Αν αυτή τη φορά υπάρξει πράγματι συμφωνία ειρήνης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν – και αυτό παραμένει ακόμη ένα μεγάλο «αν» – οι καταναλωτές δεν θα πρέπει να περιμένουν ότι η κρίση θα τελειώσει την επόμενη ημέρα στην αντλία. Η διπλωματία μπορεί να σταματήσει τον πόλεμο. Δεν μπορεί όμως να σβήσει αμέσως το κόστος που έχει ήδη περάσει στις αγορές, στις μεταφορές, στα αποθέματα και στις τιμές λιανικής.
Όταν οι τιμές των καυσίμων ανεβαίνουν, το κάνουν με ρυθμό… ρουκέτας. Αλλά όταν είναι να πέσουν, πέφτουν αργά σαν ένα φτερό.
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο πίσω από τη συζήτηση για μια πιθανή συμφωνία. Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, εφόσον γίνει πράξη και δεν μείνει, απλώς, στα χαρτιά, θα φέρει κάποια άμεση αποκλιμάκωση. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη δείξει ότι αντιδρούν θετικά σε κάθε ένδειξη προόδου. Όμως η διαδρομή από την αποκλιμάκωση στις διεθνείς αγορές μέχρι τη μείωση της τιμής στο πρατήριο είναι μακρύτερη, πιο αργή και πιο επώδυνη πολιτικά.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μέση τιμή της απλής βενζίνης διαμορφώνεται στα 4,54 δολάρια το γαλόνι. Πριν από τον πόλεμο βρισκόταν λίγο κάτω από τα 3 δολάρια. Η απόσταση είναι τεράστια. Και δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι και πολιτική, καθώς οι ενδιάμεσες εκλογές πλησιάζουν και η τιμή της βενζίνης παραμένει ένας από τους πιο άμεσους τρόπους με τους οποίους ο πολίτης μετρά την πίεση στην καθημερινότητά του.
Το Ορμούζ μπορεί να ανοίξει – αλλά η αγορά δεν ξεχνά
Ακόμη και αν η Τεχεράνη δεχθεί την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι αυτόματη. Τα δεξαμενόπλοια δεν επιστρέφουν σε μια εμπόλεμη ζώνη, επειδή εκδόθηκε μια ανακοίνωση. Οι ναυτιλιακές εταιρείες πρέπει να πειστούν ότι η διέλευση είναι ασφαλής. Οι ασφαλιστικές πρέπει να μειώσουν τα ασφάλιστρα κινδύνου. Οι παραγωγοί του Περσικού Κόλπου πρέπει να αυξήσουν ξανά την παραγωγή που είχαν περιορίσει όταν οι εξαγωγικές οδοί έγιναν επισφαλείς. Οι αγοραστές πρέπει να αποκαταστήσουν συμβόλαια, δρομολόγια και ροές. Αυτό δεν γίνεται σε μία εβδομάδα, δεν γίνεται ούτε και σε έναν μήνα.
Αναλυτές της αγοράς εκτιμούν ότι ακόμη και σε ένα ευνοϊκό σενάριο θα χρειαστούν αρκετοί μήνες μέχρι η κίνηση μέσω του Ορμούζ να επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα. Μια σταδιακή επαναλειτουργία σε διάστημα 30 ημερών θεωρείται μάλλον υπερβολικά αισιόδοξη. Η ουσιαστική ανάκαμψη των όγκων θα έρθει αργότερα, όταν η αγορά δει ότι η συμφωνία δεν είναι προσωρινή ανάπαυλα, αλλά πραγματική αλλαγή συνθηκών.
Η πρώτη πτώση θα έρθει γρήγορα – η πλήρης επιστροφή όχι. Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι οι τιμές θα κινηθούν σε τρεις φάσεις.
Στην πρώτη φάση, η αγορά θα αντιδράσει γρήγορα. Αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν με τρόπο αξιόπιστο και οι πρώτες ροές αποκατασταθούν, οι τιμές του πετρελαίου θα δεχθούν πίεση. Αυτό μπορεί να περάσει σχετικά σύντομα και στη βενζίνη. Όχι όμως σε βαθμό που να αλλάξει άμεσα την εικόνα για τον μέσο οδηγό.
