Σε φάση ουσιαστικής αναβάθμισης έχει εισέλθει η εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού στον ελληνικό σιδηρόδρομο, ως κομβικό στοιχείο στον στόχο για τη μεταρρύθμιση του ΟΣΕ.
Οι πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί εστιάζουν στην επιχειρησιακή ετοιμότητα και στη διαχείριση κρίσιμων σεναρίων σε πραγματικές συνθήκες.
Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών υλοποιεί παρεμβάσεις που συγκροτούν ένα συνεκτικό πλαίσιο εκπαίδευσης του ανθρώπινου δυναμικού, ευθυγραμμισμένο με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας και διαλειτουργικότητας, και συνδέονται άμεσα με την ενεργοποίηση των κρίσιμων συστημάτων του σιδηρόδρομου: Αυτόματο σύστημα πέδησης ETCS, δίκτυο επικοινωνίας GSM-R, σηματοδότηση και τηλεδιοίκηση.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του αναπληρωτή υπουργού Μεταφορών Κωνσταντίνου Κυρανάκη, το πέρασμα του ελληνικού σιδηρόδρομου σε μια νέα εποχή ασφάλειας υλοποιείται μέσα από σειρά πρωτοβουλιών όπως η συνεργασία με τους γερμανικούς σιδηρόδρομους Deutsche Bahn και η αξιοποίηση προσομοιωτών τελευταίας τεχνολογίας για την εκπαίδευση προσωπικού κρίσιμων ειδικοτήτων (μηχανοδηγοί, σταθμάρχες, ελεγκτές κυκλοφορίας), ενώ για πρώτη φορά η εκπαίδευση συνδέεται άμεσα με την ενεργοποίηση κρίσιμων συστημάτων, όπως το ETCS και το GSM-R. Στο ίδιο πλαίσιο, εφαρμόζεται αυστηρό πλαίσιο ψυχομετρικής και ψυχολογικής αξιολόγησης, με τη συμβολή και την τεχνογνωσία του ΓΕΕΘΑ, ώστε όσοι υπηρετούν σε κρίσιμα καθήκοντα ασφαλείας να διαθέτουν τόσο την επαγγελματική όσο και την ψυχολογική επάρκεια που απαιτεί η ευθύνη του ρόλου τους.
Μεταφορά διεθνούς τεχνογνωσίας: Train-the-Trainer με τους γερμανικούς σιδηρόδρομους Deutsche Bahn
Κομβικό στοιχείο της νέας στρατηγικής του ΟΣΕ αποτελεί η ολοκλήρωση του προγράμματος «Train-the-Trainer», που μόλις προ ημερών υλοποιήθηκε σε συνεργασία με την Deutsche Bahn για τη μεταφορά γερμανικής τεχνογνωσίας. Στελέχη του ΟΣΕ εκπαιδεύτηκαν απευθείας από τους γερμανικούς σιδηρόδρομους σε σύγχρονες διδακτικές και μεθοδολογικές πρακτικές. Η εκπαίδευση δεν περιορίστηκε στη θεωρία, αλλά βασίστηκε στη βιωματική μάθηση, με ασκήσεις και πρακτική εφαρμογή.
Ειδικότερα, η «γερμανική» εκπαίδευση εστίασε:
στον ρόλο του εκπαιδευτή ως συντονιστή και καθοδηγητή μάθησης,στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση δομημένων εκπαιδευτικών σεναρίων,στη διαχείριση ομάδων και στην αξιολόγηση της μαθησιακής διαδικασίας.
Στόχος του προγράμματος είναι η μεταφορά τεχνογνωσίας και η συγκρότηση ενός σταθερού, πιστοποιημένου πυρήνα εσωτερικών εκπαιδευτών, ώστε ο ΟΣΕ να μπορεί πλέον να σχεδιάζει και να υλοποιεί αυτόνομα εκπαιδευτικά προγράμματα υψηλών προδιαγραφών.
Ψυχομετρικά τεστ σε σταθμάρχες του ΟΣΕ με τη «σφραγίδα» του ΓΕΕΘΑ
Με τη συμμετοχή των Ενόπλων Δυνάμεων, βρίσκεται σε εξέλιξη ο νέος κύκλος ψυχομετρικών ελέγχων για το προσωπικό του ΟΣΕ που υπηρετεί σε θέσεις υψηλής ευθύνης. Το ΓΕΕΘΑ έχει αναλάβει πλήρως τον σχεδιασμό και τη διενέργεια των δοκιμασιών, εφαρμόζοντας νέο, αυστηρό πλαίσιο ψυχομετρικής και ψυχολογικής αξιολόγησης.
Στην παρούσα φάση αξιολογούνται 60 σταθμάρχες, μέσω ομαδικών και ατομικών συνεντεύξεων, με στόχο την αποτίμηση της επαγγελματικής επάρκειας, της αντίληψης ευθύνης και της ικανότητας λήψης αποφάσεων υπό πίεση. Η διαδικασία περιλαμβάνει εκτεταμένες ψυχομετρικές και ψυχοκινητικές δοκιμασίες, συνεντεύξεις με εξειδικευμένους ψυχολόγους, ιατρικούς και εργαστηριακούς ελέγχους, καθώς και έλεγχο γνώσεων του κανονιστικού πλαισίου και των διαδικασιών ασφάλειας.
