Αποστολή Λευκωσία: Η μέθοδος Doppelganger της Ρωσίας και ο υβριδικός πόλεμος που έχει χτυπήσει και στην Ελλάδα
Η Κυπριακή Υπηρεσία Πληροφοριών δείχνει προς τη Ρωσία ως τη χώρα απ’ όπου διακινήθηκαν τα νήματα του σκανδάλου με το βίντεο, στο οποίο απεικονίζονται άνθρωποι του περιβάλλοντος του Προέδρου της Κύπρου να κλείνουν συμφωνίες για τη χρηματοδότηση της καμπάνιας του ενόψει των επικείμενων εκλογών.
Ανταπόκριση από Λευκωσία: Χρήστος Μαζανίτης
Στην Κύπρο, η κοινή γνώμη και ο πολιτικός κόσμος, 36 ώρες μετά την αποκάλυψη με το βίντεο της συνομιλίας των προσώπων του στενού περιβάλλοντος του Νίκου Χριστοδουλίδη, εμφανίζονται μουδιασμένοι.
Από τη μία πλευρά, είναι ακόμη νωπό το σκάνδαλο του τηλεοπτικού δικτύου Al Jazeera, που είχε αποκαλύψει υπόθεση διαφθοράς επί προεδρίας Αναστασιάδη. Από την άλλη, θεωρείται βέβαιο ότι πρόκειται για υβριδική επίθεση, δεδομένου ότι αυτή εκδηλώθηκε μόλις μία ημέρα μετά την ανάληψη της Προεδρίας της Ε.Ε. από την Κύπρο και την παρουσία του Ουκρανού Προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στην τελετή μαζί με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.
«Δε θα επιτρέψω σε κανέναν να με συνδέσει με θέματα διαφθοράς», δήλωσε ο Νίκος Χριστοδουλίδης, απευθύνοντας ανοιχτό κάλεσμα σε όποιον, εντός και εκτός μεγαλονήσου, έχει στοιχεία να τα καταθέσει άμεσα στις αρμόδιες αρχές.
Από τις έως τώρα έρευνες δεν έχουν βρεθεί χρήματα σε κανέναν λογαριασμό, ούτε υπάρχουν ενδείξεις ή υπόνοιες προς κάποια κατεύθυνση.
Οι κυπριακές αρχές εκτιμούν ότι μπορεί να υπάρξει και δεύτερο βίντεο με δηλώσεις που δεν περιλαμβάνονται στο πρώτο.
Θεωρούν βέβαιη την υβριδική επίθεση και εκτιμούν ότι προέρχεται από συγκεκριμένο κέντρο εκτός Ε.Ε., το οποίο δεν είναι η Τουρκία, αλλά ίσως σχετίζεται έμμεσα.
Γι’ αυτόν τον λόγο, υπάρχει η σκέψη να ζητηθεί η συνδρομή εξειδικευμένου ευρωπαϊκού κέντρου.
Αργά το βράδυ, κύκλοι από την Κυπριακή Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ) έδωσαν το στίγμα των έως τώρα ερευνών. Κάνουν λόγο για υβριδική δραστηριότητα που φέρει τα χαρακτηριστικά των οργανωμένων εκστρατειών ρωσικής παραπληροφόρησης (organized disinformation campaigns), οι οποίες στο παρελθόν έχουν επανειλημμένα στοχεύσει κράτη-μέλη της Ε.Ε. Ωστόσο, δεν αποκλείεται να προέρχεται και από άλλες χώρες εκτός Ρωσίας, που χρησιμοποιούν παρόμοια μεθοδολογία.
Σε αυτό βασίζονται στα γράμματα — στο γράμμα S, που εμφανίζεται με την τουρκική γραφή στο γράφημα μέσα στο βίντεο, αλλά και στο γράμμα i, το οποίο στα τουρκικά δεν έχει τελεία από επάνω και εμφανίζεται σε τρεις λέξεις στην ανάρτηση στο Χ (πρώην Twitter), που συνόδευε το επίμαχο βίντεο. Γι’ αυτόν τον λόγο, υπάρχει και η συζήτηση περί τουρκικού πληκτρολογίου ή, τουλάχιστον, τεχνικής συνδρομής.
