«Ξεχάστε την αλλαγή καθεστώτος, τη συμφωνία για τα πυρηνικά και τους υπόλοιπους συνεχώς μεταβαλλόμενους στόχους των ΗΠΑ στο Ιράν», γράφει το περιοδικό The Economist. Ads «Με τον πόλεμο να βρίσκεται πλέον στην τρίτη εβδομάδα, φαίνεται ότι ο κατάλογος των στόχων του Ντόναλντ Τραμπ έχει περιοριστεί σε έναν μόνο: τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, της πιο ζωτικής σημασίας διαδρομής για τον ενεργειακό εφοδιασμό του πλανήτη».
Η σύγκρουση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν για το Στενό του Ορμούζ, μετατρέπεται στο κεντρικό στρατηγικό σημείο αντιπαράθεσης.
Παρότι οι αεροπορικές επιδρομές συνεχίζονται σε εκατοντάδες στόχους εντός του Ιράν, η δυνατότητα ελέγχου αυτού του θαλάσσιου περάσματος –από το οποίο διέρχεται περίπου το 15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου– αποτελεί πλέον τον καθοριστικό παράγοντα της σύγκρουσης. Ads Σύμφωνα με την οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων HRANA, με έδρα την Ουάσιγκτον, οι ανθρώπινες απώλειες έχουν ήδη ξεπεράσει τις 2.400, εκ των οποίων περισσότεροι από 1.300 είναι άμαχοι.
Παράλληλα, το Ιράν συνεχίζει καθημερινά επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά στόχων στο Ισραήλ και στα κράτη του Κόλπου. Μεταξύ των περιστατικών που καταγράφηκαν είναι πλήγμα σε στρατιωτική βάση της Σαουδικής Αραβίας αλλά και ζημιές σε ουρανοξύστη στο Ντουμπάι όπου λειτουργεί το εστιατόριο «Sexy Fish».
Το Ιράν έχει επιβάλει ουσιαστικά έναν άτυπο αποκλεισμό στο Στενό του Ορμούζ, απειλώντας εμπορικά πλοία και πραγματοποιώντας επιθέσεις εναντίον ορισμένων εξ αυτών. Η ενέργεια αυτή έχει διακόψει σημαντικές ενεργειακές ροές, συμπεριλαμβανομένων των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ, το οποίο καλύπτει περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG.
Η κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να μην είχε προβλέψει το πλήρες κλείσιμο του στενού. Στις 14 Μαρτίου ο πρόεδρος δήλωσε μέσω κοινωνικών δικτύων: «Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, σύντομα θα ανοίξουμε το Στενό του Ορμούζ, ασφαλές και ελεύθερο».
Από την άλλη πλευρά, ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία πριν από μία εβδομάδα και δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τότε, υποστηρίζει ότι το πέρασμα θα παραμείνει κλειστό.
Η γεωγραφία της περιοχής δυσκολεύει ιδιαίτερα μια στρατιωτική λύση. Το στενό έχει πλάτος μόλις 54 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο του και περιβάλλεται από ορεινούς όγκους, κάτι που επιτρέπει στο Ιράν να απειλεί την ναυσιπλοΐα ακόμη και χωρίς να πλήττει κάθε πλοίο.
Αρκεί να δημιουργήσει την εντύπωση κινδύνου ώστε πλοιοκτήτες και ασφαλιστικές εταιρείες να αποφεύγουν τη διέλευση.
Σε αυτό το πλαίσιο ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε από χώρες όπως η Κίνα και η Γαλλία να αποστείλουν πολεμικά πλοία για τη συνοδεία εμπορικών δεξαμενόπλοιων. Μέχρι στιγμής όμως καμία κυβέρνηση δεν έχει δείξει ιδιαίτερη προθυμία, καθώς τα πλοία συνοδείας θα μπορούσαν να αποτελέσουν άμεσους στόχους.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον φαίνεται να εξετάζει στρατιωτικές επιχειρήσεις σε άλλους στόχους. Στις 13 Μαρτίου αμερικανικά αεροσκάφη βομβάρδισαν στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί Χαργκ, το κύριο πετρελαϊκό τερματικό του Ιράν στον Περσικό Κόλπο.
Οι επιθέσεις έπληξαν αποθήκες πυραύλων και ναρκών, χωρίς όμως να καταστρέψουν τις εγκαταστάσεις εξαγωγής πετρελαίου. Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι αυτό έγινε «για λόγους στοιχειώδους ευπρέπειας», καθώς μια επίθεση στις δεξαμενές θα προκαλούσε περιβαλλοντική καταστροφή.
Η κρίση έχει ήδη σημαντικές οικονομικές συνέπειες. Η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ αρκετές ασιατικές κυβερνήσεις προχώρησαν σε μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, όπως περιορισμό του κλιματισμού σε δημόσια κτίρια ή τετραήμερη εργασία για δημοσίους υπαλλήλους.
Παράλληλα, οι τιμές του ηλίου –που χρησιμοποιείται στην ιατρική και τη βιομηχανία– έχουν διπλασιαστεί, ενώ η ουρία, βασικό λίπασμα, αυξήθηκε περισσότερο από 50%.
Παρά το κλείσιμο του στενού, μέρος των ενεργειακών ροών συνεχίζεται μέσω δύο αγωγών που παρακάμπτουν το Ορμούζ: ενός στη Σαουδική Αραβία, που μεταφέρει έως 7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως προς την Ερυθρά Θάλασσα, και ενός στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που οδηγεί στο λιμάνι Φουτζάιρα. Ωστόσο χώρες όπως το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και το Κατάρ δεν διαθέτουν εναλλακτικές διαδρομές.
Το Ιράν έχει ήδη επιχειρήσει να πλήξει αυτές τις υποδομές. Στις 12 και 13 Μαρτίου εκτόξευσε περισσότερα από 50 drones εναντίον σαουδαραβικών εγκαταστάσεων πετρελαίου, ενώ στις 14 Μαρτίου επιχείρησε επίθεση στο λιμάνι Φουτζάιρα. Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος καταρρίφθηκε, όμως τα συντρίμμια προκάλεσαν πυρκαγιά που ανέστειλε προσωρινά τις εξαγωγές.
Η προοπτική νέων επιθέσεων αυξάνει τον κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης. Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη προειδοποιήσει ότι άμεση ζημιά στις πετρελαϊκές της εγκαταστάσεις θα αποτελέσει «κόκκινη γραμμή».
Την ίδια στιγμή, το Ιράν θα μπορούσε να ενεργοποιήσει τους συμμάχους του Χούθι στην Υεμένη για επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα, μια τακτική που είχε σχεδόν παραλύσει τη ναυσιπλοΐα το 2024.
Η αντιπαράθεση γύρω από το Στενό του Ορμούζ αναδεικνύει το στρατηγικό αδιέξοδο και για τις δύο πλευρές: οι Ηνωμένες Πολιτείες δυσκολεύονται να ανοίξουν τον ζωτικό θαλάσσιο διάδρομο, ενώ το Ιράν δεν έχει ακόμη επιτύχει τον βασικό του στόχο, δηλαδή να αναγκάσει την Ουάσιγκτον να τερματίσει τον πόλεμο.
