Η απειλή κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ επαναφέρει στο προσκήνιο το πιο ευαίσθητο σημείο της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας, καθώς σύμφωνα με αξιωματούχο της ναυτικής αποστολής της Ευρωπαϊκής Ένωσης EUNAVFOR Aspides, πλοία που κινούνται στην περιοχή λαμβάνουν μέσω ασυρμάτου (VHF) μηνύματα από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, με τα οποία διαμηνύεται ότι «καμία διέλευση δεν επιτρέπεται από τα Στενά του Ορμούζ», ενώ μαίνονται οι εχθροπραξίες ΗΠΑ και ισραήλ κατά του Ιράν το Σάββατο (28/2).
Η θαλάσσια αυτή αρτηρία αποτελεί τη σημαντικότερη οδό εξαγωγής πετρελαίου στον κόσμο, διακινώντας περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Μέσω αυτής συνδέονται οι βασικοί παραγωγοί του Κόλπου – όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράν, το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα.
Αν και η Τεχεράνη δεν έχει εκδώσει επίσημη επιβεβαίωση για τέτοια εντολή, έχει επανειλημμένα απειλήσει στο παρελθόν ότι θα μπλοκάρει τη στενή αυτή δίοδο ως αντίποινα σε περίπτωση επίθεσης κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Οι κοινές επιθέσεις των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ κατά του Ιράν, καθώς και τα ιρανικά αντίποινα με πυραυλικά πλήγματα στον Κόλπο, έχουν προκαλέσει έναν από τους σοβαρότερους ενεργειακούς κλυδωνισμούς των τελευταίων δεκαετιών.
Η περιοχή αντιπροσωπεύει περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, γεγονός που καθιστά κάθε διαταραχή δυνητικά εκρηκτική για τις τιμές.
Οι αγορές πετρελαίου αναμένεται να αντιδράσουν έντονα, εφόσον η ένταση παραταθεί.
Το Brent είχε ήδη κινηθεί αυξητικά – κοντά στα 70 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδο από τον Αύγουστο του 2025 – καθώς οι επενδυτές προεξοφλούσαν στρατιωτική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Παρά το γεγονός ότι μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί εκτεταμένη ζημιά σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, εκρήξεις έχουν αναφερθεί στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κουβέιτ, ενώ το Κατάρ ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε πυραύλους που κατευθύνονταν προς το έδαφός του.
Εκρήξεις ακούστηκαν επίσης στο Μπαχρέιν και κοντά στο νησί Kharg Island, από όπου διέρχεται το 90% των ιρανικών εξαγωγών αργού.
Ωστόσο, ακόμη και χωρίς άμεσες ζημιές, η αβεβαιότητα αρκεί για να αναστατώσει τις ροές.
Ο κίνδυνος εγκλωβισμού δεξαμενόπλοιων εντός του Κόλπου ή στοχοποίησής τους έχει οδηγήσει μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες και εμπορικούς οίκους να «παγώσουν» προσωρινά αποστολές μέσω των Στενών.
Τα ναύλα για υπερδεξαμενόπλοια (VLCC) από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα έχουν υπερτριπλασιαστεί από τις αρχές του έτους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν έχουν ποτέ αποκλειστεί πλήρως.
Αν και το Ιράν διαθέτει τη δυνατότητα να παρεμποδίσει προσωρινά τη ναυσιπλοΐα, μια παρατεταμένη πλήρης παύση θεωρείται απίθανη.
Το αμερικανικό ναυτικό θα αντιδρούσε άμεσα, ωστόσο ακόμη και βραχύβιες επιθέσεις ή επιχειρήσεις ναρκοθέτησης θα μπορούσαν να εκτινάξουν τις τιμές.
Παρόμοια επεισόδια έχουν καταγραφεί στο παρελθόν κατά τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ τη δεκαετία του 1980, όταν το Ιράν επιτέθηκε σε εμπορικά πλοία, οδηγώντας τον πρόεδρο Ρόναλντ Ρίγκαν να διατάξει την επιχείρηση συνοδείας δεξαμενόπλοιων «Earnest Will».
Το 2023, το ιρανικό ναυτικό κατέλαβε το δεξαμενόπλοιο Advantage Sweet στον Κόλπο του Ομάν.
Η παγκόσμια αγορά δεν είναι εντελώς απροετοίμαστη. Η παραγωγή από τις ΗΠΑ, τη Βραζιλία και τον Καναδά έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ η Σαουδική Αραβία ενίσχυσε τις εξαγωγές της πάνω από τα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Φεβρουάριο. Η συμμαχία OPEC+ αναμένεται να εξετάσει περαιτέρω αύξηση παραγωγής.
Παρόλα αυτά, ενδεχόμενη σοβαρή διαταραχή στις εξαγωγικές οδούς της Μέσης Ανατολής θα μπορούσε να εξουδετερώσει μεγάλο μέρος αυτών των αυξήσεων.
Το εύρος της κρίσης θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια των συγκρούσεων και από το αν η Τεχεράνη επιλέξει να επεκτείνει τα πλήγματα σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τερματικούς σταθμούς.
Ακόμη και χωρίς το χειρότερο σενάριο, η σύγκρουση έχει ήδη πυροδοτήσει μια από τις σοβαρότερες απειλές για την ενεργειακή ασφάλεια των τελευταίων δεκαετιών, με τα Στενά του Ορμούζ να βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής σκακιέρας.