Κάθε χρόνο, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και η απόσταση με τους ασθενέστερους μεγαλώνει. Το 2024, ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε τρεις φορές πιο γρήγορα σε σχέση με το 2023. Αλλά παρά τη βασιλεία του ολιγάρχη Τραμπ, πληθαίνουν οι φωνές για περισσότερη δικαιοσύνη. Ads Εκτιμάται πλέον ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία θα υπάρχουν τουλάχιστον πέντε τρισεκατομμυριούχοι. Εν τω μεταξύ, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας έχει παραμείνει σχεδόν αμετάβλητος από το 1990. Η ανισότητα έχει ξεφύγει από τον έλεγχο και στηρίζεται στην απάτη σε βάρος των φτωχών.
Διαβάστε: Μπέρνι Σάντερς / Oι πλούσιοι πρέπει επιτέλους να φορολογηθούν
Η απάτη
Σύμφωνα με την ανθρωπιστική οργάνωση Oxfam, που ιδρύθηκε το 1942 για τον λιμό της Αθήνας, οι υπερπλούσιοι ενδέχεται να έχουν αποκρύψει έως και 3,55 τρισ. δολάρια από τις φορολογικές αρχές. Το συνολικό ύψος του πλούτου που βρίσκεται σε υπεράκτιες δομές αγγίζει τα 13,25 τρισ. δολάρια. Ads Παρά τις βελτιώσεις στη διεθνή ανταλλαγή φορολογικών πληροφοριών μετά το 2016 και τα Panama Papers, ένα σημαντικό μέρος αυτού του πλούτου παραμένει αφορολόγητο. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι το 80% αυτών των κρυφών κεφαλαίων ανήκει στο πλουσιότερο 0,1% του παγκόσμιου πληθυσμού.
Με άλλα λόγια, μια ελάχιστη ελίτ διαθέτει αφορολόγητα περιουσιακά στοιχεία αντίστοιχα με τον πλούτο του φτωχότερου μισού της ανθρωπότητας. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει όχι απλώς μια οικονομική και φορολογική ανισορροπία, αλλά μια βαθιά κρίση δικαιοσύνης.
Η παρέμβαση του Μπέρνι Σάντερς
Στην πρόσφατη παρέμβαση του, ο Γερουσιαστής Σάντερς συμπυκνώνει αυτή την ανισότητα με σκληρούς αριθμούς: το ανώτερο 1% στις ΗΠΑ κατέχει περισσότερο πλούτο από το κατώτερο 93%. Ο Ελον Μασκ μόνος του, διαθέτει περισσότερα από το 53% των αμερικανικών νοικοκυριών.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε τα τελευταία χρόνια. Μετά τις φοροελαφρύνσεις Τραμπ, εκατοντάδες δισεκατομμυριούχοι αύξησαν δραματικά την περιουσία τους, ενώ η εργατική τάξη είδε το πραγματικό της εισόδημα να συρρικνώνεται.
Σύμφωνα με στοιχεία της RAND Corporation, περίπου 79 τρισ. δολάρια μεταφέρθηκαν από το κατώτερο 90% στο ανώτερο 1% τις τελευταίες δεκαετίες.
Ο Σάντερς επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και πολιτικό: ένας φορολογικός κώδικας «γραμμένος από τους πλούσιους για τους πλούσιους», μια οικονομία συγκεντρωμένη σε λίγες εταιρείες και ένα πολιτικό σύστημα επηρεασμένο από δισεκατομμυριούχους.
Διαβάστε: Ευρώπη πολλών ταχυτήτων / Μεγάλο το οικονομικό χάσμα – Πού βρίσκονται οι πλουσιότεροι και οι φτωχότεροι
Ο νόμος Ζούκμαν και «Ο Θρίαμβος της Αδικίας»
Στη Γαλλία εξαιρετικά δημοφιλής είναι η πρόταση για τον λεγόμενο «νόμο Ζούκμαν», εμπνευσμένο από το έργο του Γκαμπριέλ Ζούκμαν, μαθητή του Τομάς Πικετί. Η πρόταση προβλέπει έναν ελάχιστο φόρο 2% ετησίως για περιουσίες άνω των 100 εκατ. ευρώ.
