Η δημόσια συζήτηση για το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα επικεντρώθηκε, δυστυχώς, βασικά σε παραπολιτικές αναφορές και αντιπαραθέσεις. Ελλειψε η συγκέντρωση στη μεγάλη εικόνα: πως και γιατί τα κόμματα που γεννήθηκαν ή εκτινάχθηκαν με τη λιτότητα και τις τρόικες, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ ή οι Podemos, δεν μπόρεσαν να εδραιωθούν και βρίσκονται σήμερα σε βαθιά κρίση; Ποιες ήταν οι συνθήκες που άλλαξαν, ποια ήταν τα λάθη που έγιναν;
Με τις ιδιομορφίες του καθeνός, οι βίοι των δύο κομμάτων -σε σημαντικό βαθμό και του πορτογαλικού Bloco- είναι παράλληλοι. Οι Podemos ξεκίνησαν από το κίνημα των αγανακτισμένων, ο ΣΥΡΙΖΑ πάτησε πάνω σε αυτό. Ο τελευταίος είχε έναν φωτογενή, δημοφιλή ηγέτη, νέο σε ηλικία. Ο Πάμπλο Ιγκλέσιας, ένας νεαρός καθηγητής πανεπιστημίου που διακρινόταν στα τηλεοπτικά debate, είχε επίσης το ίδιο προφίλ.
Ο ΣΥΡΙΖΑ έγινε κυβέρνηση. Oι Podemos, που επηρεάστηκαν αρνητικά από τις περιπέτειες και τη σκληρή αντιμετώπιση του ΣΥΡΙΖΑ από την ευρωπαϊκή ηγεσία, κατάφεραν να συμμετέχουν στην κυβέρνηση των Σοσιαλιστών επηρεάζοντας θετικά την πολιτική της.
Σήμερα, αφού πέρασε μια σειρά από εσωτερικές κρίσεις και διασπάσεις, ο ΣΥΡΙΖΑ κινείται σε δημοσκοπικά χαμηλά. Το ίδιο και οι Podemos. Μάλωσαν, χώρισαν και έχασαν τη θέση τους στον κυβερνητικό συνασπισμό και υποσκελίστηκαν από την αριστερή Συμμαχία του Σουμάρ.
Σε ένα μεγάλο της άρθρο στο περιοδικό Equator και τον Guardian, η Lilith Verstrynge προσφέρει πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία στον σχετικό προβληματισμό. Η Lilith ήρθε στο Ευρωκοινοβούλιο το 2014. Ηταν 22 ετών, είχε μόλις τελειώσει το Πανεπιστήμιο και ανέλαβε καθήκοντα συνεργάτιδας στην κοινοβουλευτική ομάδα των ανερχόμενων Podemos: ένα κόμμα που είχε ιδρυθεί μόλις πριν από τέσσερις μήνες, είχε εκλέξει 5 ευρωβουλευτές.
Εξαιρετικά δραστήρια και με φρέσκιες ιδέες, σκαρφάλωσε τα σκαλοπάτια της πολιτικής. Βουλευτής, γενική γραμματέας στο ισπανικό Υπουργείο Κοινωνικών Δικαιωμάτων και οργανωτική γραμματέας, νούμερο 3 στην ιεραρχία των Podemos. Με αυτή την ιδιότητα την κάλεσα στις Βρυξέλλες το 2022, σε μία μεγάλη εκδήλωση για τις προκλήσεις των κομμάτων της Αριστεράς.
Υποτίμηση της κομματικής βάσης, υποβάθμιση της δουλειάς του «μυρμηγκιού»
Στο άρθρο της, η Lilith περιγράφει μία εμπειρία ανάλογη με του ΣΥΡΙΖΑ: πολύ λίγο βάρος στην οργανωτική δουλειά και πολύ περισσότερο στην υψηλή πολιτική και την επικοινωνία. Στο παρακάτω απόσπασμα, είναι σαν να περιγράφει τα χρόνια του ΣΥΡΙΖΑ, ιδίως την περίοδο 2019-23.
«Λίγο μετά την ανάληψη των νέων μου καθηκόντων (της οργανωτικής γραμματέως, το 2021) ένα κομματικό στέλεχος μού πρότεινε ότι θα μπορούσαμε απλώς να κλείσουμε κάθε τοπική οργάνωση και να μετατρέψουμε το Podemos σε ένα κόμμα με μόλις δέκα ισχυρούς εθνικούς ηγέτες.
Αυτό δεν ήταν καθόλου βιώσιμο και δυσκολευόμουν να πιστέψω ότι κάποιος τόσο ψηλά στην ιεραρχία του Podemos το υποστήριζε πραγματικά· όμως η στάση του ήταν χαρακτηριστική ενός κόμματος που θεμελιωδώς δεν ενδιαφερόταν για τη δομή – για τη βαρετή αλλά αναγκαία δουλειά της οικοδόμησης τοπικών οργανώσεων, της εκπαίδευσης στελεχών, της τακτικής διεξαγωγής συνελεύσεων και της συντήρησης της υποδομής, που κρατά ένα κόμμα ζωντανό ανάμεσα στους εκλογικούς κύκλους.
