρουαρίου, στις 18:00, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων. Σκοπός της εκδήλωσης είναι πρώτον, να παρουσιαστούν τα αποτελέσματα της έρευνας και δεύτερον, να ανοίξει ένα γόνιμος δημόσιος διάλογος γύρω από τα θέματα.
Σύμφωνα με την έρευνα, οι νέοι και οι νέες σήμερα στην Ελλάδα έρχονται αντιμέτωποι και αντιμέτωπες με την ακρίβεια, την επισφαλή εργασία, την αδυναμία ανεξαρτητοποίησης και το αβέβαιο μέλλον. Ο προσωπικός και ελεύθερός τους χρόνος χάνεται ανάμεσα σε υπερωρίες, μετακινήσεις και πολύ γρήγορους ρυθμούς ζωής.
Επιπλέον, τείνουν να βρίσκονται διαρκώς στο μεταίχμιο μεταξύ εξάρτησης και αυτονομίας από την οικογένεια, γεγονός που τους κρατάει δέσμιους σε μία υποτιθέμενη μεταβατική φάση. Βρίσκονται δηλαδή σε μία κατάσταση μεταξύ παρατεταμένης εφηβείας και ενηλικίωσης. Όσο περνούν τα χρόνια, ο φόβος της παραμονής στη νεότητα εντείνεται: η αίσθηση πως ταυτόχρονα μεγαλώνουν, αλλά αδυνατούν να αλλάξουν τη ζωή τους δημιουργεί αισθήματα κοινωνικής ντροπής, ματαίωσης και μοναξιάς.
Επιπλέον, το 75% των νέων ενημερώνεται από τα social media. Ξεκινάει από το feed στο facebook, στο instagram, στο twitter και στη συνέχεια διαβάζει άρθρα που θα προκύψουν. Τηλεόραση και ραδιόφωνο θα ανοίξει κανείς πιο σπάνια. Υπάρχει το φαινόμενο ενημέρωσης από προτεινόμενα νέα των μηχανών αναζήτησης. Σε πολλές περιπτώσεις η ενημέρωση είναι παθητική και επιδερμική, με βάση τις ειδήσεις που θα εμφανιστούν μπροστά τους.
Αυτό, πέρα από το ότι τους αδρανοποιεί, δημιουργεί το λεγόμενο φαινόμενο της φούσκας: είδηση αποτελεί ό,τι είναι γύρω από τα ενδιαφέροντά τους και ό,τι συζητάει ο κύκλος τους.
Ακόμη, σύμφωνα με την έρευνα, η συμμετοχή των νέων σε σωματεία είναι χαμηλή και περιστασιακή (το 74% δεν συμμετέχει ποτέ ή το κάνει σπάνια). Αυτό αντανακλάται από το έντονο αίσθημα δυσαρέσκειας που επικρατεί σε συζητήσεις σχετικά με τα εργασιακά. To 35% θεωρεί ότι η διαχείριση της σχέσης μεταξύ εργοδότη και εργαζόμενου είναι κάτι που σχετίζεται με την πολιτική, ενώ η πλειονότητα διαφωνεί.
Οι θεσμοί που χαίρουν της χαμηλότερης εμπιστοσύνης είναι τα πολιτικά κόμματα, τα ΜΜΕ, το κοινοβούλιο και οι τράπεζες. Το 42% αισθάνεται ότι τα πολιτικά κόμματα δεν μπορούν να καταλάβουν τις ανάγκες του. Οι νέοι κατά βάση νιώθουν πιο άνετα με αδιαμεσολάβητες διαδικασίες.
Πέρα από τα παραπάνω δεδομένα, νέοι και νέες ρωτήθηκαν σχετικά με το αν θεωρούν το μποϋκοτάζ που έγινε στην πλατφόρμα του efood πολιτική πράξη. Κάποιοι το θεώρησαν πετυχημένη πολιτική πράξη, ενώ άλλοι θεώρησαν ότι δεν είναι πολιτικό, επειδή δεν άλλαξε δομικά την κατάσταση.
Σχετικά με το ερώτημα αν η ύπαρξη κουζίνας αλληλεγγύης αποτελεί πολιτική πράξη, η απάντηση ήταν ότι η κάλυψη βασικών αναγκών αποκτά άμεσα πολιτικό περιεχόμενο και η πρακτική καθίσταται πολιτική επειδή καλύπτει μία υποχρέωση που κανονικά θα έπρεπε να αναλαμβάνει το κράτος.
Σχετικά με το μποϋκοτάζ σε μία λίστα εταιρειών που επενδύουν στο Ισραήλ, μπαίνει πολύ εμφατικά το κριτήριο της αποτελεσματικότητας: «οι εταιρείες νοιάζονται για το κέρδος, το μποϋκοτάζ χτυπάει το κέρδος, άρα είναι αποτελεσματική πρακτική, και άρα πολιτική».
Σχετικά με τις βίαιες συγκρούσεις, αν και θεωρείται σε μεγάλο βαθμό πολιτική λόγω της απεύθυνσης στις κρατικές αρχές, ενίοτε μπαίνει ως όριο το κριτήριο της αποτελεσματικότητας.
Οι νέοι και οι νέες, παρόλο που βιώνουν τις συνέπειες της πολιτικής στα σώματά τους, την κόπωση, το θυμό, την αδικία, την αγανάκτηση, φαίνεται να μην βρίσκουν τους κατάλληλους τρόπους να μετατρέψουν τη συλλογική αυτή αίσθηση σε πολιτική δράση ικανή να αλλάξει τη ζωή τους. Αυτό είναι και το μεγάλο ζητούμενο της εποχής και της γενιάς τους, πώς θα βρουν νέους τρόπους πολιτικής παρέμβασης.
Και εδώ υπάρχει η εξής προβληματική: από τη μία είναι εμφανής η απουσία τους από τους παραδοσιακούς τρόπους άσκησης της πολιτικής, πχ. από τα κόμματα, από το Κοινοβούλιο, από τη συμμετοχή στα συνδικάτα και στο δημόσιο διάλογο, ενώ στην πραγματικότητα αυτοί είναι θεσμοί και χώροι μέσα στους οποίους διαμορφώνεται και ασκείται η πολιτική, καθώς εκεί λαμβάνονται αποφάσεις που επηρεάζουν και καθορίζουν τη ζωή τους.
Το ζήτημα είναι λοιπόν, μέσα από ποιες αλλαγές και ποιες συνθήκες μπορούν οι νέοι να υπάρξουν στο υπάρχον πολιτικό σύστημα και παράλληλα να διαμορφώσουν ένα πολιτικό σύστημα που να τους αφορά και να ενισχύει την πολιτική τους συμμετοχή.
*Σοφία Στυλιανού, Ερευνήτρια, Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς