Έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα ως τιμώμενο πρόσωπο στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Ο διάσημος Αμερικανός σκηνοθέτης και πολυμεσικός καλλιτέχνης Μπιλ Μόρισον θα βραβευθεί με το Χρυσό Αλέξανδρο, θα δώσει masterclass ενώ στο spotlight θα προβληθούν έξι χαρακτηριστικές ταινίες του.
Ένας ρομαντικός συλλέκτης εικόνων που χρησιμοποιεί τις παραμορφώσεις του φιλμ, ως ένα σχόλιο για τις εικόνες που εξαφανίζονται, παρομοιάζοντάς τες με αναμνήσεις, φαντάσματα ή κρυπτογραφήματα. Στο masterclass, με τίτλο Αποκαλύπτοντας το κρυμμένο κάδρο, θα αναφερθεί στην εξέλιξή του εστιάζοντας ειδικά στον ρόλο που έχει διαδραματίσει το αρχειακό υλικό στην καλλιτεχνική του πρακτική. Στο tvxs μίλησε πριν το ταξίδι του στη χώρα μας.
Σας αποκαλούν «ποιητή των χαμένων ταινιών» – σας κολακεύει αυτό;
Φυσικά, νομίζω ότι είναι ένα ωραίο προσωνύμιο, αλλά δεν είναι επίσημος τίτλος ή κάτι τέτοιο. Είναι απλώς κάτι που επινόησε ο κριτικός κινηματογράφου της New York Times Γκλεν Κένι σε μια κριτική για το The Village Detective: a song cycle.…
Ποια είναι η γνώμη σας για το AI;
Σίγουρα έχει αφαιρέσει τη διασκέδαση από όλα αυτά τα χαριτωμένα βίντεο με ζώα, έτσι δεν είναι; Αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ενοχοποιήσει διεφθαρμένους αστυνομικούς, πολιτικούς και διευθύνοντες συμβούλους, είμαι υπέρ. Αλλά έχω την αίσθηση ότι δεν αναπτύχθηκε για αυτό το σκοπό.
Ξέρετε, δεν με ενδιαφέρει και πολύ. Μου αρέσει να φτιάχνω μόνος μου τα έργα μου. Αλλά ίσως μου διαφεύγει κάτι. Δεν ισχυρίζομαι ότι καταλαβαίνω πλήρως το AI ή τις επιπτώσεις τoυ.
Ξεκινήσατε με τη ζωγραφική και έχετε πει «προερχόμενος από τη ζωγραφική έχω μια κάπως ρομαντική αισθητική»-μετανιώνετε που δεν συνεχίσατε; Περάσατε στα κινούμενα σχέδια. Και τέλος στη σκηνοθεσία.
Μου αρέσει να ζωγραφίζω από καιρό σε καιρό, οπότε συνεχίζω. Γενικά, δεν είμαι κάποιος που περνάει πολύ χρόνο μετανιώνοντας για τις αποφάσεις της ζωής μου.
Νομίζω ότι τα κινούμενα σχέδια επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό το στυλ κινηματογράφου που με ενδιαφέρει, ειδικά με το παλαιότερο αρχειακό υλικό. Είναι ίσως μια αφαιρετική μορφή κινούμενων σχεδίων.
Έχω σκηνοθετήσει όλες τις ταινίες που έχω κάνει. Επίσης τις έχω συλλάβει, παράγει και μοντάρει. Η σκηνοθεσία δεν ήταν το αποκορύφωμα της καριέρας μου στον κινηματογράφο, είναι το σημείο από όπου ξεκίνησα.
Αν ήσασταν συλλέκτης, τι θα θέλατε να συλλέγετε;
Συλλέγω παλιές ταινίες που κανείς άλλος δεν θέλει.
Ο Μπομπ Ντίλαν έχει πει Αν θέλετε να θυμάστε τις αναμνήσεις σας, πρέπει πρώτα να τις ζήσετε.
Αυτό ακούγεται λίγο σαν τεχνητή νοημοσύνη, αν ξεχάσετε τις αναμνήσεις που δεν δημιουργήσατε αρχικά. Για μένα το μέλλον είναι ήδη κάτι από το παρελθόν. Πιθανώς πολύ παρόμοιο ούτως ή άλλως.
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο χρόνος δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Ποια είναι η γνώμη σας;
Νομίζω ότι η έννοια του χρόνου είναι αποκλειστικά για όσους από εμάς αισθάνονται ότι μπορεί να μην είμαστε εδώ για πάντα. Υπάρχει μόνο για τα αισθανόμενα όντα με συνείδηση.
Ποιος είναι ο αγαπημένος σας χρόνος, το παρόν, το παρελθόν ή το μέλλον; Σε ποιόν θα προτιμούσατε να ζείτε;
Το παρόν. Οι άλλοι δύο είναι σημαντικοί, αλλά δεν θα είχαν μεγάλη σημασία χωρίς να τους βιώσουμε πραγματικά.