Σας συνιστώ ανεπιφύλακτα το βιβλίο του που μόλις κυκλοφόρησε: «Οι δισεκατομμυριούχοι δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος, εμείς όμως μπορούμε να τους σταματήσουμε», με πρόλογο του συγγραφέα ειδικά για την ελληνική έκδοση (Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ)
Πρόκειται για για αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας του Ζούκμαν πάνω στη φοροαποφυγή των πλουσίων. Όπως αναδεικνύεται και στο έργο του «Ο Θρίαμβος της Αδικίας», οι δισεκατομμυριούχοι συχνά αποφεύγουν τη φορολόγηση εισοδήματος μέσω νομικών «παραθύρων».
Ο Γάλλος οικονομολόγος επιχειρεί να αποκαταστήσει μια βασική αρχή: ότι οι πολύ μεγάλες περιουσίες δεν μπορούν να μένουν ουσιαστικά εκτός φορολογικού συστήματος. Στη Γαλλία, η πρόταση αυτή αποτέλεσε σημείο αιχμής για την Αριστερά και ευκαιρία για την ανασύσταση του «Λαϊκού Μετώπου».
Ο φόρος εκατομμυριούχων του Μαμντανί
Στις ΗΠΑ, όπου πριν από λίγα χρόνια ούτε ήθελαν να ακούσουν για φόρους, η πρόταση του δήμαρχου Ζοχράν Μαμντανί για αύξηση του φόρου εισοδήματος πάνω από το 1 εκατ. δολάρια είναι πλέον πολύ δημοφιλής. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 54% των ψηφοφόρων στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης τη στηρίζει, ενώ στην πόλη το ποσοστό φτάνει το 62%.
Η σημασία αυτής της στήριξης είναι διπλή: πρώτον, αποδομεί το αφήγημα ότι η φορολόγηση των πλουσίων είναι «ακραία», αντιδημοφιλής πολιτική· δεύτερον, αναδεικνύει ότι η κοινωνική πλειοψηφία αναζητά εναλλακτικές απέναντι στη λιτότητα.
Η (Δημοκρατική) κυβερνήτης της Πολιτείας εμφανίζεται διστακτική, φοβούμενη την αντίδραση των μεγάλων δωρητών. Ωστόσο, το πολιτικό ρίσκο ίσως βρίσκεται ακριβώς στην άρνηση μιας πρότασης που φαίνεται να έχει κοινωνική υποστήριξη.
Δειλή αλλά υπαρκτή στροφή στο Δημοκρατικό Κόμμα
Για την αλλαγή των αντιλήψεων, είναι πολύ χαρακτηριστική η στροφή στο πολύ συστημικό αμερικανικό Δημοκρατικό Κόμμα.Ενόψει των εκλογών του 2028, όλο και περισσότεροι υποψήφιοι υιοθετούν προτάσεις που συνδυάζουν φοροελαφρύνσεις για τα χαμηλά και μεσαία στρώματα με αυξημένη φορολόγηση των πλουσίων.
Προτάσεις όπως η κατάργηση του ομοσπονδιακού φόρου εισοδήματος για μεγάλο μέρος των εργαζομένων ή η θέσπιση υψηλού αφορολόγητου ορίου δείχνουν μια προσπάθεια επανασύνδεσης με την κοινωνική βάση.
Ταυτόχρονα, η αύξηση φόρων σε υψηλά εισοδήματα και μεγάλες επιχειρήσεις προβάλλεται ως αναγκαία προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση αυτών των πολιτικών.
Η συζήτηση για τη φορολόγηση των ολιγαρχών, που κάποτε θεωρούνταν περιθωριακή, φαίνεται πλέον να μετατρέπεται σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα. Αυτό ίσως είναι το πιο σαφές σημάδι ότι οι ισορροπίες αλλάζουν. Και με τους πολέμους και τον ναρκισσισμό του, ο βασιλιάς Τραμπ επιταχύνει τις εξελίξεις.