Στη δεύτερη φάση, η αποκλιμάκωση θα είναι πιο αργή. Τα αποθέματα που αγοράστηκαν ακριβά θα πρέπει να καταναλωθούν. Οι εταιρείες θα περιμένουν να δουν αν η συμφωνία αντέχει. Οι πρατηριούχοι θα μειώνουν τις τιμές σταδιακά, όχι απότομα. Η αγορά καυσίμων έχει πάντα αυτή την ασυμμετρία: ανεβαίνει γρήγορα όταν ακριβαίνει το πετρέλαιο, αλλά πέφτει αργά όταν το αργό υποχωρεί.
Στην τρίτη φάση, η επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα θα εξαρτηθεί από κάτι πολύ πιο σύνθετο: αν ο κόσμος πιστέψει ξανά ότι ο Περσικός Κόλπος είναι προβλέψιμος. Αν αυτό δεν συμβεί, ένα γεωπολιτικό ασφάλιστρο θα παραμείνει πάνω στις τιμές. Και αυτό το ασφάλιστρο θα το πληρώνουν οι οικονομίες και οι καταναλωτές.
Ο Πάτρικ Ντε Χάαν, επικεφαλής ανάλυσης πετρελαίου της GasBuddy, εκτιμά ότι περίπου το ένα τρίτο της αύξησης που προκάλεσε ο πόλεμος θα μπορούσε να χαθεί μέσα σε έναν έως τρεις μήνες. Το επόμενο τρίτο ίσως χρειαστεί τρεις έως έξι μήνες. Η πλήρης επιστροφή στις τιμές πριν από τον πόλεμο, όμως, μπορεί να μη φανεί πριν από τις αρχές ή τα μέσα του 2027.
Αυτό είναι το μήνυμα που δεν χωρά εύκολα σε πολιτικό σύνθημα: ακόμη και αν τελειώσει ο πόλεμος, η ενεργειακή του σκιά θα μείνει.
Το πρόβλημα των ακριβών αποθεμάτων, το φαινόμενο της «ρουκέτας και του φτερού»
Υπάρχει και ένας λιγότερο γεωπολιτικός, αλλά εξίσου καθοριστικός λόγος για τον οποίο η βενζίνη δεν θα πέσει άμεσα. Τα πρατήρια και οι αλυσίδες διανομής έχουν ήδη αγοράσει καύσιμα σε υψηλότερες τιμές. Αυτά τα αποθέματα πρέπει να πουληθούν πριν περάσει στον καταναλωτή η πτώση του κόστους.
Είναι ο γνωστός μηχανισμός της αγοράς καυσίμων: οι τιμές ανεβαίνουν σαν ρουκέτα και πέφτουν σαν φτερό. Όταν το αργό ακριβαίνει, η αύξηση μεταφέρεται γρήγορα στην αντλία. Όταν το αργό πέφτει, η μείωση περνά με καθυστέρηση. Για τον οδηγό αυτό μοιάζει άδικο. Για την αγορά είναι μέρος της λειτουργίας της. Για την πολιτική ηγεσία είναι πρόβλημα, επειδή η κοινή γνώμη δεν μετρά την αποκλιμάκωση στα futures του πετρελαίου. Τη μετρά στο ποσό που πληρώνει για να γεμίσει το ρεζερβουάρ.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια επιτυχής ειρηνευτική συμφωνία μπορεί να μη δώσει άμεσα στον Λευκό Οίκο το πολιτικό όφελος που θα ήθελε. Η κυβέρνηση μπορεί να δείχνει τις διεθνείς τιμές και να μιλά για τάση αποκλιμάκωσης. Ο ψηφοφόρος όμως θα κοιτά την αντλία.
Το νέο προηγούμενο που αφήνει πίσω του το Ιράν
Η πιο δύσκολη παράμετρος δεν είναι τεχνική. Είναι στρατηγική.
Το Ιράν, ακόμη και αν βγει από τη σύγκρουση στρατιωτικά πιεσμένο, έχει ήδη αποδείξει κάτι κρίσιμο: ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει το Στενό του Ορμούζ ως εργαλείο πίεσης. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να το κρατά κλειστό για πάντα. Αρκεί να πείσει τις αγορές ότι μπορεί να το απειλήσει ξανά.
Αυτό αλλάζει το τοπίο.
Από εδώ και πέρα, κάθε νέα κρίση με την Τεχεράνη θα κουβαλά αυτό το προηγούμενο. Οι ναυτιλιακές θα υπολογίζουν πιο ακριβά τον κίνδυνο. Οι ασφαλιστικές θα ζητούν μεγαλύτερα ασφάλιστρα. Οι κυβερνήσεις θα πιέζονται να επενδύσουν σε εναλλακτικές διαδρομές, αγωγούς και υποδομές που θα μειώνουν την εξάρτηση από το Ορμούζ.
