Απρόσμενη τροπή πήραν οι εξελίξεις γύρω από τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου, καθώς οι προγραμματισμένες συνομιλίες στην Ελβετία ακυρώθηκαν την τελευταία στιγμή, προκαλώντας ερωτήματα για την πορεία των διαπραγματεύσεων.
ΣΥΝΟΨΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΑΙ Η ιρανική πλευρά ανέβαλε τη συμμετοχή της στις συνομιλίες της Ελβετίας, συνδέοντας την απόφασή της με τις συνεχιζόμενες ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο, ένα ζήτημα που θεωρεί κεντρικό για την πορεία της συμφωνίας. Ακολούθως, ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε την αναβολή του ταξιδιού του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς. Η απόφαση αποδόθηκε επίσημα σε «ανεπίλυτα ζητήματα logistics», παρά το γεγονός ότι ελήφθη λίγες ώρες πριν την αναχώρηση. Παρά τη δημόσια ακύρωση της συνάντησης, οι επαφές μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης συνεχίζονται παρασκηνιακά. Οι δύο πλευρές επεξεργάζονται μυστικά σχέδια για την εφαρμογή της συμφωνίας, αν και βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο. Η συμφωνία προβλέπει προθεσμία 60 ημερών για την οριστικοποίηση όλων των τεχνικών λεπτομερειών, ένα χρονοδιάγραμμα που ειδικοί στον τομέα της πυρηνικής διπλωματίας χαρακτηρίζουν ως ιδιαίτερα φιλόδοξο και δύσκολο να επιτευχθεί.
Το ελβετικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες που επρόκειτο να πραγματοποιηθούν την Παρασκευή στο ορεινό θέρετρο Μπούργκενστοκ δεν θα διεξαχθούν τελικά. Η εξέλιξη ήρθε λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση του Λευκού Οίκου ότι ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δεν θα ταξιδέψει στην Ελβετία όπως αρχικά είχε προγραμματιστεί.
Η ακύρωση της πρώτης συνάντησης μετά την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν αναδεικνύει τη λεπτή ισορροπία πάνω στην οποία στηρίζεται η προσπάθεια για μια πιο μόνιμη συμφωνία ειρήνης και για τη διευθέτηση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Οι πρώτες ενδείξεις ότι η συνάντηση κινδύνευε να μην πραγματοποιηθεί προήλθαν από την ιρανική πλευρά.
Σύμφωνα με το δίκτυο Al Mayadeen, που πρόσκειται στη Χεζμπολάχ, η ιρανική διαπραγματευτική αντιπροσωπεία αποφάσισε να αναβάλει το ταξίδι της στην Ελβετία εξαιτίας των συνεχιζόμενων ισραηλινών επιχειρήσεων στον νότιο Λίβανο.
Όπως μεταδόθηκε,
η αποστολή είχε ήδη προετοιμαστεί για αναχώρηση με στόχο την έναρξη του πρώτου
γύρου συνομιλιών, οι οποίες προβλέπεται να διαρκέσουν 60 ημέρες. Ωστόσο, η
Τεχεράνη εκτίμησε ότι οι εξελίξεις στον Λίβανο επηρεάζουν άμεσα το πλαίσιο της
συμφωνίας και αποφάσισε να «παγώσει» προσωρινά τη συμμετοχή της.
Πηγές που επικαλείται το λιβανέζικο δίκτυο υποστηρίζουν ότι το Ιράν είχε ήδη ενημερώσει την Ουάσινγκτον και τους μεσολαβητές πως το ζήτημα του Λιβάνου αποτελεί κεντρικό στοιχείο των συνομιλιών και ότι τυχόν συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων θα μπορούσε να επηρεάσει την πρόοδο της διαδικασίας.
Λίγες ώρες αργότερα ακολούθησε αντίστοιχη εξέλιξη και από την αμερικανική πλευρά. Παρά το γεγονός ότι ο Τζέι Ντι Βανς είχε δηλώσει νωρίτερα την Πέμπτη πως σχεδίαζε να ταξιδέψει στην Ελβετία και να ηγηθεί της αμερικανικής διαπραγματευτικής αποστολής, ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε αργά το βράδυ ότι το ταξίδι αναβάλλεται.
Εκπρόσωπος της
αμερικανικής κυβέρνησης απέδωσε την απόφαση σε «ανεπίλυτα ζητήματα logistics σχετικά με την επόμενη φάση των
διαπραγματεύσεων».
Όπως ανέφερε, τα σχέδια για τις τεχνικές συνομιλίες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, αν και η αμερικανική αποστολή παραμένει έτοιμη να αναχωρήσει μόλις υπάρξει συμφωνία για το επόμενο βήμα.
«Τα logistics αυτών των διαπραγματεύσεων δεν ήταν ποτέ
απλά ή προβλέψιμα», σχολίασε χαρακτηριστικά ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου.
