Athens Alitheia Forum – «Οικοσυστήματα δυσπιστίας: Παραπληροφόρηση σε μια δημοκρατία διαδοχικών κρίσεων»
Η παρουσίαση έρευνας με θέμα «Οικοσυστήματα δυσπιστίας: παραπληροφόρηση σε μια δημοκρατία διαδοχικών κρίσεων» είχε ως συντονιστή τον Γιώργο Σιαδήμα, δημοσιογράφο – παρουσιαστή ΕΡΤ και δημοσιογράφο Mononews.gr, ο οποίος τόνισε ότι «για εμάς τους δημοσιογράφους, για τους ανθρώπους που επικοινωνούμε τις ειδήσεις, είναι πολύ σημαντικό να ελέγχουμε και να ελέγχουμε και δύο και τρεις φορές την είδηση, πριν την επικοινωνήσουμε».
H Λαμπρινή Ρόρη, Επίκουρη Καθηγήτρια πολιτικής ανάλυσης στο ΕΚΠΑ, τόνισε ότι «ο σκοπός της έρευνας είναι να καταλάβουμε τι οδηγεί στην παραπληροφόρηση, πέρα από τις έρευνες κλασικού κοινωνικοδημογραφικού προφίλ των παραπληροφορημένων».
Ο δεύτερος ομιλητής, Αντώνης Καλογερόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών, τόνισε ότι «80% των Ελλήνων εδώ και 10 χρόνια λένε ότι δεν εμπιστεύονται τις ειδήσεις και όταν τους ρωτάμε γιατί συμβαίνει αυτό λένε ότι αυτό γίνεται γιατί θεωρούν ότι στην Ελλάδα υπάρχουν πολλά αθέμιτα πολιτικά ή επιχειρηματικά συμφέροντα πίσω από τις ειδήσεις. Βλέπουμε στην έρευνά μας ότι το 64% των Ελλήνων χρησιμοποιεί τα social media για να ενημερωθεί, για να διαβάσει σχόλια, ειδήσεις, να δει βίντεο ειδήσεων.Και βλέπουμε αντίστοιχα τα ποσοστά σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι πολύ χαμηλότερα. Αυτό σε ένα βαθμό οφείλεται στο ότι πολλοί Έλληνες απέκτησαν ευρυζωνικές συνδέσεις και την πρόσβαση στην πληροφόρηση, στην εναλλακτική πληροφόρηση μέσω του διαδικτύου σε μια περίοδο που η Ελλάδα είχε μια μεγάλη πολιτική κρίση η οποία έφερε και χαμηλότερη ακόμα ίσως εμπιστοσύνη σε θεσμούς αλλά και στα ίδια τα μέσα ενημέρωσης. Όταν τους ρωτήσαμε ποιο είναι το κίνητρό σας για αυτή την εμπιστοσύνη μας λέγανε ότι στα social media βλέπουμε ειδήσεις τις οποίες τα μέσα ενημέρωσης αποκρύπτουν. Χρησιμοποιούμε τα σχόλια κάτω από τις ειδήσεις στα social media σαν ένα fact checking» και εξήγησε ότι «για να καταλάβουμε ποιο είναι το προφίλ των παραπληροφορημένων και τι οδηγεί στην παραπληροφόρηση, κάναμε τρεις δημοσκοπήσεις το 2023 και τηλεφωνικές και διαδικτυακές. Και σε αυτές τις δημοσκοπήσεις πρώτα από όλα προσπαθούσαμε να δούμε το κοινό, το αντιπροσωπευτικό κοινό των Ελλήνων που απάντησε σε αυτή την δημοσκόπηση, ποιοι είναι οι παραπληροφορημένοι και ποιοι όχι».
Η κ. Ρόρη, ακολούθως, ανέπτυξε τα συμπεράσματα της έρευνας λέγοντας: «Αυτό που πιστεύουμε λοιπόν ότι η πολιτεία πρέπει να κάνει, αλλά επίσης και το δημοσιογραφικό περιβάλλον των επαγγελματιών της επικοινωνίας, είναι ότι πρέπει να μετατοπίσουμε το focus στην εστίασή μας από την έκθεση στις ειδήσεις, στην εμπιστοσύνη στις πηγές.
Όλη η ρίζα του προβλήματος είναι ότι δεν εμπιστεύονται οι άνθρωποι τις πηγές της ενημέρωσης και γι΄ αυτό είναι έκθετοι σε οποιαδήποτε ψευδή είδηση. Πρέπει λοιπόν να μπούμε στην καρδιά του προβλήματος, που είναι πως παράγεται αυτή η ενημέρωση και να εξηγήσουμε και πως παράγεται η αξιοπιστία».
Ακολούθως, η κ. Ρόρη ανέπτυξε ένα ακόμη συμπέρασμα: «Το δεύτερο είναι αυτή η έννοια της επιστημονικής πίστης, την οποία εμείς βλέπουμε, όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι η αλήθεια είναι online και ότι τα μέσα ενημέρωσης τα παραδοσιακά φιλτράρουν την αλήθεια. Το να κάνουμε συνέχεια fact checking δεν οδηγεί κάπου. Φυσικά αυτό χρειάζεται, αλλά δεν αρκεί. Πρέπει να αποδομήσουμε αυτή την αίσθηση ότι μας κρύβουν την αλήθεια. Αυτό είναι το μεδούλι αυτού του προβλήματος».
Στη συνέχεια, η κ. Ρόρη συνέχισε, λέγοντας: «Επίσης, χρειάζεται μία διαφορετική γλώσσα επικοινωνίας, για διαφορετικούς πολιτικούς προσανατολισμούς. Άνθρωποι οι οποίοι θέλουνε τη ρήξη με το σύστημα, δεν έχει κάποιο νόημα να τους μιλάς με την ίδια γλώσσα με αυτούς οι οποίοι είναι συστημικοί. Άρα αυτοί δεν πιστεύουν τις αυθεντίες και τους ενδιαφέρει περισσότερο η διαφάνεια, η λογοδοσία και η ίδια η διαδικασία παραγωγής της πληροφορίας.
Επίσης, έχει πολύ μεγάλη σημασία να μην επικεντρωνόμαστε στο μεμονωμένο post και στην είδηση, αλλά πως λειτουργεί όλο αυτό το οικοσύστημα πίσω από τις εναλλακτικές πηγές ενημέρωσης. Αυτή τη στιγμή μια ψευδής είδηση έχει βγει εκεί έξω. Ακόμα κι αν κάνεις fact checking και τη διαψεύσεις, η ζημιά έχει ήδη γίνει. Εξηγήθηκε από τον κύριο Γεραπετρίτη πιο πριν το μέγεθος και ο όγκος του προβλήματος και πόσο γρήγορα αυτό μεταδίδεται. Άρα εδώ πρέπει να υπάρχει μια προληπτική επαφή με τους ενδιάμεσους, οι οποίοι παράγουν αυτή την ψευδή πληροφορία και να υπάρχουν δίαυλοι επίδρασης».
Ακολούθως, η ίδια ανέπτυξε ένα τελευταίο συμπέρασμα: «Και το τελευταίο είναι ότι υπάρχει κρίση στην επιστημονική αυθεντία και έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία ο συνδυασμός της ενημέρωσης, της θεσμικής λογοδοσίας και της επικοινωνίας, η οποία χτίζει αυτή την αξιοπιστία των μέσων ενημέρωσης».