Την αξιολόγηση διενεργούν Ειδικές Επιτροπές Επαγγελματικής Καταλληλότητας με συμμετοχή στελεχών του ΓΕΕΘΑ, του ΑΣΕΠ και του ΟΣΕ, διασφαλίζοντας αντικειμενικότητα και πολυεπίπεδο έλεγχο. Η συνεργασία αυτή συνιστά θεσμική τομή και ενισχύει ουσιαστικά την πρόληψη, τη διαφάνεια και την αξιοκρατία, διαμορφώνοντας αυστηρότερο πλαίσιο επιλογής και αξιολόγησης προσωπικού που εκτελεί κρίσιμα καθήκοντα ασφάλειας στον ελληνικό σιδηρόδρομο.
Εκπαίδευση μηχανοδηγών στο ETCS: Πρώτη φορά με προσομοίωση στην Ελλάδα
Στο ίδιο πλαίσιο, για πρώτη φορά στη χώρα μας, το σύνολο των μηχανοδηγών εκπαιδεύεται συστηματικά στο αυτόματο σύστημα πέδησης, το οποίο θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία εντός του 2026 στον κεντρικό άξονα Αθήνα-Θεσσαλονίκη. Μάλιστα, η εκπαίδευσή τους γίνεται με χρήση προσομοιωτή, σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα στο Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης του ΟΣΕ. Η εκπαίδευση υλοποιείται σε συνεργασία με την DB Rail Academy, διασφαλίζοντας την εφαρμογή διεθνών προτύπων και βέλτιστων πρακτικών. Το πρόγραμμα εξελίσσεται στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα προσομοίωσης, ενώ συμπληρώνεται από πρακτική άσκηση στο πεδίο, στη διαδρομή Οινόη-Τιθορέα.
Η εκπαίδευση μηχανοδηγών συνδυάζει θεωρητική κατάρτιση, προσομοίωση και πραγματικές δοκιμές, ώστε οι οδηγοί να κατανοήσουν σε βάθος τη λειτουργική φιλοσοφία του ETCS Level 1 και τον τρόπο με τον οποίο το σύστημα παρεμβαίνει σε περιπτώσεις παραβίασης κανόνων ασφαλείας. Ο προσομοιωτής αναπαριστά εικονική σιδηροδρομική γραμμή εξοπλισμένη με ETCS L1 και επιτρέπει στους εκπαιδευτές να μεταβάλλουν δυναμικά τις συνθήκες λειτουργίας, εισάγοντας αιφνιδιαστικά διαφορετικά σενάρια, όπως την εμφάνιση εμποδίου στη γραμμή. Με τον τρόπο αυτόν αξιολογούνται τόσο η ανταπόκριση του μηχανοδηγού όσο και η ορθή χρήση των λειτουργιών του συστήματος. Κεντρικός στόχος της εκπαίδευσης είναι κάθε μηχανοδηγός να γνωρίζει με ακρίβεια πώς ενεργοποιεί και ρυθμίζει το ETCS επί του συρμού, ώστε η αυτόματη πέδηση να τίθεται σε λειτουργία όποτε απαιτείται.
Εκπαίδευση στο GSM-R: Ασφαλής επικοινωνία – Ασφαλής κυκλοφορία
Σε κοινό εβδομαδιαίο προγραμματισμό με το ETCS υλοποιείται και η εκπαίδευση στο ευρωπαϊκό σύστημα σιδηροδρομικής επικοινωνίας GSM-R. Η εκπαίδευση στο GSM-R δεν αποτελεί συμπληρωματική ενέργεια, αλλά κρίσιμο στοιχείο του συνολικού πλαισίου ασφάλειας. Διασφαλίζει την ορθή επικοινωνία μεταξύ μηχανοδηγών, σταθμαρχών και κέντρων ελέγχου και υποστηρίζει άμεσα τη λειτουργία των συστημάτων ελέγχου κυκλοφορίας και πέδησης.
Η εκπαίδευση στο GSM-R, διάρκειας 18 ωρών (θεωρία και πρακτική), καλύπτει:
τη χρήση τερματικών επί συρμού και χειρός,τους τύπους κλήσεων και τις κανονιστικές οδηγίες,την επικοινωνία μεταξύ σταθμών, μηχανοδηγών και κέντρων ελέγχου,πρακτική εφαρμογή σε εκπαιδευτικό δρομολόγιο.
Μέσα στους επόμενους μήνες αναμένεται να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα εκπαίδευσης των μηχανοδηγών, καθώς ήδη έχει καλυφθεί σημαντικό μέρος του στόχου τόσο στο GSM-R όσο και στο ETCS.
Έως τα τέλη Ιανουαρίου είχαν ήδη εκπαιδευτεί:
Εντός της χρονιάς που διανύουμε προβλέπεται η περαιτέρω αναβάθμιση της εκπαιδευτικής υποδομής, με τη δημιουργία σύγχρονου κέντρου εκπαίδευσης και την προμήθεια full-motion προσομοιωτών για μηχανοδηγούς, σταθμάρχες, ελεγκτές κυκλοφορίας.
Οι νέες υποδομές θα επιτρέπουν εκπαίδευση σε συνθήκες πίεσης, ενισχύοντας κρίσιμες δεξιότητες όπως η λήψη αποφάσεων, η διαχείριση άγχους και η αποτελεσματική αντιμετώπιση κρίσεων, στοιχεία καθοριστικά για την ασφάλεια του συστήματος.
Η αναβάθμιση της εκπαίδευσης στον ΟΣΕ δεν αποτελεί μια τεχνική βελτίωση. Μετασχηματίζεται σε στρατηγικό εργαλείο που μετατρέπει τη γνώση σε ασφάλεια, τη σωστή χρήση της τεχνολογίας σε επιχειρησιακή αξιοπιστία και το ανθρώπινο δυναμικό σε παράγοντα αξιοπιστίας του ελληνικού σιδηρόδρομου.