Με άλλα λόγια, ακόμη και αν το πέρασμα ανοίξει, δεν θα είναι ακριβώς το ίδιο πέρασμα. Η γεωγραφία δεν αλλάζει. Αλλά η αντίληψη του κινδύνου αλλάζει. Και στις αγορές ενέργειας, η αντίληψη του κινδύνου έχει τιμή.
Οι εκλογές και η πολιτική της αντλίας
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, το ζήτημα δεν είναι μόνο διπλωματικό. Είναι εσωτερικό και βαθιά πολιτικό. Μια συμφωνία με το Ιράν θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως επιτυχία. Θα μπορούσε να επιβεβαιώσει το επιχείρημα ότι η πίεση απέδωσε, ότι η Τεχεράνη αναγκάστηκε να προσέλθει σε συμφωνία και ότι ο πόλεμος οδηγείται προς το τέλος του. Όμως οι εκλογές δεν κρίνονται μόνο από τις ανακοινώσεις εξωτερικής πολιτικής.
Κρίνονται και από την αίσθηση των πολιτών ότι η ζωή τους γίνεται φθηνότερη ή ακριβότερη. Αν η βενζίνη παραμείνει ακριβή μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές, το πολιτικό κέρδος της διπλωματίας θα περιοριστεί. Οι Δημοκρατικοί θα μπορούν να μιλούν για κόστος πολέμου που συνεχίζει να πληρώνει η μεσαία τάξη. Οι Ρεπουμπλικανοί θα προσπαθούν να δείξουν ότι η αποκλιμάκωση έχει αρχίσει, ακόμη κι αν δεν έχει φτάσει ακόμη στην τσέπη του πολίτη. Η αντλία, όπως πάντα στην αμερικανική πολιτική, θα λειτουργεί σαν δημοσκόπηση καθημερινής χρήσης.
Η ειρήνη τελειώνει τον πόλεμο – όχι την κρίση
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι μια συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν θα ήταν σημαντική. Θα μείωνε τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης. Θα άνοιγε τον δρόμο για σταδιακή αποκατάσταση των ενεργειακών ροών. Θα έριχνε μέρος της πίεσης από τις διεθνείς αγορές. Θα έδινε στις κυβερνήσεις και στις επιχειρήσεις ένα πλαίσιο για να ξαναχτίσουν την κανονικότητα.
Δεν θα έκανε όμως τη βενζίνη φθηνή από τη μία ημέρα στην άλλη.
Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να ξανανοίξουν. Τα πλοία πρέπει να επιστρέψουν. Οι παραγωγοί πρέπει να αυξήσουν φορτώσεις. Οι ασφαλιστές πρέπει να μειώσουν τον κίνδυνο. Τα ακριβά αποθέματα πρέπει να περάσουν από την αγορά. Και, πάνω απ’ όλα, οι αγορές πρέπει να πειστούν ότι το Ιράν δεν θα ξανακλείσει τον ίδιο δρόμο στην επόμενη κρίση.
Γι’ αυτό η ειρήνη, αν έρθει, θα είναι μόνο η αρχή της αποκλιμάκωσης. Όχι το τέλος της.
Οι τιμές της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες, πιθανότατα, θα μειωθούν τους μήνες μετά το τέλος του πολέμου. Όμως η επιστροφή στα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση δύσκολα θα έρθει πριν από το τέλος του έτους – και ίσως χρειαστεί να φτάσουμε στο 2027 για να μιλήσει κανείς για πραγματική εξομάλυνση.
Ο πόλεμος μπορεί να τελειώσει με μια συμφωνία. Το ενεργειακό του κόστος, όμως, θα συνεχίσει να κινείται πιο αργά – μέσα στις αγορές, στις θαλάσσιες διαδρομές και τελικά στην αντλία.
Εστω και αν υπάρξει συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν και ανοίξουν άμεσα τα Στενά του Ορμούζ, η επιστροφή των καυσίμων στις τιμές των αρχών του 2026 θα είναι αργή – Οι αγορές θα χρειαστούν μήνες για να «πειστούν» ότι ο κίνδυνος έχει πράγματι περάσει – Τι είναι το φαινόμενο της «ρουκέτας και του φτερού»
Συνεχίζοντας σε αυτό τον ιστότοπο αποδέχεστε την χρήση των cookies στη συσκευή σας όπως περιγράφεται στην πολιτική cookies
Μάθετε περισσότερα εδώ
Αποδοχή