Παράλληλα,
αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι η απόφαση ελήφθη ενώ ο αντιπρόεδρος
των ΗΠΑ βρισκόταν κυριολεκτικά λίγες ώρες πριν από την επιβίβασή του στο Air Force Two.
Παρά την ακύρωση
της συνάντησης, πηγές που επικαλείται το CNN αναφέρουν ότι οι επαφές μεταξύ των δύο πλευρών
συνεχίζονται παρασκηνιακά.
Σύμφωνα με
Αμερικανούς αξιωματούχους και περιφερειακές διπλωματικές πηγές, Ουάσινγκτον και
Τεχεράνη επεξεργάζονται μυστικά σχέδια εφαρμογής της συμφωνίας των 14 σημείων
που υπογράφηκε αυτή την εβδομάδα.
Τα έγγραφα αυτά περιλαμβάνουν λεπτομέρειες για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, την άρση κυρώσεων και το πλαίσιο ασφαλείας που θα ακολουθήσει μετά τον τερματισμό του πολέμου.
Ωστόσο, οι ίδιες
πηγές επισημαίνουν ότι οι προτάσεις βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και δεν
έχουν εγκριθεί από την ανώτατη ιρανική ηγεσία, γεγονός που δημιουργεί
αβεβαιότητα για το κατά πόσο μπορούν να μετατραπούν σύντομα σε δεσμευτικές
συμφωνίες.
Η συμφωνία που
υπέγραψαν οι δύο πλευρές προβλέπει περίοδο 60 ημερών για την επίτευξη μιας
συνολικής διευθέτησης.
Στο διάστημα αυτό
θα πρέπει να συμφωνηθούν οι τεχνικές λεπτομέρειες για τον περιορισμό του
πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, οι μηχανισμοί επιτήρησης, το καθεστώς των
κυρώσεων και οι εγγυήσεις ασφαλείας στην περιοχή.
Πολλοί ειδικοί
στον τομέα της πυρηνικής διπλωματίας εκτιμούν ότι το χρονοδιάγραμμα είναι
ιδιαίτερα φιλόδοξο. Η πυρηνική συμφωνία του 2015, από την οποία αποχώρησαν
αργότερα οι Ηνωμένες Πολιτείες επί πρώτης προεδρίας Τραμπ, χρειάστηκε σχεδόν
δύο χρόνια διαπραγματεύσεων μέχρι να ολοκληρωθεί.
Η συμφωνία πάντως
προβλέπει τη δυνατότητα παράτασης των συνομιλιών, εφόσον οι δύο πλευρές κρίνουν
ότι υπάρχει ουσιαστική πρόοδος.
Παρά τις αναβολές και την αβεβαιότητα, οι διεθνείς αγορές συνέχισαν να υποδέχονται θετικά τη συμφωνία.
Οι ασιατικές
χρηματιστηριακές αγορές κατέγραψαν άνοδο, ενώ θετικό ήταν το κλίμα και στη Wall Street, καθώς οι επενδυτές εκτιμούν ότι η αποκλιμάκωση της κρίσης μειώνει τον
κίνδυνο σοβαρών διαταραχών στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Ιδιαίτερα
σημαντική θεωρείται η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται
περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου.
Οι τιμές του
πετρελαίου συνέχισαν να υποχωρούν, με το Brent να κινείται κοντά στα 80 δολάρια το βαρέλι και
τις εβδομαδιαίες απώλειες να πλησιάζουν το 9%.
Παρότι τα πρώτα
δεξαμενόπλοια έχουν ήδη ξεκινήσει να διασχίζουν ξανά το στρατηγικής σημασίας
πέρασμα, αναλυτές προειδοποιούν ότι θα χρειαστεί χρόνος μέχρι να αποκατασταθούν
πλήρως οι εμπορικές ροές.
Το βασικό ερώτημα
πλέον είναι πότε και υπό ποιες συνθήκες θα πραγματοποιηθεί η πρώτη απευθείας
συνάντηση των δύο πλευρών.
Ο Λευκός Οίκος
επιμένει ότι οι συνομιλίες δεν έχουν ακυρωθεί οριστικά αλλά απλώς μετατίθενται
μέχρι να οριστικοποιηθούν οι τεχνικές λεπτομέρειες. Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη
συνδέει ανοιχτά την πορεία των διαπραγματεύσεων με τις εξελίξεις στον Λίβανο.
Παρά τη δημόσια αισιοδοξία που εκφράζουν τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη, η αιφνιδιαστική ακύρωση της συνάντησης στην Ελβετία δείχνει ότι η συμφωνία παραμένει εύθραυστη και ότι η πορεία προς μια οριστική διευθέτηση θα είναι πολύ πιο δύσκολη από όσο αρχικά φαινόταν.