Επιπλέον, η ανάρτηση στο Χ, σύμφωνα με τις κυπριακές μυστικές υπηρεσίες, έχει όλα τα χαρακτηριστικά της καμπάνιας Doppelganger της Ρωσίας — της βασικής διαδικτυακής εκστρατείας οργανωμένης υβριδικής παραπληροφόρησης, που εντοπίζεται από το 2021 και στοχεύει κράτη-μέλη της Ε.Ε. Η εκστρατεία Doppelganger στόχευσε, μεταξύ άλλων, τη Γαλλία (στις προεδρικές εκλογές), τις ΗΠΑ, τη Γερμανία και το Ισραήλ, μέσω της αναπαραγωγής στοχευμένης παραπληροφόρησης ρωσικής προέλευσης.
Η μέθοδος Doppelganger (ή «Σωσίας», όπως αποδίδεται στα ελληνικά) αποτελεί μία από τις πιο εκτεταμένες και εξελιγμένες επιχειρήσεις ψηφιακής παραπληροφόρησης της Ρωσίας, η οποία ξεκίνησε το 2022. Το όνομά της προέρχεται από τη βασική της τακτική: τη δημιουργία «κλώνων» (doppelgangers) γνωστών και έγκυρων ιστοσελίδων.
Η μέθοδος Doppelganger δεν στοχεύει μόνο στην προώθηση της ρωσικής θέσης, αλλά κυρίως στην αποσταθεροποίηση των δυτικών κοινωνιών. Τα άρθρα παρουσιάζουν συχνά την Ουκρανία ως διεφθαρμένο κράτος ή ισχυρίζονται ότι η βοήθεια προς αυτήν καταστρέφει τις οικονομίες της Ευρώπης.
Εστιάζει σε ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα — όπως η μετανάστευση, ο πληθωρισμός και η ενέργεια — για να ενισχύσει την κοινωνική ένταση και την πόλωση.
Επιπλέον, έχει εντοπιστεί έντονη δραστηριότητα κατά τη διάρκεια των Ευρωεκλογών και των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με έρευνες της Microsoft, του EU DisinfoLab και των αμερικανικών αρχών, η επιχείρηση αποδίδεται σε δύο ρωσικές οντότητες:
Και οι δύο εταιρείες έχουν υποστεί κυρώσεις από την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ, καθώς θεωρείται ότι λειτουργούν υπό την καθοδήγηση της ρωσικής προεδρικής διοίκησης.
Η μέθοδος Doppelganger χρησιμοποιεί πολύ συγκεκριμένα «αφηγήματα-φωτιά» για να προκαλέσει συναισθήματα θυμού και φόβου.
Σε κλώνους γερμανικών εφημερίδων, όπως η Bild και το Der Spiegel, δημοσιεύτηκαν άρθρα που υποστήριζαν ότι «Η Γερμανία χρεοκοπεί για να πληρώνει τα όπλα του Ζελένσκι». Παρουσιάζονταν πλαστά γραφήματα που έδειχναν δήθεν τρομακτική αύξηση στην τιμή του ψωμιού και του ρεύματος λόγω των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Σε κλώνους γαλλικών και πολωνικών μέσων (όπως η Le Parisien), η επιχείρηση διέσπειρε ψευδείς ειδήσεις για Ουκρανούς πρόσφυγες που δήθεν έκαψαν σπίτια ή έλαβαν επιδόματα υψηλότερα από τις συντάξεις των ντόπιων. Κυκλοφόρησαν επίσης βίντεο-μοντάζ που έδειχναν επεισόδια τα οποία δεν είχαν συμβεί ποτέ ή είχαν λάβει χώρα χρόνια πριν σε άλλες χώρες.
Αν και το Doppelganger επικεντρώθηκε αρχικά σε μεγάλες χώρες (Γερμανία, Γαλλία, ΗΠΑ), στην Ελλάδα οι τακτικές αυτές φιλτράρονται κυρίως μέσω μεταφρασμένων άρθρων σε περιθωριακά blogs, που αναπαράγουν αυτούσιες τις ρωσικές θέσεις, καθώς και μέσω memes στα social media, τα οποία επικεντρώνονται στο κόστος ζωής και την ενέργεια, χρησιμοποιώντας συχνά το ίδιο οπτικό υλικό που παράγει το ρωσικό SDA.