Δεν ψάχνω για μια εναλλακτική πραγματικότητα εκτός από αυτή που ζω και δεν περνάω χρόνο σκεπτόμενος πώς θα μπορούσα να ζήσω καλύτερα από ό,τι ζω.
Είναι πάντα καλό να θυμόμαστε; Πόσο σημαντική είναι η μνήμη;
Σίγουρα μπορεί να βοηθήσει να διαμορφώσεις το παρόν σου. Έχω αρκετά καλή μνήμη και πάντα μου αρέσει να μιλάω με ανθρώπους που θυμούνται συγκεκριμένα γεγονότα και λεπτομέρειες. Φυσικά, είναι σημαντικό να αφήνεις και κάποια πράγματα να περάσουν.
Τι θα θέλατε να θυμάστε για πάντα, τι να ξεχάσετε;
Ελάτε τώρα. Δεν σας έχω συναντήσει ποτέ. Γιατί να μοιραστώ κάτι τέτοιο;
Οι άνθρωποι, οι χώρες πρέπει να θυμούνται ή να ξεχνούν για να προχωρήσουν;
Πολιτικά, η μνήμη γεννά εκδίκηση. Αν μπορούσαμε όλοι να ξεχάσουμε, ίσως θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε από την αρχή. Αλλά φυσικά αυτό που θα χτίζαμε θα έπρεπε να βασίζεται στη μνήμη του τι λειτούργησε…
Η τέχνη που κάνετε είναι πολιτική πράξη;
Πιστεύω ότι είναι όλο και πιο πολιτική πράξη και το γεγονός ότι μπορώ να τη δημιουργήσω και να τη βγάλω στον κόσμο για να τη δουν είναι πολιτικό. Υπάρχει πολιτική στο έργο μου.
Αν μπορούσατε να «σώσετε» μόνο 5 ή 10 ταινίες όλων των εποχών, ποιες θα ήταν αυτές;
Ευτυχώς, δεν χρειάζεται να σώσουμε μόνο 5 ή 10 ταινίες. Υπάρχουν αμέτρητες υπέροχες ταινίες. Πρέπει να βλέπετε ό,τι σας τραβάει και να σώζετε ό,τι μπορείτε.
Τώρα σκέφτομαι ότι αν έπρεπε να σώσω κάποιες ταινίες θα ήταν πιθανά οι δικές μου.
Οι 6 που θα προβληθούν στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (Decasia, Dawson City Frozen Time, The Great Flood, The Miners’ Hymns, The Village Detective: a song cycle, Spark of Being) και μερικές ακόμα (Light Is Calling, Incident, The Film of Her, Who By Water, Beyond Zero: 1914-1918).
Το Incident είναι η πιο προσωπική σας ταινία;
Το Incident αποτελείται από βίντεο από κάμερες παρακολούθησης της αστυνομίας που δόθηκαν στη δημόσια κυκλοφορία. Αν με τον όρο «προσωπική» εννοείτε «σημαντική», τότε ίσως να είναι. Είναι σίγουρα η πιο πολιτική ταινία μου μέχρι σήμερα, εκτός ίσως από αυτή που δουλεύω τώρα.
Ποια είναι αυτή;
Πιθανόν το Big Non’s Last Scrabble Game ή το Kate Painting, που αποτυπώνουν τη γιαγιά και τη μητέρα μου να αλληλοεπιδρούν με την οικογένειά μας στα τελευταία τους χρόνια, είναι οι δύο πιο προσωπικές μου ταινίες, αλλά δεν αποτελούν μέρος της φιλμογραφίας μου αυτής καθαυτής.
Έχετε πει ότι σας επηρέασε η ταινία Κογιανισκάτσι. Με ποιο τρόπο;
Όταν ήμουν 18 ετών και την είδα για πρώτη φορά δεν είχα δει ποτέ μια ταινία χωρίς χαρακτήρες, που να βασίζεται στη μουσική και να χρησιμοποιεί τεχνικές time–lapse και slow motion για να περιγράψει τον κόσμο. Ήταν λοιπόν κάτι σαν εννοιολογικό άλμα για μένα σε εκείνη την τρυφερή ηλικία. Τώρα, αυτός ο τύπος εικόνων και συνδυασμού μουσικής είναι συνηθισμένος, αλλά τότε μου φαινόταν πολύ διαφορετικός. Αργότερα γνώρισα τον σκηνοθέτη της ταινίας, Γκόντφρι Ρέτζιο και μου έδωσε ένα πλάνο από τα outtakes του Κογιανισκάτσι το οποίο χρησιμοποίησα σε μια ταινία μου το 1993. Αργότερα, ο Ρέτζιο με προσκάλεσε να δουλέψω μαζί του στην Ιταλία το 1995 και στη συνέχεια στη Νέα Υόρκη το 2000. Έτσι, αυτή η ταινία και η μετέπειτα σχέση μου με τον σκηνοθέτη της, κατά κάποιον τρόπο, άλλαξαν τη ζωή μου.
Ποια είναι τα σχέδιά σας μετά τη Θεσσαλονίκη;
Θα πάω για πεζοπορία στην Ιαπωνία με την οικογένειά μου.