Επίσης, δεν είχαμε αντιληφθεί εγκαίρως το πώς άλλαζε η βάση μας. Η αρχική δύναμη του Podemos ήταν ότι έβγαλε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους από την πολιτική απάθεια και προσέλκυσε ακόμη και υποστηρικτές σε άλλες χώρες. Όμως, μπαίνοντας στη δεκαετία του 2020, η κυρίαρχη εμπειρία από τη δράση στο Podemos ήταν η συρρίκνωση της πολιτικής συζήτησης και η αύξηση της εσωτερικής καχυποψίας».
Ποτέ στην Ελλάδα δεν τέθηκε βέβαια θέμα διάλυσης των τοπικών ή κλαδικών οργανώσεων, αλλά σαφώς παραμελήθηκαν. Και πολύ συχνά αντικαταστάθηκαν από διευρύνσεις, ξέμπαρκων και χωρίς επιρροή, πολιτικών από άλλους πολιτικούς χώρους.
Η αύξηση της «εσωτερικής καχυποψίας» και οι εσωτερικοί καβγάδες είναι ένα ακόμη κοινό χαρακτηριστικό των δύο σχηματισμών. Μετά από εκλογικές ήττες, το 2021 ο Ιγκλέσιας και το 2023 ο Τσίπρας, παραιτούνται από ηγέτες του κόμματος. Συνεχίζουν όμως να κινούν τα νήματα από τα παρασκήνια, αλλά με προσήλωση στα παλιά:
«Στην πραγματικότητα, παρέμενε μια σταθερή παρουσία στα ισπανικά μέσα ενημέρωσης, προσφέροντας σχεδόν καθημερινά πολιτικά σχόλια σε ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα, συχνά προαναγγέλλοντας τις επίσημες θέσεις του κόμματος και ουσιαστικά καθορίζοντας την ατζέντα μας – χωρίς να αναφέρω καν την πανταχού παρουσία του στις ομαδικές συνομιλίες..
Λίγους μήνες αργότερα, αποφάσισε να εκφωνήσει έναν λόγο κατά της νέας συμμαχίας της Αριστεράς (Σουμάρ) και ρώτησε αν θα μπορούσα να συγκεντρώσω ένα πλήθος 40.000 ανθρώπων. Αυτό ήταν αδύνατο. Εκείνη την εποχή, ίσως θα μπορούσαμε να ενεργοποιήσουμε 2.000, αν ο καιρός ήταν τέλειος.
Πώς ήταν δυνατόν να μην καταλαβαίνει ότι οι Podemos δεν ήταν πια ένα κόμμα που μπορούσε να μαζέψει 40.000 ανθρώπους σε οποιοδήποτε γεγονός, πόσο μάλλον σε ένα που αφορούσε μια ακόμη αριστερή διάσπαση;».
Μετά την παραίτησή του το 2021, ο Ιγκλέσιας δημιούργησε ένα μέσο ενημέρωσης και επίσης άνοιξε ένα μπαρ στη Μαδρίτη. Ζήτησε χρηματοδότηση από τους ψηφοφόρους μέσω crowdfunding για το μπαρ, το οποίο, όπως υποστήριζε, ήταν ένας χώρος για τον αγώνα κατά του φασισμού.
Ο Αλέξης Τσίπρας επανέρχεται στην πολιτική, με πρώτο μοχλό το βιβλίο του. Αλλά το δίδαγμα που προσφέρει η Lilith μοιάζει πολύ σημαντικό και για το νέο εγχείρημα :
«Κοιτάζοντας πίσω, φαίνεται ξεκάθαρο ότι οι Podemos στην πραγματικότητα δεν ήθελαν ποτέ να γίνει κόμμα – πόσο μάλλον ένα καλύτερο είδος κόμματος..Το καλύτερο που καταφέραμε να δημιουργήσουμε ήταν ένα διαδικτυακό κόμμα· ένα κόμμα που ακουγόταν καινούργιο, αλλά κληρονόμησε πολλά παλιά ελαττώματα και απέτυχε να εισαγάγει οποιαδήποτε ουσιαστική οργανωτική καινοτομία..
..Η κομματική πολιτική είναι ατελής και απαιτητική, όμως εξακολουθώ να πιστεύω ότι τα κόμματα είναι η ζωτική δύναμη των κοινοβουλευτικών δημοκρατιών. Νεότερα εγχειρήματα, όπως το Your Party στο Ηνωμένο Βασίλειο, επιδιώκουν να πυροδοτήσουν παρόμοιες εξεγέρσεις απέναντι στα απολιθωμένα κατεστημένα των χωρών τους. ..
Όμως, αν δεν οικοδομήσουν την οργανωτική ικανότητα και την εσωτερική δημοκρατία που εμείς παραμελήσαμε, δεν βλέπω να έχουν ιδιαίτερο μέλλον. Και δεν πρέπει ποτέ να σταματήσουν να μιλούν με τους υποστηρικτές τους. Όταν οι άνθρωποι παύουν να αισθάνονται ότι η συμμετοχή τους έχει σημασία, απομακρύνονται».
Συμπέρασμα: Πέρα από την ακτινοβολία των αρχηγών, η πορεία και η μακροβιότητα των κομμάτων εξαρτάται από την εσωτερική δημοκρατία και τη σύνδεση τους με την κοινωνία. Και ιδίως στη σύνδεση με αυτούς, που θέλουν να εκπροσωπήσουν.